Rudyard Kipling

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Rudyard Kipling
Kipling nd.jpg
Bizitza
Jaiotza Mumbai1865eko abenduaren 30a
Herrialdea  Erresuma Batua
Britaina Handia eta Irlandako Erresuma Batua
Talde etnikoa Ingelesa
Heriotza Londres1936ko urtarrilaren 18a (70 urte)
Hobiratze lekua Westminster abadia
Heriotza modua : ultzera
Familia
Aita John Lockwood Kipling
Ama Alice Kipling
Ezkontidea(k) Caroline Starr Balestier  (1892 -
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa United Services College
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, poeta, eleberrigilea, gerra-berriemailea, haur literaturaren idazlea, autobiografialaria, gidoilaria, kazetaria, zientzia-fikzio idazlea eta hymnwriterra
Lan nabarmenak Oihaneko liburua
Kim
If—
The Second Jungle Book
Jasotako sariak
Nominazioak
Influentziak Robert Louis Stevenson
Kidetza Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Royal Society of Literature
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa anglikanismoa
IMDb nm0456017
Kipling signature cropped.jpg

Joseph Rudyard Kipling (Mumbai, India, 1865eko abenduaren 30aLondres, Britania Handia, 1936ko urtarrilaren 18a) Indian jaiotako britainiar ingelesezko idazlea izan zen.

Hainbat kontakizun, haur-ipuin, eleberri eta olerkiren egilea izan zen. Bere lanik esanguratsuena Oihaneko liburua da, 1894an argitaratua (jatorrizko izenburua: The Jungle book). 1907an jaso zuen Literaturako Nobel saria.

Haurtzaroa (1865-1882)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rudyard Kipling, Alice Kipling eta John Lockwood Kiplingen semea izan zen. Ama emakume bizia zen[1] eta aita britainiar armadako ofiziala izan zen, eskultore aditua eta ontzigilea ere. Eskultura arkitektonikoa irakatsi zuen Bombayko Jejeebhoy Arte eta Industria Eskola sortu berrian.[1] Bikotea 1865. urtearen hasieran Indiara bidaiatu zuen, bi urte lehenago Staffordshireko Rudyard Laken, Ingalaterran, ezagutu ziren. Rudyard jaio zen lekua zutik dirau, Sir J.J. Institute of Applied Arteko campusean, etxe hori gaur egun dekanoaren egoitza da.[2]

Londresen hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kiplingek sei urte zituenean, aitak, bera eta bere arreba txikia, Trix, Lorne Lodge izenez ezagutzen zen etxe sozialera bidali zituen hurrengo sei urteetan Ingalaterran hezteko. Etxea Southsean (Portsmouth) zegoen, Holloway kapitaina eta bere emaztearen ardurapean. Gurasoak ez zituenez gertu, bakarrik eta abandonatua sentitu zen; haurtzaro tristea izan zuenaren oroitzapenak bere heriotza eta gero,1937an, argitaratu zen Something of myself bere autobiografian azaldu zituen. Bi seme-alabek, ordea, Ingalaterrako senitartekoak izan zituzten bisitatu ahal izateko, Gabonetako hilabeteak beren izeba Georgiana eta bere senarra, Edward Burne-Jones artistarekin ematen zituzten, Fulhamen (Londres) "The Grange" etxean, Kiplingek "benetan sinesten dut salbatu ninduen paradisu bat" deitzen zion. 1877ko udaberrian, Alicia Kipling, ama, Indiatik itzuli eta haurrak Lorne Lodgetik atera zituen.[3]

1878an, United Service Collegen sartu zen, Devonshireko eskola, diru askorik gabeko ofizialen seme-alabak hezteko espreski sortua. Garai hartan, Kipling Florence Garrard ezagutu eta harekin maitemindu zen. The Light that Failed (1891) Kiplingen lehen eleberriko Maisie pertsonaia Florentzian oinarritu zuen.[4]

Indiara itzulera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikasturtea amaitzear zegoela, Kiplingek Oxfordeko Unibertsitatean sartzeko beka lortzeko gaitasun akademikoa falta zuela ziur zen eta gurasoek ez zituztela ikasketak ordaintzeko nahiko baliabide[1]. Beraz, bere aitak Lahoren (Pakistan) lana aurkitu zion, non Mayo College of Arteko zuzendari[5] eta Lahore Museoko eduki arduraduna zen. Kipling tokiko egunkari txiki baten editore laguntzailea izan zen, Civil and Military Gazette. Indiara 1882ko irailan abitu eta Mumbaira urrian iritsi zen.

Gazte urteak (1882-1914)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lahoreko Civil and Military Gazette, Kiplingek "Nire lehen maitalea eta benetako maitasuna" deitu zuena,[3] astean sei egunetan agertzen zen, Gabonetan eta Pazkoan izan ezik. Kiplingek gogor egin zuen lan Stephen Wheeler editorearentzat, baina bere idazteko beharra geldiezina zen. 1886an Departmental Ditties bere lehen bertso bilduma argitaratu zuen. Urte hartan, editore aldaketa ere egin zen; Kay Robinson, editore berriak, sormen askatasun gehiago eman zion eta Kiplingi ere egunkarian argitaratzeko ipuin laburrak idazteko eskatu zion.[6]

1883ko udan, Kiplingek Simla bisitatu zuen (orain Shimla), Britainiar Indiaren udako hiriburua. Gero, Kipling familiak urtero bisitatu zuen Simla, non John Lockwood Kiplingi tokiko Kristoren Elizan fresko bat margotzeko eskatu zioten. Bestalde, Rudyardek Simla bisitatzen jarraitu zuen urtero, 1885 eta 1888 urteen artean; Hiri horrek idazlea asko erakarri zuen, Gacetterako idatzitako ipuin ugari bertan kokatu zituen.[6]

1886ko azaroaren eta 1887ko ekainaren artean 39 bat istorio argitaratu ziren Gacettean. Istorioen kopuru garrantzitsu bat Tales of the Hills, Kiplingen lehen prosazko bilduman kaleratu zen, Kalkutan argitaratua 1888ko urtarrilean, 22 urte bete eta hilabetera. 1887ko azaroan, egunkari senidetu baina garrantzitsuago batera bidali zuten: The Pioneer, Allahabaden, Agra eta Oudh Probintzia Batuetan.[7][8]

Kiplingen idazkiak erritmo bizian jarraitu zuten: Hurrengo urtean, sei ipuin bilduma argitaratu zituen: Soldiers Three, The Story of the Gadsbys, In Black and White, Under the Deodars, The Phantom Rickshaw eta Wee Willie Winkie, 41 istorio guztira. Horrez gain, Rajputana mendebaldeko The Pioneer korrespontsal gisa, zirriborro asko idatzi zituen, geroago Letters of Marquen bilduak eta From Sea to Sea and Other Sketches, Letters of Travel lanean argitaratuak.[6]

Kipling 1889ko hasieran, The Pioneerek libre utzi zuen, gatazka baten ostean. Garai hartan, Kiplingek bere etorkizunari buruz geroz eta gehiago pentsatzen zuen, bere sei liburuen eskubideak saldu zituen 200 £-tan eta Plain Tales 50£-tan; gainera, The Pioneerek sei hilabeteko soldata ordaindu zion.[3] Diru hori Londresera itzultzeko erabiltzea erabaki zuen, britainiar inperioaren unibertso literarioaren erdia.

Londresera itzulia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1889ko martxoaren 9an, Kiplingek India utzi zuen, lehenik San Frantziskora bidaiatuz Yangon, Singapur, Hong Kong eta Japonia bidez. Kipling japoniarrek harrituta utzi zuten, japoniarrak "jende atsegin eta ohitura onekoak" zirela idazten.[9] Aurrerago, Kiplingek O-Toyo izeneko geisha batez maitemindu zela idatzi zuen.[9]

Kiplingek Estatu Batuetan barrena bidaiatu zuen, The Pioneer egunkarirako artikuluak idatzi zituen, batzuk, geroago From Sea to Sea and Other Sketches, Letters of Travel argitalpenean kaleratuak.[10]

Ameriketako bere bidaia San Frantziskon hasi zuen, eta gero Portland (Oregon) iparraldera joan zen, Seattle, Washingtonen ere egon zen; jarraian Kanadara bidaiatu zuen, Victoria eta Vancouver bisitatuz, Estatu Batuetara itzuli eta Yellowstone Parke Nazionala bisitatu zuen; Salt Lake Cityra jeitsi zen, ondoren ekialdera, Omaha (Nebraska) eta Chicagora (Illinois); ondoren, denbora pixka batez Indian Villagen egon zen, Monongahela ibaian; azkenik Elmirara joan zen, New Yorken, eta Mark Twain ezagutu zuen.[10] Atlantikoa zeharkatuz Liverpoolera itzuli zen 1889ko urrian. Londresko literatur munduan debuta egin zuen berehala, txaloaldia jasoz.[11]

Londresen, Kiplingek hainbat aldizkarietan jaso zituen bere istorioak. Hurrengo bi urteetan bizitzeko tokia ere aurkitu zuen Villiers Streeten, Charing Crossetik gertu (eraikina Kipling Etxea izendatu zuten ondoren).[12]

Hurrengo bi urteetan, The Light that Failed eleberria argitaratu, nerbio krisialdi bat izan eta The Naulahka [oh 1] eleberrian Kiplingekin parte hartu zuen Wolcott Balestier idazle eta argitalpen agente amerikarra ezagutu zuen. 1891. urtean, bere medikuen aholkuz, Kiplingek beste itsas bidaia bat abiarazi zuen Hegoafrika, Australia, Zeelanda Berria eta Indiara. Hala eta guztiz ere, bere proiektuak eten zituen Gabonak bere familiarekin Indian igarotzeko, baina Balestier bere lagunaren heriotzaren berri izan zuenean, sukar tifoideak eraginda, Londresera berehala itzultzea erabaki zuen. Itzuli aurretik, urtebete lehenago ezagutu eta tarteka amodio erlazioa izan zuen Wolcotten arreba zenari, Caroline Starr Balestier (1862-1939), "Carrie" izenarekin ezaguna, ezkontzea telegrama bidez proposatu zion, onartua izanik. Bitartean Londresen, 1891. urtean, Indiako Britainiarren inguruko ipuin bilduma, Life's Handicap, argitaratu zen.[13]

Estatu Batuetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1892ko urtarrilaren 18an, 26 urte zituela, Rudyardk 29 urteko Carrie Balestierekin (Wolcott lagunaren arreba) ezkondu zen Londresen. Ezkonberriek eztei bidaia Estatu Batuetan eta Japonian planifikatu zuten.[1] Hala ere, bikotea Yokohamara iritsi zenean, Japonian, beren banketxeak, The New Oriental Banking Corporation, porrot egin zuela jakin zuten. Beren galera onartuz, AEBetara itzuli ziren, Brattleboro inguruko baserri txiki bat hilean hamar dolarretan alokatuz, Carrie haurdun zegoela.[3]

Etxetxo honetan, Bliss house deitu zutena (zorion etxea), Josephine, bikotearen lehen alaba, 1892ko abenduaren 29an jaio zen; hilabete berdinean amaren urtebetetzea 31ean eta Kiplingena 30ean ziren. Etxe onetan ere, Ohianeko liburuak argia ikusi zuen.[3]

Josephine iritsi zenean, etxola txikia geratu zitzaien, eta bikoteak hamar akre erosi zituen Connecticut ibaiaren gainekaldeko mendi-hegal harritsu batean, non etxea eraiki zuten. Kiplingek Naulakha deitu zuen etxea, Wolcotten eta haren izenbeko eleberrian parte hartu zuenaren omenez, eta oraingoan izena ondo idatzi zen.[1]

Vermonteko isolamenduan, 4 urteren buruan, Ohianeko liburuak idazteaz gain, ipuin bildumak ere idatzi zituen, besteak beste: The Day's Work, Intrepid Captains (1897) izeneko nobela eta poesia asko, The Seves Seas barne. Barrack-Room Ballads poesia bilduma 1892an argitaratu zen eta Mandalay eta Gunga Din poemak ditu. Bi Oihaneko liburuak idazten gozatu zuen, biak idazkera imaginarioaren maisu-lanak, bai eta haurrek bere lanari buruz bidalitako posta-trukearekin ere.[1]

Naulakhan idazketa bizitza noizean behin bisitariek eteten zuten, adibidez, bere aitak 1893an erretiroa hartuta bisitatu zuenean, edota Arthur Conan Doyle idazle britainiarrak bere golf makilak ekarri, bi egunez egon eta Kiplingi golf ikastaro luzea eman zionean.[14][15]

1896ko otsailean, Elsie Kipling jaio zen, bikotearen bigarren alaba. Une honetan, hainbat biograforen arabera, beren bikote harremana ez zen dagoeneko alai eta espontaneoa.[16] Nahiz eta beti elkarri leialak izaten jarraitu bazuten ere, rol finkatuetan erori zirela dirudi.[1]

Kipling familiak Vermonten zuten bizitza maite zuten eta han betirako bizi izan zitezkeen, bi gertakizun ez baziren -munduko politika bata, familiako desadostasun bat bestea-. Alde batetik, Erresuma Batua eta Venezuela arteko liskar batek Estatu Batuen partehartzea ekarri zuen. Ondorengo tirabirek AEB eta Erresuma Handiaren artean krisialdia eta gerra susmoak ekarri zituen, larritasuna sortuz lehenengoan.[1] Estatu batuetan sortu ziren britainiarren kontrako sentimenduek Kipling urduritu zuten eta bertatik joatea erabaki zuen.[1] Bestalde, gutxi balitz bezala, urte hartan, Beatty Balestieren (Carrieren anaia mozkor eta kaudimengabea) borroka juridikoa hasi zen, Kiplingek Beattyri eginiko lursaila erosketan irregulartasunak salatuz. Epaitegietan amaitu zen auzia, Kiplingi arrazoia emanez. 1896ko maiatzean, Beatty, mozkorturik, fisikoki mehatxatu zuen Kipling kalean.[1] Gatazkak Beattyren atxiloketa ekarri zuen, baina Kiplingen pribatutasuna dagoeneko erabat suntsitua izan zen, beraz, leku hori uztea erabaki zuen. 1896ko uztailean, bere ondasunak jaso eta Estatu Batuak utzi zituen.[17]

Erresuma Batua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingalaterrara itzulia, urte hartako irailean, Torquay hirian kokatu zen, Devon kostaldean. Bere bizitzako garai hartan gizon ospetsua zen eta aurreko bi edo hiru urteetan iritzi politiko gehiago eman zituen bere idatzietan. Bi poemetan ere lan egiten hasi zen: Recessional 1897an, eta White Man's Charge (1899), argitaratzean polemika handia sortu zuena; Inperialismoaren eta britainiar inperioaren aldeko propagandatzat jo bait zen.[1]

Idazle emankorrena izan zen, Torquayn egon zen bitartean, bertan Stalky and Co., bere eskola garaiko esperientziak kontatzen zituen ipuin bilduma ere idatzi zuen. Bere familiaren arabera, Kiplingek Stalky eta Co.-ren istorioak ozen irakurtzea atsegin zuen eta berak gogoz barre egiten zuen bere txisteekin.[1]

1897an, Kipling Torquayytik Rottingdeanera (East Sussex) aldatu zen, non John Kipling, lehen semea jaio zen.[18] 1902an, Kiplingek Bateman's etxea erosi zuen, 1634. urtean eraikitako etxea, Burwash herrian, East Sussex, Ingalaterran. Bateman's Kiplingen etxea izan zen 1902tik 1936ra arte, hil zen arte.[19]

1898. urtearen hasieran, bera eta bere familia Hegoafrikara joan ziren neguko oporrak igarotzeko. Inperioaren Poeta izenez ezaguna, Lurmuturreko Koloniako politikari indartsuenetako batzuk atseginez hartu zuten, besteak beste, Cecil Rhodes, Sir Alfred Milner eta Leander Starr Jameson barne. Aldi berean, Kiplingek haien adiskidetasuna landu zuen eta gizon horiengan eta haien politikengan zuen miresmena handitu zen. Ingalaterrara itzulia, Kiplingek Boer Gerretan britainiar kausaren aldeko poesia idatzi zuen, eta Hegoafrikara egindako hurrengo bisitan, 1900. urtearen hasieran, The Friend egunkariaren sorreran parte hartu zuen, Bloemfontein zeuden tropa militar britainiarentzat.[20]

Ez-fikziozko esparruan, Britainia Handiko Itsas Armadari aurre egiteko flota eraikitzeko Tirpitz Planari britaniarrek zein erantzun eman behar zuten inguruko eztabaidan parte hartu zuen 1898an hainbat artikulu idatziz, A Fleet in Being izenpean bilduak izan zirenak. Estatu Batuetara bisita batean 1899an, Kipling eta Josephinek pneumoniaz kutsatu ziren, 1989ko martxoare 6an Josephinen heriotza ekarri zuena.[21]

Idazle ibilbidearen gorena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere alabaren heriotzaren ondoren, Kiplingek Little Just Stories for Little Children izango zenerako materiala biltzen jarri zuen gogoa. Lan hori 1902an argitaratu zen, Kim argitaratu zen hurrengo urtean.[22] 1900. urtean Kipling samindu zuen Wilhelm II.a alemaniar enperadoreak eman zuen Hunoen Hitzaldiak (Hunnenrede), Txinara bidalitako Alemaniako tropek Boxerren matxinada zapuztuteko "Hunoak" bezala portatzeko eta presoak ez hartzeko eskatuz.[1]

1902an, The Rowers poeman, Kiplingek Kaiserra erasotu zuen britainiarrentzat mehatxatua zela esanez eta "Huno" hitza lehenbiziko aldiz alemaniarren aurkako hitz gutxiesgarri gisa erabili zuen, Wilhelmen hitzak eta Alemaniako tropek Txinan egindako ekintzak erabiliz, alemaniarrak barbaro hutsak bezala irudikatzeko. Le Figaro egunkari frantsesarekin egindako elkarrizketa batean, Kiplingek Alemania mehatxutzat jo zuen, eta aliantza anglo-frantziar bat eskatu zuen gelditzeko.[1]

XX. mendearen lehen hamarkadan Kipling ospearen gorenean zegoen. 1906an, "Land of our Birth, We Pledge to Thee" izeneko abestia idatzi zuen.

Fikzio espekulatiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kiplingek fikzio espekulatibo ipuin ugari idatzi zituen, besteak beste, Dream of Army, garaiko Ingalaterrako jarauspenezko burokrazia baino eraginkorragoa eta arduratsuagoa izango zen armada erakutsi nahi zuena, eta bi zientzia fikziozko istorio, Night with the Night Mail (1905) eta As Easy As AB C (1912). Bi horiek, XXI. mendean, Kipling's Aerial Board of Control universeean kokatu ziren. Aurrerago eman zen zientzia fikzio gogorra bezala irakurtzen ziren[23] eta XX. mendeko Robert Heinlein zientzia fikzio idazlearen ezaugarri bihurtu zen literatur teknika sartu zuen, zeharkako azalpena, alegia.[22] Teknika hori Kiplingek Indian jaso zuen, eta bere irakurle ingelesek indiar gizartea ulertzeo zuten arazoa konpontzeko erabili zuen Oihaneko liburua idaztean.

Nobel Saria eta gehiago[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1907an Literaturako Nobel saria jaso zuen, Charles Oman[24]ek Oxfordeko Unibertsitateko irakasleak izendatua.[25] Sariaren aipuak honako hau esan zuen: "Mundu mailan ospea duen egile honen sorkuntzek bereizgarritzat duten behaketa gaitasuna, irudimenaren originaltasuna, ideien kemena eta narraziorako talentu nabarmena kontuan hartuta". Nobel sariak 1901ean ezarri ziren eta Kipling ingelesezko lehen hartzailea izan zen. Stockholmeko sari banaketan, 1907ko abenduaren 10ean, Carl David af Wirsén, Suediako Akademiako Idazkari Iraunkorrak, Kipling eta hiru mendetako ingeles literatura goraipatu zituen.[26]

Lorpen hau eta gero, konektatutako bi poesia eta istorio bilduma argitaratu zituen: Puck of Pook's Hill (1906), eta Rewards and Fairies (1910). Bigarrenak If- poema biltzen du. 1995eko BBCren iritzi inkesta batean Erresuma Batuko poema gogokoena bezala bozkatu zuten. Autokontrolari eta estoizismoari buruzko erretolika hau, dudarik gabe, Kiplingen poema ospetsuena da.[27]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kipling hain ospetsu zen, bere iritzi politikoak jendearengan eragina zutela. Bere lagun Max Aitkenek 1911ko Kanadako hauteskundeetan kontserbadoreen izenean esku hartzea eskatu zion. 1911ko irailaren 7an, Montreal Daily Star egunkariak Kiplingek Estatu Batuekin elkarrekikotasun-hitzarmenaren aurkako idatzia argitaratu zuen, hurrengo asteetan ingeles hizkuntzeko egunkari guztietan errepikatu zena; honek, Kanadako iritzi publikoa aldatzen lagundu zuela uste da, elkarrekikotasuna sinatu zuen gobernu liberalaren kontra jarriz.[28]

Kipling Irlandaren autonomiaren kontra zegoen. Kiplingek, lagun bati idatzitako gutun batean, Irlanda ez zela nazio bat, eta ingelesak 1169. urtean iritsi arte, irlandarrak basatasunean bizi ziren abere lapurrak zirela eta "poema goibelak idazten" zituzten bitartean elkar hiltzen zutela esan zuen. Bere ikuspuntutik, Erresuma Batuko agindupeari esker bakarrik egin zuen aurrera Irlandak.[1]

Kiplingek Ulster poema 1912an idatzi zuen, bere politika unionistaren isla. Kipling sarritan irlandar unionistak aipatzen ditu "gure alderdia" bezala. Kiplingek ez zuen gustuko ezta ulertzen irlandar nazionalismoa; beretzat, Home Ruleak HH Asquith lehen ministro liberalaren gobernuari traizio egiten zion, Irlanda Erdi Aroan murgildu eta gehiengo katoliko irlandarrak protestanteak zapuztuko zituelakoan.[1]

Kipling Boltxebismoaren aurkari latz bat izan zen, bere lagun Henry Rider Haggardekin partekatzen zuen posizioa. Biak, Kiplingen Londresera 1889an iritsi zenean elakrtu ziren, neurri handi batean, beren iritzi partekatuen indarraz, eta lagunak izaten jarraitu zuten bizitza osoan.

Framazoneria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Masonic Illustrated aldizkari ingelesaren arabera, Kipling 1885 inguruan Framazon bihurtu zen, ohiko 21 urteko gutxieneko adina baino lehen.[29] Lahoren, Hope and Perseverance Lodge 782.ean hasi zen. Kiplingek bere esp[30]erientzia masonikoa hain maitea zuen, bere idealak The Mother Lodge poema famatuan islatu zituela, eta anaitasuna eta bere sinboloak erabili zituen The Man Who Would Be King eleberrian.[31]

Lehen Mundu Gerra (1914-1918)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen Mundu Gerra hasieran, beste idazle askoren antzera, Kiplingek liburuxkak eta olerkiak idatzi zituen, Alemaniak okupatu ostean, Belgika berrezartzeko Erresuma Batuaren gerra helburuak goraipatuz,eta britainiarrek ongiaren kausa defendatzen zutela publikoki esanez. 1914ko irailean, britainiar gobernuak Kiplingi propaganda idazteko eskatu zion eta, honek, berehala onartu zuen eskaintza.[32] Kiplingen liburuxkak eta ipuinak oso ospetsuak izan ziren gerra garaian britainiarren artean; gai nagusiak gizon heroikoentzat leku egokia zen britainiar armada goraipatzea, belgikarren kontrako alemaniarren ankerkeria eta Alemaniak hasitako gerra ikaragarri batek zapuzten zituen emakumeen istorioak ziren, bizirik irauten eta garaipena lortzen, sufrimenduaren arren.[32]

Alemaniarekiko antipatia sutsua izateaz gain, pribatuki Kipling oso kritikoa izan zen britainiar armadaren gerran borrokatzeko moduarekin, 1914ko urriaren hasieran Alemania jada garaitua izan behar zela salatuz eta britainiar armadan zerbait gaizki egon behar zuela esanez. Kiplingek, 1914ko udazkenean Britainiar Espedizioko Indarrek jasandako galera larriek harrituta, gerra aurreko britainiar politikari belaunaldi osoari leporatu zion errua, Boer gerrako lezioak ez zituztela ikasi argudiatuz. Ondorioz, beren porrota milaka soldadu britainiarrek beren bizitzaz ari ziren ordaintzen Frantzian eta Belgikan.[1]

John Kiplingen heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kiplingen semea 1936ko irailean Looseko guduan hil zen, Lehen Mundu Gerran, 18 urte zituela. Johnek Royal Navyan nahi zuen sartu baina ikusmen urriagatik baztertua izan zen. Gerora, soldadutza armadako ofizial gisa egiten saiatu zen baina, arrazoi berdinagatik, baztertua izan zen berriz ere. Bere aita, Rudyard, britainiar armadako komandante nagusi eta Irlardar Guardiaren koronela zen Lord Robertsen laguna zen eta, Rudyarden eskariz, John Irlardar Guardian onartu zuten.[32]

John Kipling Loosera bidali zuten bataila hasi eta bi egunetara erefortzu kontingete batean. Azkenekoz, lokatzetan itsututa eta estropezuka ikusi zuten, ziurrenik aurpegiko zauri batekin. Bere heriotza 1915eko irailaren 27an izan zen eta gorpua Santa Maria A.D.S. Hilerrian (Haisnes) dago ehorzirik.[33]

Johnen heriotza Kiplingen 1916ko My Boy Jack poemarekin lotu izan da, batez ere My Boy Jack antzezlana eta ondorengo telebistarako egokitzapenarekin, Rudyard Kipling: A Remembrance Tale dokumentalarekin batera. Hala eta guztiz ere, Jutlandiako guduari buruzko istorio baten harira argitaratu zen poema hasieran eta itsasoan gertatutako heriotza bat aipatzen duela dirudi; aipatutako "Jack" hori "Jack itsasgizon" generikoa izan daiteke.[34] Kipling familian, Jack txakurraren izena zen eta John Kipling, berriz, beti John zen, My Boy Jacken protagonista John Kipling izatea zertxobait eztabaidagarri bihurtuz. Hala ere, egia da Kipling semearen heriotzak emozionalki suntsituta utzi zuela. Esaten denez, semearen heriotzaren mina arintzeko Kiplingek Jane Austenen eleberriak ozenki irakurtzen zizkien bere emaztea eta alabari.[35] Gerra garaian, liburuxka bat argitaratu zuen, The Fringes of the Fleet,[36] gerrako hainbat itsas gaiari buruzko olerki eta saiakeraz osatua.

Kipling Maurice Hammoneau izeneko frantziar soldadu baten lagun egin zen, Lehen Mundu Gerran bizia salbatu zuenak, Kim liburuaren kopia bat bularreko ezkerreko poltsikoan zuela, bala gelditu zenean. Hammoneauk esker onez, Kiplingi liburua eskeini zion (bala oraindik barnean) eta baita bere Croix de Guerre. Elkarri idazten zioten eta Hammoneauk semea izan zuenean Kiplingek liburua eta domina itzuli zizkion.[37][oh 2]

Gerra ondoren (1918-1936)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hein batean Johnen heriotzaren ondorioz, Kipling Sir Fabian Wareen Imperial War Graves Batzordean (gaur egun Commonwealth War Graves Batzordea) sartu zen, lorategi antza duten britainiarren hilobien arduraduna, egun, antzinako Mendebaldeko Frontean zehar daudenak eta britainiar inperioko tropak lurperatuta dauden mundu osoko gainerako lekuetan aurki daitekezkeenak.

Proiektuari egindako bere ekarpenik esanguratsuena Bibliako esaldia "Their Name Liveth For Evermore" (Haien izenak betirako biziko dira) (Eclesiastiko 44.14, KJV) aukeratzea izan zen, gerrako hilerri handietan Oroitzapenaren Harrietan aurkitua eta "Known unto God" (Jainkoarengandik ezaguna) esaldiaren iradokizuna soldadu ezezagunen hilarrietarako. Halaber, "The Glorious Dead" inskripzioa aukeratu zuen Cenotaphen, Whitehallen, Londresen jartzeko. Horrez gain, bere semearen erregimentuaren, Irlandako Guardiaren historiari buzuzko bi bolumenetako lana idatzi zuen: 1923an argitaratu zen eta historia erregimentalaren adibiderik onenetakoa da.[38]

Kiplingen istorio labur ta hunkigarriak The Gardener, gerrako hilerrietara bisitak irudikatzen ditu eta The King's Pilgrimage (1922) poemak George V Erregeak eginiko bidaia deskribatzen du, Imperial War Graves Commissiona eraikitzen ari zen hilerri eta monumentu oroigarriei bisita biltzen duena. Automobilen ospea handituz ari zela, Kipling britainiar prentsako motorgaineko korrespontsal bihurtu zen eta Ingalaterran eta atzerrian zehar egindako bidaiei buruz gogotsu idatzi zuen, nahiz eta normalean txoferrak gidatu.

Gerra ondoren, Kipling Hamalau Puntuak eta Nazioen Ligarekin eszeptikoa zen, baina itxaropen handia izan zuen Estatu Batuek isolamendua alde batera utziko zutela eta gerraosteko mundua anglo-frantses-amerikar aliantza batek bere gain hartuko zuela. Kiplingek espero zuen Estatu Batuek Nazioen Ligaren Armeniarekiko mandatu bat hartuko zutela isolatzeaz prebenitzeko modurik onena izango zelakoan, eta miresten zuen Theodore Roosevelt berriro ere presidente bihurtuko zela. Kipling Roosevelten heriotzaz atsekabetu zen 1919an, bere lagun estatubatuarra mundu politikaren "jokoan" Estatu Batuak mantentzeko gai zen politikari bakarra zela sinestuta.[1]

Heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. izenburuak akatsa du, berez, Naulakha izan beharko luke, literalki "Bederatzi lakh rupia"
  2. Bien arteko gutunak Library of Congressek dauzka gordeak. Badu ere Hammoneauren bizitza salbatu zuen bala zulodun Kim liburua.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r (Ingelesez)  Gilmour, David (2002), The Long Recessional: The Imperial Life of Rudyard Kipling, Farrar, Straus, and Giroux, New York .
  2.   Sir JJ College Of Architecture, Mumbai - Campus, 2011-07-28, https://web.archive.org/web/20110728025442/http://www.sirjjarchitecture.org/v2/index.php?option=com_content&task=view&id=21&Itemid=30. Noiz kontsultatua: 2018-04-13 .
  3. a b c d e   Something of Myself - Rudyard Kipling, Book, etext, 2014-02-23, https://web.archive.org/web/20140223004314/http://ghostwolf.dyndns.org/words/authors/K/KiplingRudyard/prose/SomethingOfMyself/index.html. Noiz kontsultatua: 2018-04-20 .
  4. (Ingelesez)  Prichard, Mari, Carpenter, Humphrey (1984), Oxford Companion to Children's Literature, Oxford University Press, 296–297. orrialdeak, ISBN 0192115820. .
  5. (Ingelesez)  «NCA Lahore», www.nca.edu.pk, http://www.nca.edu.pk/. Noiz kontsultatua: 2018-04-20 .
  6. a b c (Ingelesez)  Rutherford, Andrew (1987), Introduction to the Oxford World's Classics edition of "Plain Tales from the Hills", by Rudyard Kipling, Oxford University Press, ISBN 0-19-281652-7 .
  7. (Ingelesez)  «Rudyard Kipling's Allahabad bungalow in shambles», https://www.hindustantimes.com/, 2008-06-09, https://www.hindustantimes.com/books/rudyard-kipling-s-allahabad-bungalow-in-shambles/story-G8UBldeWIE6FckXVrEX8jP.html. Noiz kontsultatua: 2018-04-20 .
  8. (Ingelesez)  «Hill drawing room at Belvedere House, Allahabad, India, of which Rudyard Kipling wrote "Nor shuddered when cheroot in hand I stumped your dainty drawing-room"», The Library of Congress, https://www.loc.gov/item/2005696003/. Noiz kontsultatua: 2018-04-20 .
  9. a b (Ingelesez)  Scott, David (2011), Kipling, the Orient, and Orientals: "Orientalism" Reoriented?", Journal of World History .
  10. a b (Ingelesez)  Pinney, Thomas (editor), Letters of Rudyard Kipling, volume 1, Macmillan & Co., London and NY .
  11. (Ingelesez)  Rutherford, Andrew (1987), General Preface to the Editions of Rudyard Kipling, in "Puck of Pook's Hill and Rewards and Fairies", by Rudyard Kipling, Oxford University Press, ISBN 0-19-282575-5 .
  12. (Ingelesez)  Kipling, Rudyard (1956), Kipling: a selection of his stories and poems, Volume 2, Doubleday, 349. orrialdea .
  13. (Ingelesez)  Coates, John D. (1997), The Day's Work: Kipling and the Idea of Sacrifice, Fairleigh University Press, 130. orrialdea, ISBN 083863754X. .
  14.   Salgado, Carlos, Álvarez, Silvia (2009ko azaroa), ««Ocurrió en noviembre»», Golf Digest (Aldizkaria) (Espainia: Unidad Editorial) 140 .
  15. (Ingelesez)  Ricketts, Harry (1999), Rudyard Kipling: A life, Carroll and Graf Publishers Inc., New York, ISBN 0-7867-0711-9 .
  16. (Ingelesez)  Nicholson, Adam (2001), Carrie Kipling 1862–1939 : The Hated Wife, Faber & Faber, London, ISBN 0-571-20835-5 .
  17. (Ingelesez)  Carrington, C.E. (Charles Edmund) (1955), Rudyard Kipling: His Life and Work, Macmillan & Co. .
  18.   «Kipling's Sussex - 2», www.kiplingsociety.co.uk, http://www.kiplingsociety.co.uk/rg_sussex2.htm. Noiz kontsultatua: 2018-05-22 .
  19. (Ingelesez)  «Bateman's», National Trust, https://www.nationaltrust.org.uk/batemans. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  20.   H-Net Discussion Networks - The Friend newspaper, Orange Free State, South Africa, 2014-02-22, https://web.archive.org/web/20140222132453/http://h-net.msu.edu/cgi-bin/logbrowse.pl?trx=vx&list=h-afresearch&month=0612&week=b&msg=rGSqyFg7ajBdQWonA2aDgg&user=&pw. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  21. (Ingelesez)  «Josephine Kipling dead», The New York Times, 1899-03-07, https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1899/03/07/102574050.pdf. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  22. a b   Writers History - Kipling Rudyard, 2015-04-25, https://web.archive.org/web/20150425042047/http://writershistory.com/index.php?option=com_content&task=view&id=95&Itemid=41. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  23. (Ingelesez)  Bennett, Arnold (1917), Books and Persons Being Comments on a Past Epoch 1908–1911, London: Chatto & Wind .
  24. (Ingelesez)  Jones, Emma (2004), The Literary Companion, Pavilion Books, ISBN 9781861057983, https://books.google.es/books?id=WELwa9Sds-EC&pg=PA25&redir_esc=y&hl=en. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  25.   «Nomination Database», www.nobelprize.org, https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=2474. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  26.   «Nobelprize.org», www.nobelprize.org, https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/press.html. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  27. (Ingelesez)  Jones, Emma (2004), The Literary Companion, Pavilion Books, ISBN 9781861057983, https://books.google.es/books?id=WELwa9Sds-EC&pg=PA25&redir_esc=y&hl=en. Noiz kontsultatua: 2018-05-29 .
  28. (Ingelesez)  Dutil, Patrice, MacKenzie, David (2011), Canada 1911: The Decisive Election that Shaped the Country, Toronto: Dundurn, 211. orrialdea, ISBN 1554889472 .
  29. (Ingelesez)  Mackey, Albert G. (1946), Encyclopedia of Freemasonry, Vol. 1, Chicago: The Masonic History Co. .
  30. (Ingelesez)  «Casualty», www.cwgc.org, https://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/3078953/kipling,-john/. Noiz kontsultatua: 2018-06-13 .
  31. (Ingelesez)  Allan, Geoffrey S., R.W. Bro., Official Visit to Meridian Lodge No. 687, http://www.hamiltondistrictcmasons.org/upload/lecture_file111.pdf. Noiz kontsultatua: 2018-05-31 .
  32. a b c (Ingelesez)  Bilsing, Tracey (2015-04-02), "The Process of Manufacture of Rudyard Kipling's Private Propaganda" (PDF). War Literature and the Arts. Archived from the original on 2 April 2015, https://web.archive.org/web/20150402195831/http://www.wlajournal.com/12_1/Bilsing.pdf. Noiz kontsultatua: 2018-05-31 .
  33. (Ingelesez)  «Casualty», www.cwgc.org, https://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/3078953/kipling,-john/. Noiz kontsultatua: 2018-06-13 .
  34.   «My Boy Jack - notes», www.kiplingsociety.co.uk, http://www.kiplingsociety.co.uk/rg_jack1.htm. Noiz kontsultatua: 2018-06-15 .
  35. "The Many Lovers of Miss Jane Austen", BBC2 broadcast, 9 pm 23 December 2011
  36. (Ingelesez)  Kipling, Rudyard (1916), The Fringes of the Fleet, Macmillan & Co. .
  37. (Ingelesez)  How "Kim" saved the life of a French soldier : a remarkable series of autograph letters of Rudyard Kipling, with the soldier's Croix de Guerre, 1918-1933, https://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchCode=LCCN&searchArg=2007566938&searchType=1&permalink=y. Noiz kontsultatua: 2018-06-15 .
  38. (Ingelesez)  Kipling, Rudyard (1923), The Irish Guards in the Great War. 2 vols, London .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Rudyard Kipling Aldatu lotura Wikidatan

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]