Salvador Allende

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Salvador Allende
Salvador Allende 2.jpg
Txileko senataria


member of the Chamber of Deputies of Chile


Txileko senatuko presidentea

1966ko abenduak 27 - 1969ko maiatzak 15
Tomás Reyes Vicuña - Tomás Pablo
Txileko lehendakaria

1970eko azaroak 3 - 1973ko irailak 11
Eduardo Frei Montalva - Government Junta of Chile
Bizitza
Jaiotza Santiago1908ko ekainaren 26a
Herrialdea  Txile
Talde etnikoa Txiletarra
Heriotza La Moneda1973ko irailaren 11 (65 urte)
Hobiratze lekua Cementerio General de Santiago
Heriotza modua suizidioa
Familia
Aita Salvador Allende Castro
Ezkontidea(k) Hortensia Bussi  (1940ko martxoak 17 -  1973ko irailak 11)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Leinua Allende family
Hezkuntza
Heziketa Txileko Unibertsitatea
Hizkuntzak gaztelania
Lanbidea
Lanbidea politikaria eta medikua
Jasotako sariak
Sinesmenak
Alderdi politikoa Txileko Alderdi Sozialista
IMDb nm0021201
Salvador Allende signature.svg

Salvador Guillermo Allende Gossens (Valparaiso, 1908ko ekainaren 26aSantiago, 1973ko irailaren 11) Txileko presidentea izan zen 1970eko urriaren 24tik 1973 arte. Munduko demokratikoki aukeratutako lehenengo presidente marxista izan zen. Allende familia euskal jatorrikoa zen.[1][2]

Medikuntzan graduatu zen 1933an Santiagon. 1938an, Osasun Ministro izendatu zuten Pedro Aguirre Cerdaren gobernuan.

Senataria izan zen 1945etik 1969 arte. 1970eko azaroaren 3an presidente izendatu zuten, hauteskunde demokratikoak irabazi ondoren Unidad Popular alderdiarekin, alderdi sozialista, komunistak eta zentrokoak biltzen zituen koalizioa[3].

Salvadorren ideologikoki marxista zen, baina Txileren Sozialismorako Bidea aldarrikatzen zuen: Sozialismoaren ezarpena Txilen baina beti ere bide demokratikoekin[3]. Bere agintaritzan hainbat fabrika handi nazionalizatu edo langileei eman zien, produkzioa izugarri handitu zen, osasuna hobetu egin zen eta langileen lan baldintzak sakonki hobetu ziren.

Plano internazionalean harremanak izan zituen SESB-rekin, baina bere politikarekin kritikoa izanik. Bestetik, Kubarekin harreman politiko estuak izan zituen, Fidel Castroren erregimenarekin hain zuzen ere.

1973ko irailaren 11n Augusto Pinochet jeneralak estatu-kolpea eman zuenean, La Moneda presidente-jauregia setiatu zuen: horren ondorioz, Allendek bere buruaz beste egin zuen egun hartan, ez baitzegoen prest estatu kolpearen aurrean damutzera. Pinochetek Nixon administrazioaren (Estatu Batuetako presidentea) eta CIAren laguntza zuzenak izan zituen herriaren nahia zapaltzeko[4].

Isabel Allende idazlea bere loba zen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Vial. 1-Allende, Fidel y el Che: destinos paralelos 18-19. orr.
  2.   Madariaga Garcés, Ainara (2005eko ekaina) (PDF), Imaginarios vascos desde Chile, EHU, 80. orrialdea, http://www.euzkoetxeachile.cl/libros/09-imaginariosvascosdesdechile.pdf .
  3. a b   Hermosilla, Gotzon (2013-09-08), «Zumardiak odolustu ziren», Berria, http://www.berria.info/albisteak/83474/zumardiak_odolustu_ziren.htm .
  4.   Ad Hoc Interagency Working Group on Chile (1970-12-4), Memorandum for Mr. Henry Kissinger, Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Saila, http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/ch20-01.htm .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Salvador Allende Aldatu lotura Wikidatan
Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Salvador Allende