Selenio

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Selenioa
34 ArtsenikoaSelenioaBromoa
S

Se

Te
Se-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Selenioa, Se, 34
Serie kimikoa ez-metalak
Taldea, periodoa, orbitala 16, 4, p
Itxura gris-beltza, lustre metalikoa
Selenioa
Masa atomikoa 78,96(3) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Ar] 4s2 3d10 4p4
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 18, 6
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
(grisa) 4,81 g/L
Urtze-puntua 494 K
(221 °C, 430 °F)
Irakite-puntua 958 K
(685 °C, 1.265 °F)
Urtze-entalpia 6,69 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 95,48 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 25,363 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 500 552 617 704 813 958
Propietate atomikoak
Kristal-egitura hexagonala
Oxidazio-zenbakia(k) 6, 4, 2, 1, -2
(oxido azido sendoa)
Elektronegatibotasuna 2,55 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 941,0 kJ/mol
2.a: 2.045 kJ/mol
3.a: 2.973,7 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
115 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
103 pm
Erradio kobalentea 116 pm
Van der Waalsen erradioa 190 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 0,519 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 3.350 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: selenioaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
72Se Sintetikoa 8,4 e ε - 72As
γ 0,046 -
74Se  %0,87 Se egonkorra da 40 neutroirekin
75Se Sintetikoa 119,779 e ε - 75As
γ 0,264, 0,136, 0,279 -
76Se  %9,36 Se egonkorra da 42 neutroirekin
77Se  %7,63 Se egonkorra da 43 neutroirekin
78Se  %23,78 Se egonkorra da 44 neutroirekin
79Se Sintetikoa 2,95x105 u β- 0,151 79Br
80Se  %49,61 Se egonkorra da 46 neutroirekin
82Se  %8,73 1,08x1020 u β-β- 2,995 79Kr
Erreferentziak

Selenioa (grezieraz: σελήνη selene, "Ilargia" esan nahi du) elementu kimiko bat da, Se ikurra eta 34 zenbaki atomikoa dituena. Ez-metala da, kimikoki sufrearen eta telurioaren antzekoa, eta naturan oso arraroa da egoera elementalean aurkitzea. Toxikoa da kantitate handietan, nahiz eta aztarna-kantitateak beharrezkoak diren funtzio zelularrerako animalia gehienetan (denetan ez bada), zenbait enzimaren gune aktikoan parte hartzen baitu. Hain zuzen, selenioa glutation peroxidasa enzimaren funtseko osagaia da. Landareetan selenio-premia aldakorra da espezieen arabera

Selenio isolatua hainbat formatan ageri da. Formarik egonkorrena, erdieroale dentso more-gris bat da, polimero-kate trigonal baten egitura duena. Elektrizitatea hobe eroaten du argitan, ilunetan baino, eta fotozeluletan erabiltzen da. Selenioa eroaleak ez diren beste zenbait formatan ere existitzen da: beiraren antzeko alotropo beltza, bai eta sufrea bezalako egitura duten zenbait forma kristalino gorri ere.

Selenioa pirita bezalako sulfuro meetatik erauzten da merkataritza-erabilerarako. Seleniuroak eta seleniatoak diren mineralak ere ezagutzen dira, baina arraroak dira.


Selenio elementalaren forma alotropikoak: beltza, grisa eta gorria
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Selenio Aldatu lotura Wikidatan