Shirley Ann Jackson

Wikipedia, Entziklopedia askea
Shirley Ann Jackson
Shirley Ann Jackson World Economic Forum 2010.jpg
Smithsonian sun logo no text.svg
Smithsonian Institutioneko juntako kidea

2005eko maiatzaren 5a - 2017ko maiatzaren 6a
Rensselaer Polytechnic Institute (en) Itzuli lehendakari

Bizitza
JaiotzaWashington1946ko abuztuaren 5a (76 urte)
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
Talde etnikoaafro-amerikarra
Hezkuntza
HeziketaPark View School (Washington, DC) (en) Itzuli
Massachusetts Institute of Technology 1973) Ph.D. : fisika
Massachusetts Institute of Technology 1968) Zientziatan graduatua : fisika
Theodore Roosevelt High School (en) Itzuli
Hezkuntza-mailaEFPa
Tesi zuzendariaJames Edward Young (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakfisikaria, unibertsitateko irakaslea eta university president (en) Itzuli
Enplegatzailea(k)AT&T
Nuclear Regulatory Commission (en) Itzuli
Rutgers University (en) Itzuli
Rensselaer Polytechnic Institute (en) Itzuli
Jasotako sariak
KidetzaAmeriketako Fisika Elkartea
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Zientziak Aurrera Egiteko Elkarte Amerikarra
Ingeniaritzako Akademia Nazionala
Amerikako Sozietate Filosofikoa

Shirley Ann Jackson Cosby (Washington hiria, AEB, 1946ko abuztuaren 5a)[1] fisikari estatubatuarra da eta Rensselaer Institutu Politeknikoko hemezortzigarren lehendakaria. 1973an Massachusettseko Institutu Teknologikoan jaso zuen fisika nuklearreko Ph.D., eta MITen doktoretza lortu zuen lehen emakume afroamerikarra bihurtu zen.[2] Fisikako doktoretza lortzen duen Estatu Batuetako bigarren emakume afroamerikarra ere bada.[3]

Bakarka edo batera 100 bat azterlan argitaratu zituen. Azterlan horiek ateak ireki zizkieten etorkizunean gerta zitezkeen asmakizunei, hala nola teklatuko telefonoari, eguzki-zelulei, zuntz optikozko kableei eta igorlea identifikatzeko teknologiari, eta ospe handia lortu zuen material bidimentsionalen propietate optiko eta elektronikoen ikerketan.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1946ko abuztuaren 5ean jaio zen Washington hirian. Bere aita George Jacksonek Normandiako lehorreratzean parte hartu zuen eta, Bigarren Mundu Gerra amaitzean, armada utzi zuen postari gisa lan egiteko eta geroago taxi-gidari gisa. Ama, Beatrice Cosby, institutuko irakaslea izan zen hezkuntza bereizian, eta, geroago, psikikoki ezgaitutako haurrak zaintzen aritu zen Laurelen (Maryland).

Gurasoek, Beatricek eta George Jacksonek, gogor hezi zuten eta eskolatzera bultzatu zuten.[4] Lehen hezkuntza eskola bereizi batean hasi zen, integrazioa onartu eta Barnard Elementary School-en sartu zuten arte. Barnard eskolako ikasleria zuria eta klase ertainekoa zen. Hori dela eta, ahalegin handia egin behar izan zuen ikaskide berrien prestakuntza-maila lortzeko. Bere aitak zientziarekiko interesa bultzatu zuen, bere zientzia-klaseetarako proiektuetan lagunduz.

Seigarren graduko koefiziente intelektualaren proba baten ondoren, ohorezko taldean sartu zuten. Roosevelt Institutuan, Jacksonek matematika- eta zientzia-programa aurreratuei erantzun zien, eta 1964an kalifikaziorik onenak lortu zituen. Roosevelt High School-en ikasketa-amaierako hitzaldia emateko aukeratu zuten. Urte horretan bertan onartu zen MITen (Massachusettseko Institutu Teknologikoa), non bere klaseko 900 ikasleetatik 43 emakumeak ziren eta 2 baino ez afroamerikarrak. Fisika Teorikoan matrikulatu zen emakume bakarra izan zen, eta 1968an Materialen Fisika eta Zientzian graduatu zen. Ikasle gisa, Bostongo Hiri Ospitalean lan egin zuen boluntario, eta ikasleen tutoretza izan zuen Roxbury YMCAn. 1968an lortu zuen bere bachelor maila, Egoera solidoaren fisika izeneko tesia idatzita.

Jacksonek bere doktore-lanerako MITen geratzea erabaki zuen; neurri batean, ikasle afroamerikarrak erakundera aurkeztera animatzeko. Martin Marietta Corporationek emandako beka batekin, non uda batean lan egin baitzuen, partikula-fisikari buruzko ikerketa egin zuen bere Ph.D.erako. 1973an amaitu zuen, eta MITen doktorego-gradua lortu zuen lehen emakume afroamerikarra izan zen. James Youngek zuzendu zuen ikerketa. Jackson Estatu Batuetan fisikako doktoretza lortu duen bigarren emakume afroamerikarra ere bada.

Karrera profesionala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi urtez Bataviako (Illinois) Fermi National Accelerator Laboratoryn lan egin zuen, eta Ford Fundazioaren beka jaso zuen, 1975ean Genevako CERNen (Conseil Européen pour la Recherche Nuclear) lan egiteko. 1976an, Bell laborategiek Murray Hillen (New Jersey) kontratatu zuten Egoera Solidoaren Fisika, Fisika Kuantikoa eta Fisika Optikoa ikertzeko. 1991ra arte iraun zuen Bell Lab-en, eta bakarka edo batera 100 bat azterlan argitaratu zituen. Azterlan horiek ateak ireki zizkieten etorkizunean gerta zitezkeen asmakizunei, hala nola teklatuko telefonoari, eguzki-zelulei, zuntz optikozko kableei edo igorlea identifikatzeko teknologiari, eta ospe handia lortu zuen material bidimentsionalen propietate optiko eta elektronikoen ikerketan.

1982an New Jerseyko Estatuko Baliabideen Batzordeko kide izendatu zuten, eta aholkularitza-lana egin zuen 1995 urtera arte.

1991tik 1995era Fisikako irakasle izan zen Rutgers Unibertsitatean, Piscatawayn (New Jersey), eta AT&T-ko Bell laborategiekin aholkulari-lanetan jarraitu zuen.

1995ean, Bill Clinton presidenteak AEBkoko Erregulazio Nuklearreko Batzordeko lehendakari izendatu zuen,AEBn (NRC) lanpostu hori betetzen zuen lehen emakumea eta lehen afroamerikarra izanik. 1995 eta 1998 bitartean AEB ordezkatu zuen Vienako Energia Atomikoaren Agentziaren Konferentzia Orokorrean.

1997an Erregulatzaile Nuklearren Nazioarteko Elkartea (INRA) sortu zuen, Alemania, Kanada, Espainia, AEB, Frantzia, Japonia, Erresuma Batua eta Suedia goi-erregulatzaile nuklearrek osatua. Bi urtez izan zuen lehendakaritza.

1999an NRCren presidentetzari uko egin zion eta Rensselaer Institutu Politeknikoko (RPI) lehendakari izendatu zuten, AEBko unibertsitate teknologiko zaharrena.

2000. urtean Zientzia Sustatzeko Estatu Batuetako Elkarteko lehendakari hautatu zuten. Elkarte horretatik gutxiengoak eta emakumeak zientziaren eta ingeniaritzaren eremuetara erakartzeko premia larria aldarrikatzen da.

2009tik 2014ra, Zientzietako eta Teknologiako Lehendakaritzako Aholkularien Kontseiluko kide izan zen, eta Etxe Zurian arlo horietako politikak egiten laguntzen du. 2013an, Obama presidenteak 2.0 Batzorde Betearazleko kide izendatu zuen, AEBko industria-sektorea suspertzeaz arduratzeko. AEBn, eta 2014. urtean, presidenteak Inteligentziako Aholku Batzorde Presidentzialaren lehendakariordetza agindu zion.

Jackson Estatu Batuetako Ingeniaritza Akademiako eta Filosofia Elkarteko kidea da. Estatu Batuetako Fisika Elkarteko Arte eta Zientzien Akademiako laguna, baita Fisikakoa ere. Energiaren Segurtasun Kontseiluko lehendakarikidea da. Bestalde, Klima Aldaketaren Nazioarteko Lan Taldeko kide izan zen Estatu Batuetako Kontseiluan. Smithsoniano Institutuko Zuzendaritza Batzordeko eta Kanpo Harremanetarako Kontseiluko Batzordeko kide da. Gainera, NYSE Euronext, IBM, FedEx, Medtronic eta Marathon Oil erakundeetako administrazio-kontseiluetako kide da.

2012an, Britainia Handiko Ingeniaritzako Errege Akademiako nazioarteko lagun gisa onartu zuten. 53 honoris causa doktore ditu.

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 2015. urtean, Obama presidenteak Zientziaren Domina Nazionala eman zion Shirley Ann Jacksoni, zientziari eta ingeniaritzari egindako ekarpenagatik.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. List of Fellows. .
  2. (Ingelesez) Appiah, Anthony; Gates (Jr.), Henry Louis. (2005). Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience. Oxford University Press ISBN 978-0-19-517055-9. (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).
  3. Svitil, kathy. «The 50 Most Important Women in Science» Discover Magazine (Kalmbach Publishing Co.).
  4. Williams, Scott. Physicists of the African Diaspora. .

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]