Sophie Germain

Sophie Germain
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	Marie-Sophie Germain
Jaiotza	Paris, 1776ko apirilaren 1a
Herrialdea	Frantzia
Heriotza	rue de Savoie eta Paris, 1831ko ekainaren 27a (55 urte)
Hobiratze lekua	Père Lachaise hilerria; Grave of Sophie Germain (en)
Heriotza modua	berezko heriotza: bularreko minbizia
Familia
Aita	Ambroise-François Germain
Familia	ikusi René-Claude Geoffroy de Villeneuve (en) (koinatu); Armand Lherbette (en) (iloba);
Hezkuntza
Heziketa	Göttingengo Unibertsitatea 1830) ohorezko doktore
Tesi zuzendaria	Carl Friedrich Gauss
Hizkuntzak	frantsesa
Jarduerak
Jarduerak	matematikaria, fisikaria eta filosofoa
Lan nabarmenak	ikusi Sophie Germain's theorem (en) ; Sophie Germainen zenbaki lehen; Sophie Germain's Identity (en) ;
Jasotako sariak	ikusi Grand prix des sciences mathématiques (1815) ; 72 noms de femmes de sciences pour la tour Eiffel ;
Influentziak	Arkimedes
Izengoitia(k)	Antoine Auguste Le Blanc eta M LeBlanc

Marie-Sophie Germain (Paris, Frantzia, 1776ko apirilaren 1a – 1831ko ekainaren 27a) matematikaria izan zen. Zenbakien teorian eta materialen elastikotasunaren ikerketan nabarmendu zen. Haren lanik garrantzitsuenetako bat gerora Sophie Germainen zenbaki lehen izenez ezagutuko zen azterketa izan zen^[1]^[2]^[3].

Bizitza

Haren gurasoak Marie-Madalaine Gruguelin eta Ambroise-Francois Germain ziren. Aitak Frantziako Iraultzan parte hartu zuen.

Matematikari buruzko hainbat liburu irakurtzen hasi zen eta horrela matematika aurkitu zuen. Bere kabuz matematika ikasten hasi zen, nahiz eta bere gurasoek oztopoak jarri. Emakumea izateagatik bere gurasoek ez zioten matematika ikasten uzten, beraz ezkutuan irakurtzen zituen matematikako liburuak.

18 urterekin École polytechnique ikastetxean sartu nahi izan zen, baina ez zituzten emakumezkoak onartzen; beraz, adiskide batzuek apunteak pasatzen zizkioten. Ikasketen bukaeran, Sophiek lan bat aurkeztu zuen M. Leblanc izen-deiturekin. Lagrangeri asko gustatu zitzaion lana, eta pertsona hori ezagutu nahi izan zuen. Neska gazte bat zela ikusi zuenean, txundituta gelditu zen.

1891n, interesgarriak iruditu zitzaizkion zenbakien teorien erantzun batzuk aurkeztu zizkion Carl F. Gaussi (aleman matematikaria); eta, handik aurrera, harekin harremana izaten jarraitu zuen.

1807an, frantsesek Hannover (Alemania) hiria inbaditu zuten, non Gauss eta Sophie bizi ziren. Sophiek frantses jeneralari Gauss babestea eskatu zion.

1813an, ohore-aipamena jaso zuen Akademiak proposatutako erronkagatik, eta 1816an ohore-saria jaso zuen bere karrera zientifikoan nota altuena izateagatik. Sari horri esker, eta Jean-Baptiste-Joseph Fourierren laguntzari esker, Zientzietako Akademiara joan zen lehen emakumea izan zen.

Bere bizitzan zehar, aurkikuntza handiak egin zituen zenbakien teorian, fisika matematikoan, akustikan eta materialen elastikotasunean. 1831n, saria jaso behar zuen Gaussekin batera, baino hilabete lehenago hil zen, bularreko minbiziak jota, 55 urte zituela.

Sophie Germain ez zen inoiz ezkondu, eta bizitza osoan ekonomikoki bere familiak eman zion euskarriaren menpe egon zen. Emakumea izateagatik, ezin izan zuen matematika karrera profesional batetik bizi, baina bere kabuz lan egin zuen bizitza osoan.^[2]

Aitortzak

1830ean, Gaussek honoris causa doktoretzarako proposatu zuen, Göttingengo Unibertsitatean. Hango irakaslea zen eta eragin handia zuen. Garai hartan bere proposamena atzera bota bazuten ere, Sophie hil eta hilabete batzuetara, ohorezko aitorpen hori jaso zuen.

Gaur egun, Frantziako Institutuak, Zientzia Akademiak proposatuta, Sophie Germain saria ematen dio urtero matematiketan lan nabarmenena egin duen ikertzaileari.

Germainen heriotzaren mendeurrena zela eta, Parisko kale batek eta lizeo batek haren izena daramate; eta plaka batek, hil zen etxean (Savoie kaleko 13. zenbakia), matematikari eta filosofo gisa gogoratzen du.

Lanak

1820. Recherches sur la théorie des surfaces élastiques
1826. Remarques sur la nature, les bornes et l'étendue de la question des surfaces élastiques, et équation générale de ces surfaces, Paris.^[4]
1828. Discussion sur les principes de l'analyse employés dans la solution du problème des surfaces élastiques, «Annales de physique et de chimie» aldizkarian.
1831. Mémoire sur la courbure des surfaces élastiques, «Annales de Crelle» aldizkarian, Berlin.
1833. Considérations générales sur l'état des sciences et des lettres aux différentes époques de leur culture, Paris.^[5]
1879. Œuvres philosophiques

Erreferentziak

↑ (Gaztelaniaz) «Sophie Germain (1776-1831) | Vidas científicas» Mujeres con ciencia 2017-09-19 (kontsulta data: 2022-02-16).
↑ ^a ^b Etxebeste Aduriz, Egoitz. (2011-02-01). «Sophie Germain, ezkutuan matematikari» Zientzia.eus (kontsulta data: 2022-02-16).
↑ (Gaztelaniaz) «Marie-Sophie Germain: la matemática como estrategia de vida - Volumen XXV - Número 2 - Revista: La ciencia y el hombre - Universidad Veracruzana» www.uv.mx (kontsulta data: 2022-02-16).
↑ Remarques sur la nature, les bornes et l'étendue de la question des surfaces élastiques, et équation générale de ces surfaces
↑ Considérations générales sur l'état des sciences et des lettres aux différentes époques de leur culture

Kanpo estekak

«Sophie Germain, ezkutuan matematikari», Elhuyar, 2011-02-01.

Datuak: Q7103
Multimedia: Sophie Germain / Q7103

[1] (Gaztelaniaz) «Sophie Germain (1776-1831) | Vidas científicas» Mujeres con ciencia 2017-09-19 (kontsulta data: 2022-02-16).

[:0-2] Etxebeste Aduriz, Egoitz. (2011-02-01). «Sophie Germain, ezkutuan matematikari» Zientzia.eus (kontsulta data: 2022-02-16).

[3] (Gaztelaniaz) «Marie-Sophie Germain: la matemática como estrategia de vida - Volumen XXV - Número 2 - Revista: La ciencia y el hombre - Universidad Veracruzana» www.uv.mx (kontsulta data: 2022-02-16).

[4] Remarques sur la nature, les bornes et l'étendue de la question des surfaces élastiques, et équation générale de ces surfaces

[5] Considérations générales sur l'état des sciences et des lettres aux différentes époques de leur culture

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]