Soroborda

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Soroborda
Soroborda urbiltegiko sarrera.JPG
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Gipuzkoa
Udalerria Donostia
Koordenatuak 43° 19′ 22″ N, 1° 57′ 05″ W / 43.32282°N,1.95132°W / 43.32282; -1.95132Koordenatuak: 43° 19′ 22″ N, 1° 57′ 05″ W / 43.32282°N,1.95132°W / 43.32282; -1.95132
Historia eta erabilera
Irekiera 1869
Arkitektura
Arkitektoa Nemesio Barrio

Soroborda ur-biltegia Donostian dago, Ulia auzoan. Gipuzkoako hiriburua urez hornitzen zuen. 1869an hasi zen erabiltzen eta 1982ra arte erabili izan zen. Orain ez da erabiltzen, baina bera eta ondoan dagoen Buskando biltegia ondo kontserbatuta daude. Bertan zegoen baserri baten izena hartu zuen.

Donostiako historia osoan eraiki zen lehen ur-biltegia Uliako hau izan zen. Ordura arte hiria moldatzen zen Morlanseko eta Uliako iturriekin, baina XIX. mendean populazioa asko handitu zenean, eta ura etxeetaraino eramaten hasi zenean ur beharra ere asko handitu zenez hiriak biltegi bat eraiki behar izan zuen. Soroborda biltegia 1869an jarri zuten martxan (7.000 m3) eta handik 30 urtera handiagoa zen Buskando biltegi berria eraiki behar izan zuten (10.000 m3).

Soroborda, lehen biltegia izan zena, Ulia mendira igotzeko errepideko lehen errebueltatik gertu dago, planta karratukoa da, guztiz dago lur azpian eta ez du bisitaririk onartzen sartzea nahiko zaila delako.

Buskando biltegia, aldiz, berriagoa da, askoz zabalagoa, eta sarrera errazagoa dauka, bi nabeak banatzen dituen pasabide batetik sartu eta eskailera batetik jaitsita. Hasieran irekia zen, baina geroago harri landuzko hainbat arku eraiki zuten sabaiari eusteko. Arku guzti horiekin barruan gaudenean katedraltxo batean gaudela dirudi. Ez dago lurpean, albo bateko horma bat parkeko bidearen parean dago, eta leihoak ere baditu goiko aldean.

Baina Donostia 1900ean 38.000 biztanle izatera heldu zen eta handik gutxira Txoritokietakoura ere ekarri behar izan zen Soroborda-Buskando biltegietaraino. Geroago beste urtegi ere (Añarbe eta Artikutza) erabili izan ziren 1982ra arte. Orain ez da erabiltzen, baina ondo kontserbatuta dago. Añarbe eta Artikutzako urak erabiltzen dira orain.

Ur-biltegiaren deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Soraborda ur-biltegia guztiz lurperatuta dago, ezin da sartu biltegi barrura eskalatzeko materialik gabe. Erdian daukan horma batek banatzen ditu barruko bi tanke simetrikoak, horrela tanke batean garbiketa egiten zenean bestea erabil zitekeen ura hirira bidaltzeko. Erdiko horma hori sabaiko bobeda edo gangen abiagunetaraino heltzen da, horrela airea mugitu daiteke tanke bien artean, eta goian kanpoaldean lau tximinia daude barrukoa ondo aireztatzeko.

Kanpoaldetik, landare-lurrezko geruza bat dago gainean. Isolamendua bermatzeko 0,5 metro inguruko lodiera du lur-geruza horrek, eta hormigoizko arku eta gangen egitura osoa estaltzen du. Garai batean, geruza horren gainean baratze txiki bat zegoen zaindariaren zerbitzurako, baina XX. mende hasieran betiko kendu zuten osasun arrazoiengatik.

Biltegia kontrolatzeko giltzak dauzkan putzu-gunea biltegi gaineko azaleren mailan dago, horren hegoaldean, zaindariaren etxearen azpiko sotoan, eta sarbide independentea dauka. Zoritxarrez, haren jatorrizko makineria desagertu da.

Zaindariaren etxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biltegi bien arteko gunea zaindariaren etxearekin osatzen da. Soroborda biltegiaren ondo-ondoan dago etxe hori eta bertan bizi izan da beti finkako zaindaria.

Eraikin hau biltegiak zaindu eta instalazioen mantentzeko ardura zuen pertsona horren eta bere familiaren bizilekua izateko sortu zen, baita beharrezko tresneria gorde ahal izateko ere. Etxea bi etapatan eraiki zuten, bien artean sei urte pasa zirela. Jatorrizko eraikuntza 1872 edo 1873an egin zuten Soroborda biltegia bukatu eta gero. Solairu bakarrekoa, 60m koadroko azalerakoa (5,9m x 10,3m), eta zur-egiturazko teilatuarekin bi uretara. Barrualdean sukaldea eta bi logela zeuden baita biltegi bana alde bakoitzean. Sotoetan beste biltegi batzuk eta ur-biltegiko giltzen erregistroa zeuden. Sei urte geroago etxea handitu egin zuten, gainean solairu berri bat eraikita eta atzealdean zementuzko zutabeetan eskoratutako hegal-gorputz bat gehituta. Itxura berriak ondo mantendu zuen jatorrizko eraikinaren estetika konstruktiboa eta diseinu orokorra. Eraikin honek gaur egun kontserbazio egoera hobezinean jarraitzen du.

Finkako burdin hesia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Finkako kanpo-perimetroan harlanduzko hainbat zutabe daude harearrizko blokerekin egindakoak, motibo dekoratibo kurioso batzuekin apainduak (grafilak eta figura koroatu bat irudi begetalen gainean) eta molduratuekin goiko aldean. Lursaileko zati handi bat inguratzen duen burdin hesia ere kalitate handikoa da. Zutabe horiez gain burdina forjatuzko farol serie baten presentzia nabarmentzen da, horiek ere ederki apainduak batez ere motibo begetalekin, eta erdi-erdian “S” letra duen medailoi bat daukate (Soroborda?). Burdin hesi hori lehenago Gipuzkoa Plazakoa izan zen, baina 1909an ekarri omen zuten parke honetara zurezkoa zen jatorrizko hesia ordezkatzeko, oso hondatuta baitzegoen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]