Sukalde (tresna)
| Sukalde (tresna) | |
|---|---|
cooking appliance (en)  , ontzia, Berogailua, Lan-mahaia eta hob (en) | |
 | |
| Ikonoa |  |
| Historia | |
| Hurrengoa | Q3080081 |
| Kokapena | |
| Kokapena | Sukalde |
| Osagaiak | sutondoa wood-burning stove (en) |
Sukaldea[1] janariak berotzeko, egosteko edo frijitzeko erabiltzen den tresna da.[2]
Elikagaiak prestatzeko moduaren arabera, sukaldeak irakiteko, egosteko, frijitzeko, erretzeko edo urtzeko balio du. Elikagaiak, oro har, sukaldeko tresnen bidez prestatzen dira (eltzeak, zartaginak, kazolak edo parrilak).
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Elikagaiak egosteko teknika zaharra da, eta gizakiek sua maneiatzeko hasierarekin erlaziona daiteke. Animaliak urruntzeko eta berotzeko balio zuen suaren gainean, testura (bigunduz), zaporea eta gizakiek erabilitako elikagaien itxura hobetzeko modua sortzen joan zen, baita elikagai askoren digerigarritasuna hobetzen ere.
Etxeko beheko suak, berotzeko ez ezik, elikagaiak prestatzeko ere balio zuen. Ohikoena lapiko bat txingarren gainean kate batetik zintzilik edukitzea zen. Horretarako, beste sukaldatzeko modu batzuetarako, parrilak, eltzeak edo zartaginak hanken gainean (treberak, independenteak edo zartaginaren beraren parte direnak) eta abar erabiltzen zituzten.
Denborak aurrera egin ahala, tresna bereziak agertu ziren, eta sua itxita geratu zen, janaria prestatzeko zuten ahalmen guztia hobeto aprobetxatzeko.
Erregaien eboluzioa, hasiera primitiboetatik, egurretik eta, ondoren, ikatz mota desberdinetatik, bereziki begetaletatik, gasera (hiri-gasa, butanoa edo gas naturala), eta elektrizitatearen aprobetxamendua, sukaldaritzaren forma aldatuz joan ziren, gaur egunera arte.
Sukaldea su txiki baten formako altzari gisa ezagutzen dute erromatarrek, eta horren lekuko dira Herkulano eta Ponpeian aurkitutako brontzezko ale ederrak, Napoliko Museoak gordetzen dituenak. Baina benetako sukalde oso eta eramangarria ez dago XVIII. mendearen amaierara arte, eta XIX. mendetik aurrera bakarrik ezagutzen da burdinazko lau angeluko sukaldea, gainean kobrezko edo burdinazko plantxak dituena, eltzeak jasotzeko.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
- ↑ «sukalde». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2025-10-12.)
