Sukaldeko olio

Wikipedia, Entziklopedia askea
Oliba olio zapaldu berria.

Sukaldeko olioa animalia edo landare jatorriko koipea da normalean egoera likidoan dagoena giro-tenperaturan. Sukaldaritzan, "landare-olioa" termino generikoa erabiltzen da, olio jakin batez (hala nola, koltza olioa) edo zenbait olio nahasketaz, askotan, palmondo, arto, soja edo ekilore olioan oinarritutakoa, osatutako produktu bat etiketatzeko.

Animali jatorriko olioak hauen gorputzean eta esnean dagoen gantzetik eratorritako osagaia da. Dentsitate gehiagokoak izaten dira, normalean giro tenperatura solidoak izaten dira, aldiz tenperatura gora joan ahala likido bihurtzen dira.

Sukaldeko hirugarren olio mota bat ere badugu, mistoak direnak, kasu honetan olio desberdinak nahastu egiten dira.

Landare jatorriko olioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat landare-olio mota daude hauen fruitu,hazi eta sustraietatik ateratzen da olioa; olibakoa, palmondokoa, sojakoa, koltzakoa, kuia-hazienekoa, artokoa, ekilorekoa, kartamokoa, kakahuetekoa, mahats-pipitena, sesamokoa, arganekoa, arroz-zahiena, txufakoa, kotoiareba, intxaurrarena, kakaoarena.

Olio hauek usaineztatu daiteke, belar freskoak, piperra, baratxuria eta bestelako ongailu olioan murgilduta denboraldi batez. Hala eta guztiz ere, arreta handiz hartu behar dira aromatizatutako olioak gordetzeko orduan, Clostridium botulinum (botulismoa eragiten duten toxinak sortzen dituen bakterioa) saihesteko.

Landare jatorriko olioen erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olio mota Azpiklasea Erabilera
Kakahuete olioa Frijitzeko eta ontzeko erabil genezake. Zapore oso neutroa.
Koltza olioa Frijitzeko ez da egokia tenperatura altuak ez dituelako onartzen, ontzeko bai.
Koko olioa Frijitzeko eta margarina bihurturik hostoreak egiteko.
Arto olioa Ontzeko erabiltzen da gehien, ez ditu frijitualdiak ondo onartzen, azkar zahartzen da.
Palma olioa Margarinak egiteko eta frijitzeko erabiltzen da.
Soja olioa Maneatzeko erabiltzen da, tenperatura ez du ondo onartzen eta azkar zahartzen da.
Ekilore olioa Frijitzeko erabiltzen da gehien, baita saltsa batzuk eta margarina batzuk prestatzeko ere.
Ekilore oleikoa Frijitzeko egindako olio berezi bat da, ekilore olioaren haziak azido oleiko askokoak izatea lortu dute. Olio honek tenperatura altuei hobeto eusten die.
Oliba olioa Gaur egun gurean erregea da frijitzeko, maneatzeko, gisatuak eta saltsak egiteko. Bere horretan ogi xerra baten gainean gatz edo tomateaz, ozpin olioak egiteko, barazki egosiei gordinik edo olio errea eginda gainetik botatzeko. Gurean pil-pila prestatzeko. Sukaldaritza mediterraneoaren ikurra, osasunaren eta nutrizioaren aldetik oso aberatsa. Oliba olioen artean oliba olio birjina, oliba olio findua edo patsa oliba olioa. Euskal Herrian, Ebroren ibaiertzak aproposak izan dira olibak landatzeko. Gaur egun erriberako olioa oso kalitate onekoa da. Lizarrerrian, urriaren amaieran biltzen hasten dira eta hegoalderago beranduxeago.
Oliba olio birjina Oliba zapaltzetik lortutako olioa, eta tratamendu mekanikoak soilik aplikatzen zaizkiola. Inolako osagai kimikorik ez zaio gehitzen.
Oliba olio finduak Zapore txarreko edo kalitate txarreko olio birjin bat lortzen denean, berotu eta produktu kimikoak gehituz zapore neutroagoko bat lortzen dute salmentarako.
Patsa olioa Beste olio guztiak lortu ondoren, olibaren patsari produktu kimikoak gehituz, azken olio bat lortzen da. Kalitate eskasena duena eta kalitate txarrenekoa.

Animali jatorriko olioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat animali jatorriko olioak gurinarena, Txerriarena, Ahatearena, Antzararena, Itsas txakurrarena, Bakailao gibelarena, Balearena.

Landare eta animali jatorriko koipe mistoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Halaber, landare jatorriko olioak eta animali jatorriko koipeak nahastu eta hidrogenatu ondoren, margarina mistoak lortzen dira.

Kokoaren haragitik edo palmaren hazitik lortutako koipeekin transformazio kimiko batzuen ondoren margarinak lortzen dira.

Normalean gozogintzan prestaketa askotan gurinaren ordezko bezala erabiltzen dira.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]