Taxelhiyt
| Taxelhiyt | |
|---|---|
| Taclḥit — ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ — تشلحيت | |
| Datu orokorrak | |
| Hiztunak | 8.000.000 |
| Hizkuntza sailkapena | |
| giza hizkuntza afroasiar hizkuntzak amazigera iparraldeko amazigera Atlas (Amazigh) (en)  | |
| Alfabetoa | Arabiar idazkera, latindar alfabetoa eta Neotifinagha |
| Hizkuntza kodeak | |
| ISO 639-3 | shi |
| Ethnologue | shi |
| Glottolog | tach1250 |
| Wikipedia | shi, shi-latn, shi-tfng eta shi-arab |
| IETF | shi |
Taxelhiyt[1] (amazigeraz: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵢⵜ, Taclḥiyt, tæʃlħijt ahoskatua, endonimotik ekarria) edo shilha (marokoar arabierazko Šəlḥa hitzetik ekarria) Marokoko berbereen hizkuntzarik handiena da hiztun kopuruagatik (iturrien arabera, 3 milioi[2] edo 8 eta 9 milioi[3] artean) eta bere eremuaren hedaduragatik. Taxelhiyt Marokoko hegoaldean hitz egiten dute, Atlas Garaiaren magaletatik Antiatlas mendikateko hegoaldeko magaletara doan eremuan, Ozeano Atlantikoak mendebaldera mugatzen duenean. Taxelhiytaren ekialdeko mugak zehaztea zaila da, Erdialdeko Atlaseko amazigerarako trantsizio mailakatua egin baitzuen.
Fonetika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bokalak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hona hemen taxelhiyteko bokalen taula:[4]
| Aitzineko | Erdiko | Atzeko | |
|---|---|---|---|
| Itxi | i | u | |
| Ireki | a |
Kontsonanteak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hona hemen taxelhiyteko kontsonanteen taula:[5]
| Ezpainkari | Hortzartekari | Sabaiaurreko | Belar | Ubular | Faringari | Glotal | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Arrunt | Faringaritu | Arrunt | Ezpainkaritu | Arrunt | Ezpainkaritu | ||||||
| Sudurkari | m | n̪ | |||||||||
| Leherkari | Ahoskabe | t̪ | t̪ˤ ⟨ṭ⟩ | k | kʷ ⟨k°⟩ | q | qʷ ⟨q°⟩ | ||||
| Ahostun | b | d̪ | d̪ˤ ⟨ḍ⟩ | g | gʷ ⟨g°⟩ | ||||||
| Igurzkari | Ahoskabe | f | s̪ | s̪ˤ ⟨ṣ⟩ | ʃ ⟨c⟩ | χ ⟨x⟩ | χʷ ⟨x°⟩ | ʜ ⟨ḥ⟩ | |||
| Ahostun | z̪ | z̪ˤ ⟨ẓ⟩ | ʒ ⟨j⟩ | ʁ ⟨ɣ⟩ | ʁʷ ⟨ɣ°⟩ | ʢ ⟨ɛ⟩ | ɦ ⟨h⟩ | ||||
| Hurbilkari | l̪ | l̪ˤ ⟨ḷ⟩ | j ⟨y⟩ | w | |||||||
| Dardarraniztun | r̪ | r̪ˤ ⟨ṛ⟩ | |||||||||
Lexikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hona hemen kabilierazko (taqbaylit), rifterazko (tarifit) eta taxelhiytezko sustraikide batzuk:[6][7]
| Glosa | Taqbaylit | Taxelhiyt | Tarifit |
|---|---|---|---|
| 'zuhaitz' | tejṛa | taddagt | ta-šejar-t |
| 'lore' | ajeĝĝig | ajddig | ta-nuwaš-t |
| 'azal' | agʷlim | ilm | irem |
| 'adar' | icc (sing) acciwn (pl) | isk (sing) iskwen (pl) | |
| 'gazur' | iɣi | aɣu | aɣi |
| 'gurin' | udi | tudit | trussi |
| 'irin' | awren | aggurn | aren |
| 'errauts' | iɣed | iɣḍ | nifest |
| 'ilargi' | agur | ayyur | yur |
| 'gaur' | assa | ɣassa | nhara |
| 'eskutitz' | tavṛaṭ | tabrat | tabrat |
| 'alaba' | yelli | illi | yelli |
| 'txiki' | amezyan | imẓẓiy | amezyan |
| 'gorri' | azgʷaɣ | azggʷaɣ | azeggʷaɣ |
| 'ezker' | azelmaḍ | aẓlmaḍ | azelmaḍ |
| 'bizi' | idir | iddr | dder |
| 'jan' | ečč | icc | eš |
| 'txistua bota' | susef | sufs | skufes |
| 'ikusi' | muqel | smuql | khza |
| 'geratu' | qqim | ɣumu | qqim |
| 'utzi' | eĝĝ | ajj | eĝĝ |
| 'lurperatu' | nṭel | mḍl | ndar |
| 'erre' | ṛeɣ | jdr | sešmed |
| 'galdetu' | seqsi | saqsa | seqsa |
| 'zuek' (giz.) | kunwi | kunni | kenniw |
| 'zuek' (ema.) | kunemti | kuninti | kennimt |
| '-(r)ekin' | yid | diyiḍ | ag |
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Berria. Estilo Liburua. .
- ↑ Lewis 2009.
- ↑ Stroomer 2008.
- ↑ (Frantsesez) Galand, L. (1988). «Le berbère» in Cohen, D. Les langues dans le monde ancien et moderne. Troisième partie, Les langues chamito-sémitiques. Paris: CNRS, 207-242 or. ISBN 2-222-04057-4..
- ↑ (Ingelesez) Ridouane, Rachid. (2014). «Tashlhiyt Berber» Journal of the International Phonetic Association 44 (2): 208. ISSN 0025-1003. (kontsulta data: 2025-02-16).
- ↑ Hamimi 1997, 377-389 or. .
- ↑ Lamuela 2002, 115-136 or. .
Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Hamimi, Gaya. (1997). Grammaire et conjugaison amaziɣ. Paris: Harmattan ISBN 2-7384-5406-2..
- Lamuela, Xavier. (2002). El Berber. Bartzelona ISBN 84-393-6956-5..
- Lewis, M. Paul, ed. Ethnologue: Languages of the World. (16. argitaraldia) Dallas, Tex.: SIL International.
- Stroomer, Harry. (2008). Kortlandt, F.H.H.; Lubotsky, Alexander; Schaeken, Jos eta beste eds. Three Tashelhiyt Berber Texts from the Arsène Roux Archives. in: Evidence and Counter-Evidence. Essays in Honour of Frederik Kortlandt. 2: General Linguistics. (Studies in Slavic and General Linguistics) Amsterdam: Rodolpi ISBN 978-90-420-2471-7..
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
 |
Artikulu hau hizkuntzei buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |