Teresa González de Fanning

Teresa González de Fanning
Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	Teresa Gonzáles del Real
Jaiotza	Nepeña District (en) , 1836ko abuztuaren 12a
Herrialdea	Peru
Heriotza	Lima, 1918ko apirilaren 7a (81 urte)
Hobiratze lekua	Presbítero Matias Maestro (en)
Heriotza modua	berezko heriotza: pneumonia
Familia
Ezkontidea(k)	Juan Fanning  (1853ko abuztuaren 11 -  1881eko urtarrilaren 16a)
Hezkuntza
Hizkuntzak	gaztelania
Jarduerak
Jarduerak	idazlea, kazetaria, aktibista eta hezitzailea
Izengoitia(k)	Clara del Risco eta María de la Luz
Genero artistikoa	short novel (en) saiakera

Teresa González del Real, ezkontzaz Teresa González de Fanning (Nepeña, Peru, 1836ko abuztuaren 12a – Lima, 1918ko apirilaren 7a) hezitzaile, idazle eta kazetaria izan zen. Emakumeen Lizeo Fanning izeneko ikastetxea sortu zuen (1881. urtean), eta emakumearen heziketa integralaren aitzindaritzat hartzen da, bere lan-prestakuntza barne hartzen zuen hezkuntza, horrela askatzea lortu ahal izateko, XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, sasoi hartan uste baitzen emakumeen prestakuntza ezkontzara eta ezkontza-zereginetara baino ez zela bideratua egon behar.

Teresa Gonzálezek XIX. mendeko perutar ospetsuen talde bat osatu zuen, Francesca Denegri historialariaren ustez "Peruko emakume ilustratuen lehen belaunaldia" izan zen. Izan ere, bere garaikide izan ziren Elvira Garcia Garcia, Lastenia Larriva de Llona, Mercedes Cabello de Carbonera, Klorinda Matto de Turner, Maria Jesus Alvarado Rivera eta Juana Manuela Gorriti.

Bere izena, 1952. urtean Limako Jesus Maria barrutian funtzionatzen hasi zen eskola-unitate handian (gero Teresa Gonzalez de Fanning Hezkuntza Erakundea) betiereko geratu da.

Bizitza

Gurasoak Jeronimo Gonzalez irakasle eta zirujau espainiarra eta Josefa del Real Salas izan ziren. San José de las Pampas etxaldean jaio zen. Heziketa zorrotza jaso zuen, klasikoen irakurketan oinarritua batez ere.

Lan ibilbidea

Gazte-gaztetatik literaturaren sorkuntzara bideratua izan zen, batez ere gizarte-ohituretan eta hezkuntzan interesatuta. Lehen saiakerak ezizenekin sinatu zituen, besteak beste, Clara del Risco edo María de la Luz.

Hamazazpi urte bete baino lehen, Juan Fanning García itsasgizon gaztearekin ezkondu zen, Lambayequeko familia aberats bateko kidea. Bi seme-alaba izan zituen (Jorge eta Emma) eta etxeko lanak intelektualekin harmonizatu ahal izan zituen, onarpen handia izan zuten artikuluak eta narrazioak idazten jarraitu zuen eta. Baina bere zoritxarra etxaldeko peoien matxinada baten ondorioz hasi zen. Arazo horren ondorioz Limara ihes egin behar izan zuen oso egoera penagarrian, bi seme-alaba txikiak hil zirelarik.

Pazifikoko Gerraren eta Mirafloreseko Guduan senarra hil ostean, Teresak «Limako herritarren eskaintza patriotikoa» izeneko ekarpena babestu zuen, eta 9.600 eguzki txanpon bildu zituen. Lan hori eskertzeko, Chicama ibarreko patriotika batzordeak urrezko domina eman zion.

Andereñoen ikastetxea

Gero, Teresak andereñoentzako ikastetxe bat sortzea erabaki zuen, Fanning Lizeoa, Faltriquera del Diablo kaleko bere etxean (gero Belengo Ataria edo Zelaako Ataria San Martin plazan), eta lan hori ahizpa Enriqueta eta Elenaren laguntzaz egin zuen (1881. urteko martxoaren 3an). Ikastetxe hori bere sasoiko onena eta Limako familia ospetsuen gogokoena izan zen, bai irakaskuntza-metodoengatik, bai hezkuntzari irakaskuntzan eman zion garrantziarengatik. Bere ustez, ordua zen emakumeak bizitzarako prestatzeko, emaztearen eta amaren paperera mugatu barik. XIX. mendeko gizarte kontserbadorearen tararik handienetako bat apurtu zuen.

Irakaskuntza aitzindaria

Aldi berean, irakaskuntza tekniko eta laboralaren alde egin zuen sutsuki, eta heziketa morala, intelektuala eta fisikoa elkarren osagarri izan behar zuten ideiaren alde egin zuen. Fanning Lizeoan, bere zuzendaritzapean, planteamendu horiek guztiak praktikan jartzen zituen; matematika, gramatika, geografia, etxeko ekonomia, Peruko historia eta erlijioari buruz irakasten ziren, gainera berak idatzitako liburuak ere erabiltzen ziren.

Lizeoko burua izan zen, adinarengatik utzi behar izan zuen arte. Lizeoa Elvira García Garcíari eskualdatu zitzaionean (1892ko martxoaren 1a), hasierako izena mantendu zuen eta irakaskuntzarekin jarraitu zuen Teresak egindako orientazioaren arabera.

Hezkuntza laikoaren alde

Elvira Garciaren Garciaren eta Lastenia Larriva de Llonaren arteko eztabaida batean parte hartu zuen, lehenak hezkuntza laikoa eta bigarrenak erlijiosoa defendatzen. Teresak eskola laikoen alde egin zuen, eta esan zuen haietan ematen zen hezkuntza osoagoa eta eraginkorragoa zela, eta hobeto gauzatzen zuela gizon eta emakumeen arteko ezagutza- eta prestakuntza-berdintasunaren ideala. Fanning Lizeoa jarri zuen adibidetzat, orduan Elvira Garcia Garciak berak zuzentzen zuena. 1898. urteko urtarrilaren 29an El Comercion kaleratu zuen artikulu batean, emakumea laikoki heztea komeni zela erakutsi nahi izan zuen behin eta berriz, eta amaiera hauxe eman zion:

«Emakumearen hezkuntza da 'eraikin' sozialaren oinarria. Haren mende dago familiaren 'eraikina', gizakien laborategi hori, hortik sortu behar dira aberriari distira ematen dioten hiritarrak edo atzerakadaren amildegian hondoratzen dutenak.»

Emakumeen hezkuntza

Limako El Comercio egunkarian argitaratutako bere artikulu bilduma bat La educación femenina (1898) izeneko liburuxka batean batu zuten. Han kritika argia, ausarta eta jasoa egin zuen emakumearen kultura-prestakuntzaren prozesuari buruz, ezkontzeko prestatzera eta emazte ona eta ama ona izatera bideratua. Musika eta frantsesa ikastea eta munduari aurre egiteko prestatzea bezalako oinarrizko letra eta kalkulu batzuk egitea sustatzen zuen heziketa mota hori baztertu zuen, bere ordez hezkuntza zabalago eta osoagoa planteatuz, konnotazio praktikoduna, emakumea senarraren menpekotasunetik emantzipatzea ahalbidetzen zuena, diru-iturri propioa izateagatik. Mailarik baxuenetan, eguneroko bizitzarako hezkuntza praktikoagoa proposatu zuen, eta horrek lanbide bat ikastea barne hartzen zuen; maila ertain eta aberatsetarako hezkuntza ilustratuagoa proposatu zuen, kanpoko munduari irekia eta diziplina zientifiko eta filosofikoak erabiltzen zituena. Gainera, hezkuntzak laikoa izan behar zuela defendatu zuen, erlijiosoek, familiarik ez zutenez eta gizartetik aparte bizi zirenez, ez baitzituzten emakumeen heziketarako beharrezkoak ziren esperientziak. Ez zuten bere sasoian entzun, ezta aintzat hartu ere, baina orain emakumearen hezkuntza prestakuntzaren aldaketaren aitzindaritzat aitortzen dute.

Idazle

Bere hezkuntza-lanarekin batera, Teresa Gonzálezek arrakastaz jarraitu zuen ibilbide literarioa, ezizenaren erabilera alde batera utzi eta bere izen propioarekin argitalpenak sinatuz, emakume askapena frogatzeko modu bat bezala. 1876. urtetik 1877. urtera Juana Manuela Gorritiren literatur gaualdietan parte hartu zuen. Club Literario eta Limako Ateneoko bazkidea izan zen. Kutsu erromantikoko nobela asko idatzi zituen

Lanak

Nesken irakaskuntzarako idatzitako zenbait eskuliburuz gain, kutsu sentimentala edo erromantikoa zuten honako eleberri hauek kaleratu zituen:

• Ambición y abnegación (1886), nobela laburra.
• Regina (1886), estilo kastizo eta araztuko obra, 1886ko irailaren 15ean Limako Ateneoak sustatutako nazioarteko lehiaketan zilarrezko domina bat merezi izan zuena.
• Lecciones de Geografía Universal (1897).
• Indómita (1904), eleberri laburra, zeinen orrietan patua garaitzeko zuen borondatea erretratatu zuen.
• Roque Moreno (1904), Buenos Aireseko Zuzenbidearen aldizkari batean entregaka argitaratu zen nobela historikoa.
• Educación femenina. Colección de artículos pedagógicos, morales y sociológicos (1905).
• Educación doméstica y social de la mujer (1911). Argentinako Errepublikaren Emakumeen Nazioarteko Lehen Kongresuaren aktetan argitaratua. (275-280 orrialdeak)

Horrez gain:

• Lucecitas (Madril, 1893), narrazio, ipuin eta noizbehinkako saiakera bilduma bat, Limako egunkarietan lehenago kaleratua, eta Emilia Pardo Bazán idazle espainiar ospetsuaren hitzaurre laudagarri batekin.

El Comercio, El Correo del Perú, El Perú Ilustrado, La Alborada, El Semanario del Pacífico, La Patria eta El Nacional egunkarietan iritzi artikuluekin kolaboratu zuen. Horietako zati bat erabili zuen bere liburu aipatua gorpuzteko: La educación femenina (1898, bigarren argitalpen zabaldua 1905ean), “artikulu pedagogiko, moral eta soziologikoen bilduma” gisa deskribatua.

Heriotza

1918ko apirilaren 7an hil zen, pneumonia batek jota, 82 urte zituela. Azken unera arte, apaltasuna eta handitasuna erakutsi zituen beti, bere hileta pribatuan egin zedin eskatuz senideei. Presbitero Maestro hilerrian lurperatu zuten.

Hil osteko omenaldi gisa, Manuel Beltroy idazleak (Peruko Hezkuntza Ministerioko funtzionarioa) eskola-unitate handi bati (gero Hezkuntza Erakundea) Teresa González de Fanning izena ematea lortu zuen. 1952. urtean jarri zen martxan, Limako Jesus Maria barrutiko lurretan eraikitako lokal batean.

Bibliografia

• Basadre, Jorge: Historia de la República del Perú. 1822 - 1933, Zortzigarren Edizioa, zuzendua eta handitua. 9. liburukia, or. 2166. Limako "La República" Egunkariak eta "Ricardo Palma" Unibertsitateak argitaratua. Txileko Santiagon inprimatua, 1998.
• Denegri, Francesca: El Abanico y la Cigarrera. La primera generación de mujeres ilustradas en el Perú. Lima, 1996.
• García y García, Elvira: a mujer peruana a través de los siglos (II. liburukia). Lima, 1925.
• Tauro del Pino, Alberto: Enciclopedia Ilustrada del Perú. Hirugarren Edizioa. 7. liburukia. FER-GUZ. Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-156-1
• Zenbait egile: Grandes Forjadores del Perú. Lima, Lexus argitaletxea, 2000. ISBN 9972-625-50-8

Kanpo estekak

• Teresa González de Fanning, Por Jorge Moreno Matos hezkuntzaren aitzindaria.
• "La Educación Femenino", Teresa González de Fanning Egilea: Jorge Basadre.

• Datuak: Q9086125
• Multimedia: Teresa González de Fanning / Q9086125