Testu tipologia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Sakontzeko, irakurri: «ZerrendaːTestu tipoak»

Testu tipologia giza komunikazioaren oinarrizko unitateak, testuak alegia, sailkatzeko ahalegin metodologikoa da. Adiera zabalean, testua komunikazioa bilatzen duen giza hizkuntzaren unitatea da baina beste erabilpen batean testua idatzizko bertsioari besterik ez zaio esaten, ahozko testuari diskurtsoa esaten baitzaio.

Testu tipologiak hainbat testu mota bereizteko ahaleginak egiten ditu. Zer duten zenbait testuk berdinetik eta zer desberdinetik. Testu motak, testu tipoak[1] edo testu generoak[2] sailkatzerakoan, testuaren formari zein testuaren edukiari, mamiari, esanahiari, begiratu izan zaio.

Hona hemen sailkapen batzuk:

Testu generoak / Testu tipoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testuen helburu nagusia izan da gehien erabili izan den irizpidea testuak sailkatzerakoan. Baina horrela, —ikus artikulu honetan beherago—, dozenaka testu mota bereiz daitezke. Testu motak eta testu generoak kontzeptuekin sailkapen hobeak lor daitezkeelakoan testu guztiak testu mota nagusi bakar batzuetan multzokatu[3] egin ohi dira eta multzoei genero eta multzo bakoitzean hainbat testu tipo zerrendatu ohi dira[4].

Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratuak testu tipo bakar batzuk zerrendatzen ditu. (Ikus 118. orrialdea)[5].

Ahozko zein idatzizko testua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ahozkoak diren testuei, diskurtso ere deitu ohi zaie. Diskurtso hitzak beti adierazten du ahozko testua, eta testu hitzak, eskuarki, idatzizko testua adierazi ohi du. Dena den, testu hitza, noiz edo noiz, ahozko-testuari erreferentzia egiteko ere erabili izan da.

Ahozko eta idatzizkoen artean tarteko komunikazio unitaterik badago. Esate baterako, hitzaldi batean diapositibak erabiltzen badira, eta bertan idatzitako testuak diskurtsoaren osagarri, orduan ahozko diskurtsoa eta idatzizko testua batera topa ditzakegu.

Beherago agertzen diren testu-tipoen sailkapena, paralelismo erraz batekin, diskurtso-tipoak ere izan daitezke.

Erregistroaren araberako sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testuak oso formalak edo oso lagunartekoak izan daitezke, tartean hamaika gradu.

Graduazio horrekin testu-tipoak bereiz daitezke bere formaltasunari erreparatuz. Horrela, esate baterako, gutun formalak eta lagunarteko gutunak bereiz daitezke, formaltasun graduarekin hamaika ñabardura egiteko aukera dagoelarik.

Igorle-hartzaile rol eta kopuruari begira egindako sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Igorle bakarra edo hainbat igorle egon daitezke testu baten iturburuan. Hartzaileak ere bat edo batzuk izan daitezke. Honela, jendaurreko hitzaldia, lagunarteko elkarrizketa, elkarrizketa formalak, debateak eta beste hainbat testu-tipo deskribatzerakoan, zenbat igorle eta zenbat hartzaile dauden zehaztu ohi da.

Ea norabide bakarreko komunikazioa dagoen, batzuk beti igorle, besteak beti hartzaile... edo ea hartzaile-igorle rolak txandakatzeko aukera dagoen ere zehaztu ohi da.

Testuinguruaren, erabilera eremuaren, araberako sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testuak zein egoeratan, zein tokitan, zein testuingurutan agertzen diren kontuan hartuz gero, testuak administraziokoak, akademikoak, hedabideetakoak, literarioak, lagunartekoak, etab. direla esan daiteke.

Zenbait testu genero, hainbat testu mota[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Multzo eta azpimultzo asko egin daitezke testu tipoak sailkatzeko. Eleberriarekin egin den bezala, beheko koadroan, beste testu tipo batzuk ere azpimultzo askotan zatitu zitezkeen. Horrela ipuin mota asko daude, poema mota asko, etab. Eta azpimultzo askotan multzo txikiagoak ere egin litezke...

Literatura hizkuntzako testuen tipologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lirika Antzerkia Saiakera, Entsegua, Saioa Narratiba
Abestia Komedia Gai nagusiaren arabera sailkatu ohi dira Ipuina
Balada Tragedia Historia Eleberria
Poema Drama Politika Eleberri beltza
Poema epikoa Bakarrizketa Zientziak Parabola Eleberri grafikoa
Bertso Maskarada etab. Alegia Eleberri historikoa
Kopla Pastorala Argudio Biografia Eleberri pikareskoa
Atsotitzak, Iritzia Autobiografia Eleberri poliziakoa
etab. Manifestua Autofikzioa Eleberri historikoa
Dibulgaziozko testua Egunkaria Eleberri gotikoa
etab. Kondaira etab.

Erakunde harremanetako hizkuntzako testuen tipologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deskripzio Narrazio Azalpen Argudio Irakasbide
Aurkezpen Txosten Konstituzioa, Legea, Dekretua, Lege-Dekretua Adierazpen Iragarkia
Agurra, Akta, Ebazpena, Probidentzia, Oharra, Plana, Eslogana, Txostena,
Aurkezpena, Dossier, Txosten, Aurkezpen, Aurkezpen digitala, Iritzia, Jarraibidea,
Jarraibide, Agindu, Curriculum, Argibide, Posta elektroniko mezua, Argibidea,
Sententzia, Bandoa, Gutun formala, Gutun formala, Epaia,
Posta elektroniko mezua, Akta, Arautegia, Definizioa,
Ordenantza, Araua, Ohartarazpena, Apunteak, eskola-apunteak,
Definizioa, Deialdia, Egiaztagiria, Gonbidapena,
Iragarkia, Jakinarazpena, Baldintza-orria,
Lan eskaintza, Curriculum vitae

Hedabideetako hizkuntzako testuen tipologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deskripzio Narrazio Azalpen Argudio Irakasbide
Aurkezpen Albistea, Albistea, Adierazpen Iragarkia
Aurkibidea, Efemeridea, Erreportajea, Iritzi artikulua, Errezeta,
Argazki oina, Iritzia, Kritika, Turismo-gida,
Elkarrizketa Posta elektroniko mezua, Debatea,
Erreportajea Zuzendariari gutuna,
Sinopsia
Testigantza
Kronika

Hezkuntzako hizkuntzako testuen tipologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deskripzio Narrazio Azalpen Argudio Irakasbide
Definizioa, Komikia, Azalpen testua, iritzia, Dekalogoa,
Eskema, Sinopsia, Galdera-erantzunak, Azterketak,
Laburpena, Biografia, Aipamen historikoa,
Kontzeptu mapa, Aipua, Hitz-zopa,
Fitxa, Atsotitzak, Gurutzegrama
Deskripzioa, Glosarioa,
Aurkezpen digitala, Monografiak,
Aurkibidea, Doktore tesiak,
Problemak eta ebazpenak,
etab. Koadro sinoptikoak, etab.

Helburu nagusiaren araberako sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Testu mota batzuk

Testu guztiak zerbait nolabait komunikatzeko helburuarekin ekoizten dira baina askotan, testuetan, helburuen artean helburu nagusi bat nabarmen daiteke. Helburu nagusiaren irizpideari jarraiki, testu-tipoak helburu nagusiaren arabera izendatu ohi dira:

Sakontzeko, irakurri: «ZerrendaːTestu tipoak»


Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. EAEko Berritzegune Nagusia. "Testu errepertorioa"
  2. http://www.euskaltzaindia.net/dok/euskera/74633.pdf Luis Mª LARRINGAN, "Testua, testu-generoa eta hizkuntzaren ikas/irakaskuntza"
  3. «Testu Mota > Testu Generoak - Bilaketa orria» www.saretik.net . Noiz kontsultatua: 2018-12-12.
  4. «Testu generoak koadroetan multzokatuta» www.saretik.net . Noiz kontsultatua: 2018-12-12.
  5. Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratua.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]