Tornu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Tornu paraleloa

Forma geometrikodun piezak biraketen bidez mekanizatzea, hariztatzea, moztea, zulatzea, zilindratzea, arbastatzea eta artekatzea ahalbidetzen duen erreminta- eta makina-multzoari deritzo tornua. Makina-erreminta hauen funtzionamendua honetan datza: mekanizatu beharreko pieza birarazten da (platerean lotuta edo zentratze-puntuak erabiliz lotuta), eta bitartean mozketa-erreminta bat edo batzuk piezaren gainazalera hurbiltzen dira abiadura eta mugimendu kontrolatuaz. Honekin txirbila harrotzea lortzen da, mekanizazio-baldintza teknologiko egokiekin.

Mozte-erreminta, torneatzen den ardatzarekiko paralelo (X ardatza) edo elkarzut (Y ardatza) diren gida edo errailetan zehar irristatzen da. Batzuetan hirugarren orga bat ere ager daiteke, Charriot deritzona. Charriot orga hau beharrezko graduak inklinatuz, konoak egitea lortzen da. Charriot-aren gainean erreminta-etxea itsatsita doa. Orga mekanizatu nahi den piezari paralelo den ardatzean zehar mugitzen denean, piezaren zilindraketa lortzen da. Piezari elkarzut den ardatzean mugitzen denean, berriz, aurpegiketa gertatzen da.[1]

Profilaketa konikoak eta esferikoak lortzeko tornu kopiatzaileak, automatikoak eta zenbakizko kontrolezkoak egokiak dira, bi orgak aldi berean lan egitea ahalbidetzen baitute.

Tornua erabiliz material ezberdinak mekaniza daitezke, besteak beste, altzairua, burdinurtua, brontzea edo letoia.


Tornuaren historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezagutzen den lehenengo tornua K.a. 850 urtekoa da. Honen irudia antzinako Egiptoko Petosiris apaizaren hilobian agertzen da.

Urte askotan zehar tornuek "biolin-arkua" sistemarekin funtzionatu zuten. XIII. mendean pedal eta pertika malgudun tornua sortu zen. Tornu berri hau oinekin eragiten zen, eskuekin eragin beharrean. Hau abantaila bat zen, izan ere, honela eskuak libre geratzen ziren beste gauza batzuk egin ahal izateko. XV. mendean zehar beste bi hobekuntza gertatu ziren: polea bidezko transmisioa eta biela-biradera mekanismoa.

Ingalaterran iraultza komertziala hazi zenean, XVII. mendean zehar, alegia, pieza metalikoei forma emateko kapaz ziren tornuak sortu ziren.

Zenbakizko kontrolaren inguruko lehenengo garapenak John T. Parsons asmatzaile iparramerikarrak egin zituen, 1940ko hamarkadan.


Torneaketaren lan-mugimenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Torneaketaren lan-mugimenduak, torneatu behar den pieza eta ebaketa-erremintaren arteko mugimendu erlatiboak dira. Erreminta X eta Y ardatzetan mugitzen denean, aitzinapen-mugimendua eta iraganaldi-mugimendua sortzen ditu hurrenez hurren. Bestalde, erremintaren eta piezaren arteko biraketa-mugimendu erlatiboa da ebaketa-mugimendua, erreminta eta piezaren gainazalaren artekoa.[2]

  • Ebaketa-mugimendua: orokorrean, ardatz nagusiarekiko biratzen duen piezan eragiten da. Mugimendu hau motor elektriko batek eragiten du, eta torloju nagusiari transmititzen dio polea edo engranaje-multzo baten bidez. Torloju nagusiak, lotura-sistema ezberdinak ditu bere muturrean (atzapar-platerak, matxardak, mandrinu osagarriak eta bestelakoak), zeintzuk mekanizatu beharreko pieza lotzen duten. Ohiko tornuek abiadura-gama finkoa dute. Zenbakizko kontroleko tornu modernoetan, berriz, buruaren biraketa-abiadura aldakorra eta programagarria da, eta mekanizazioak eskaintzen dituen egoera optimoetara egokitu daitezke.


  • Aitzinapen-mugimendua: ebaketa-erremintaren mugimendua da, mekanizatzen den piezaren ardatzaren norabidean. Mugimendu honek ez du zertan ardatzarekiko paralelo izan behar, konoen mekanizazioan, esate baterako. Ohiko tornuek aitzinapen-abiadura gama finkoa dute. Zenbakizko kontroleko tornuetan, haatik, aitzinapen-abiadura programagarria da, mekanizazio-egoera optimoetara egokitzeko. Hutsezko desplazamenduak abiadura handiz egiten dira, hau da, erreminta piezaren esparrutik kanpo higitzen denean.


  • Iraganaldi-mugimendua: pasada bakoitzean harrotutako materialaren sakonera zehazten duen ebaketa-erremintaren mugimendua da. Mugimendu honek erremintak egiten du, eta piezaren biraketa-ardatzarekiko noranzko perpendikularrean egiten da. Harrotu ahal den material-kantitatea baldintzatzen duten faktoreak hurrengoak dira: mekanizatu beharreko material-mota, ebaketa-abiadura, makinaren potentzia, aitzinapena etab.

Tornu-eragiketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ebaketa-erremintaren posizioaren eta mugimenduaren arabera, hainbat eragiketa ezberdin burutu daitezke tornuan. Eragiketa ohikoenak zilindraketa, aurpegiketa, artekaketa eta mandrinaketa dira. Zenbakizko kontroleko tornuetan profilaketa konplexuak ere egin daitezke.[3]

Zilindraketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eragiketa honen helburua pieza zilindrikoen barne- edo kanpo- mekanizazioan datza. Eragiketa hau egiteko, zeharkako orgarekin iraganaldi-sakonera doitzen da, zilindroaren diametroa, alegia. Orga paraleloarekin, berriz, zilindroaren luzera doitzen da. Orga paraleloa era automatikoan aitzinatzen da, aukeratutako lan-aitzinapenaren funtzioan. Prozesu honetan lortzen diren gainazal-akabera eta tolerantziak garrantzia handiko faktoreak izango dira.

Zilindraketa piezaren barneko hutsunean egiten denean mandrinaketa deritzo.

Aurpegiketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurpegiketa-eragiketa, aurretikoa eta ardatzari perpendikularra den mekanizazioa da. Torneatutako piezen arteko akoplamendu on bat gauzatzeko egiten da. Erremintaren sorbatza biraketa-zentrorantz gerturatzen den heinean, ebakidura-abiadura txikitzen da. Hauxe da aurpegiketak daukan zailtasunik handiena. Baldintza hau hobetzearren, badira tornu modernoak abiadura-erregulagailuarekin, piezaren biraketa-abiadura handiarazteko aukera eskaintzen dutenak.

Artekaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Torneatzeko piezan zabalera eta sakonera aldakorrak dituzten arteka zilindrikoen mekanizazioa da artekaketa. Artekak erabilgarritasun ugari ditu, esate baterako, juntura torikoen ahokalekuentzako, hari-irteerentzako, presio-zirrindolentzako, etab. Kasu honetan, erremintak artekaren zabalera finko bat izango du, eta zeharkako orgarekin beharrezko sakonera ematen zaio. Poleen kanalak torneatutako arteken adibide argia dira.

Zulaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Torneatzeko diren pieza asko barautsa baten bidez zulatu izan behar dira biraketa-ardatzean. Eragiketa hau egiteko, kontrapuntuan kokatzen diren barauts arruntak erabiltzen dira barauts-etxe baten bidez. Zulaketaren baldintza teknologikoak materialaren eta barautsaren ezaugarrien menpekoak dira, zulaketa normal baten moduan.

Alakaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alakaketa tornuko eragiketa arrunta da. Bere oinarria piezen barne- eta kanpo-ertzak makestea da, ertzek eragiten dituzten ebakidurak ekiditeko eta ondorengo muntaketa-lanak errazteko. Alakaketa arruntena 1 mm bider 45°-koa izaten da, eta erreminta egoki batekin egiten da. Erreminta biraketa-ardatzarekiko paralelo mugitzen da. Horrela, piezaren barnean sakontzen du, alakari eman nahi zaion dimentsioa lortu arte.

Espeken mekanizazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espeka pieza bat da, zeinek simetria-ardatz ezberdineko bi zilindro edo gehiago dituen, adibidez, motorren birabarkiak edo espeka-ardatza. Espeka biraketa-gorputza da, eta, ondorioz, tornuan mekanizatzen da. Espeka mekanizatzeko, ardatz eszentriko bakoitzaren muturretan zentraketa-puntuak egin behar dira lehenengoz. Ondoren, pieza bi puntuen artean lotuko da, eta mekanizazioari ekingo zaio.


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «[1]»,Tornu mota desberdinen inguruko informazio gehiago: http://gamemecanicaindustrial.blogspot.com.es/2010/02/historia-del-torno.html (Azken kontsulta: 2016ko apirilaren 25ean)
  2. «[2]»,Ebaketa-mugimenduen inguruko informazio gehiago: http://www.epetrg.edu.ar/apuntes/principiosdetorneado.pdf (Azken kontsulta: 2016ko apirilaren 25ean)
  3. «[3]»,Tornuaren ebaketa-eragiketen eta atalen inguruko informazioa: http://pcpiluisvives.webcindario.com/Actividad%2052%20torno%20paralelo.htm (Azken kontsulta: 2016ko apirilaren 25ean)