Trasterminantzia
Trasterminantzia transhumantziaren barietate txikiagoa da, ibilbide laburreko urtaroko mugimenduek ezaugarritzen dutena, oro har 100 kilometrotik beherakoak. Ganaduaren desplazamendu horiek haranetako behealdeetako abeltzaintza-ustiategietatik hurbil gertatzen dira, neguan, mendateetatik hurbil, udan, non abereak larredietan elikatzen diren eta belarra freskoago mantentzen den. Distantzia laburren transhumantzia bertikal hori mundu osoan egiten da, adibidez, Hindu Kushen, Kaukasian, Alpeetan edo Lesothoko mendietan.
Jarduera Euskal Herrian eta gertuko eskualdeetan
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Iberiar penintsulako ipar-ekialdean, Pirinioetako haran garaienetan, zuhaiztiaren amaieratik aurrera (1.800m inguru), alpetar larredi zabalak daude, harriak eta elurrak osatutako ekosistemaraino igotzen direnak. Larredi horiek, Neolito Zaharretik, ardi-aziendaren udako elikagai izan dira (haran bakar bat, adibidez Benasquekoa, mendikatearen erdiagunea eta lekurik altuena, 40.000 buru inguru zituen XX. mendearen hasieran), harik eta, XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, ardi-aziendaren ordez behiak hartu zuen arte. Gaur egun, ganadu hori, gehienbat behiak eta horiek gizentzeko eta hiltzeko saltzen dituzten txahalak, udazkeneko lehen elurrak baino lehen (irailaren amaieratik), udako trasterminantzia-aldia amaitzen dute, eta haranaren beheko herrietara jaisten dira, udazkena, negua eta udaberriko zatirik hotzena igarotzeko. Orduan, belar-hondarrekin, «rebasto»rekin, herrien inguruko belardiekin eta horien belardiekin elikatzen da, segatuta, onduta eta udatik bordetan kontserbatuta.
Nafarroa eta Araba erdialdeko eta hegoaldeko guneko artzain batzuek trasterminantzia egiten dute, termino batzuetako larre eta uztondoak aprobetxatuz. Uda partean kortan bizi ohi da artzaina.[1]
Iberiar penintsularen ipar-mendebaldean, La Pasieguería izeneko lurralde historikoan -Kantabriako Luena, Pas, Pisueña, Miera eta Asón haranetatik eta Burgoko iparraldeko Las Machorras herrixkatik hedatzen dena-, sistema horrek «muda» izena hartzen du.[2]
Pasiegoek bazuten berezitasun bat: ganadua hainbat altueratako larreen artean mugitzeaz gain, berak ere mugitu egiten ziren; izan ere, ganaduaren ustiapen intentsiboko sistemak, esnekia zenez, ez zuen gizendu behar, egunero jeztea baizik, ez zuen ahalbidetzen animaliak erdi aske geratzea.
Ohikoa zen familiak aurkitzea, beren etxebizitza osorik, animaliak eta seme-alabak (baita jaioberriak ere) sorbaldan (otarretan), urtean 20 aldiz, altuera desberdinetako etxolen artean, nahiz eta normalean bailara beraren barruan egiten zen. Altuagoko belardiei braniza esaten zitzaien.
Hori dela eta, abeltzain pasiego bakoitzak bost eta hamar arteko etxola eta lursail pribatuak izaten zituen, guztiak bere ibarreko altuera eta puntu desberdinetan banatuta.[3] Askotan gertatzen zen familiako kide baino etxola gehiago egotea.
Era berean, hori da pasiegoen populazioa sakabanatzearen arrazoietako bat; izan ere, etxola bakoitza ganadua elikatzeko erabiltzen zen lursailaren barruan kokatzen zen, eta, etxolak bateratuegi pilatuz gero, lursailak txikiegiak egiten ziren ganadua behar bezala elikatzeko.
Sistema horrek kontraste egiten du Kantabriako mendebaldeko herri-mendien sistemarekin, non ganadua, normalean haragizkoa, erdi aske uzten baitzuten brañetan.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Leizaola, Fermín. (2000-12-22 / 2001-01-05). «Artzaintza Euskal Herrian» Euskonews (104 Zenbakia) ISSN 1139-3629..
- ↑ Ruiz de la Riva, E. (1991). Casa y aldea en Cantabria: Un estudio sobre la arquitectura en los valles de Saja-Nansa. Santander, 248-257 or..
- ↑ García Alonso, Manuel; Bohigas Roldán, Ramón. (1995). El valle de Soba: Arqueología y etnografía. Santander: Edt. Tres, 60 or..
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q6151876