Tsakhurrera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Tsakhurrera
ЦIaIхна миз / Ts'әxna miz
Datu orokorrak
Lurralde eremua  Errusia
 Azerbaijan
Hiztunak 23.000 (1989)
Ofizialtasuna  Dagestan
Eskualdea Kaukasia
UNESCO sailkapena 3: arriskuan
Alfabetoa alfabeto zirilikoa eta Tsakhur alphabet (en) Itzuli
Hizkuntza kodeak
ISO 639-3 tkr
Ethnologue tkr
Glottolog tsak1249

Tsakhurrera[1][2] edo tsakhurera[3] (Цӏаӏхна миз) tsakhurrek hitz egiten duten hizkuntza da, Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzen familiakoa, dagestango hizkuntzen taldekoa eta lezgiar hizkuntzen adarrekoa. 10 600 inguru[4] hiztun ditu Errusiako Dagestan errepublikako hegoaldean eta 12 300 inguru hiztun Azerbaijaneko ipar-mendebaldean.

Dagestango hizkuntza ofizialetako bat da, eta posiblea da eskolan tsakhurreraz ikastea edo hizkuntza hau izan ikasgai bat gisa, lehen hezkuntzan[5][6]. Azerbaijanen ez du estatus ofizialik; hala ere, eskola batzuetan badago aukera tsakhurrera ikasteko [7]. Нур (Nur, tsakhurreraz: Argia) astekarian artikulu batzuk tsakhurreraz idazten dira[8]. 2009an Asif Rustamov zinemagileak tsakhurrerazko lehen pelikula zuzendu zuen, Kiblayıka yıkbıhiyna (tsakhurreraz: Alkiblali bizkarra emanda)[9][10] laburmetraia.

Dialektoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sailkapen baten arabera, tsakhurrerak bi dialekto ditu, tsakhera eta gelmetsera. Beste hizkuntzalari batzuen iritsiz, hiru dialekto bereizi behar dira: tsakhur-suvagilera, gelmets-kurdulera eta saputxinera edo sabundzhinera[6].

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tsakhurrera hizkuntza ergatiboa da. Izenek kasua markatzen dute, atzizkien bidez. Absolutibo, ergatibo, datibo eta genitiboz gain, 14 kasu lokatibo daude. Lau izen klase bereizten ditu: 1., gizonezko pertsonentzat; 2., emakumezko pertsonentzat; 3., animalia, objektu eta kontzeptu batzuentzat eta 4., objektu eta izaki mitologikoentzat.

Idazteko sistema[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1934tik 1938ra alfabeto latinoan oinarrituta idazteko sistema bat erabiltzen zen. 1990tik Dagestanen alfabeto zirilikoa erabiltzen da tsakhurreraz idazteko; Azerbaijanen, aldiz, alfabeto latinoa[6] (1996tik).

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Errusia):

А а АI аI Б б В в Г г ГI гI Гъ гъ Гь гь
Д д Дж дж Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й
К к КI кI Къ къ Кь кь Л л М м Н н О о
ОI оI П п ПI пI Р р С с Т т ТI тI У у
УI уI Ф ф Х х Хъ хъ Хь хь Ц ц ЦI цI Ч ч
ЧI чI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы ЫI ыI Э э ь
Ю ю Я я

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Azerbaijan), 2015eko aldaketekin:

A a Ә ә B b C c Ç ç Ç' ç' D d E e
F f G g G' g' Gh gh Ğ ğ H h X x Xh xh
I ı I' ı' İ i J j K k K' k' Q q Q' q'
L l M m N n O o Ö ö P p P' p' R r
S s Ş ş T t T' t' Ts ts Ts' ts' U u Ü ü
V v Y y Z z '

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bisita ezazu Tsakhurrera Wikimedia Incubator proiektuan