Turkuko katedralea

Turkuko katedralea
	Irudi gehiago
Kokapena
Estatu burujabe	Finlandia
Finlandiako eskualdeak	Jatorrizko Finlandia
Finlandiako udalerriak	Turku
Kokapen fisikoa	Q121410665
Koordenatuak	60°27′09″N 22°16′43″E / 60.45246°N 22.27853°E
Altitudea	15 m, itsas mailaren gainetik
Historia eta erabilera
Irekiera	1300
Jabea	Turku and Kaarina Parish Union (en)
Erlijioa	luteranismoa
Elizbarrutia	Archdiocese of Turku (en) ; Lutheran diocese of Turku (en)
Erabiltzailea	Turku Cathedral Parish (en) ; Turku Swedish Parish (en)
Arkitektura
Materiala(k)	adreilua
Estiloa	gotiko baltikoa
Dimentsioak	101,9 () × 38 () × 89 () m ;
Ondarea
Kontaktua
Helbidea	Tuomiokirkonkatu 1, 20500 Turku eta Domkyrkogatan 1, 20500 Åbo
	Webgune ofiziala

Turkuko katedrala (finlandieraz: Turun tuomiokirkko; suedieraz: Åbo domkyrka) Finlandiako hiri horretan dagoen katedral luterotarra da. Turkuko artxidiozesiaren eta Finlandiako artzapezpikuaren egoitza ere bada. Finlandiako arkitekturako lanik onenetako bat bezala ezagutzen da.

Finlandiako eraikin erlijioso garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta herrialdeko historiako gertaera handiak ikusi ditu, eta bertako ikur bereizgarrienetako bat bihurtu da. Hirigunean dago eraikina, Merkatuko Plaza Zaharraren eta Aura ibaiaren ondoan. Bere presentzia udalerritik haratago doa, bere kanpaien soinua irrati nazionalak eguerdian atzeratzen baitu. Halaber, garrantzi handia du Gabon jaietan.

Jatorrian, katedrala egurrez eraiki zuten XIII. mendearen amaieran, eta Finlandiako katedral nagusi izendatu zuten 1300. urtean, Turkuko gotzaindegiaren egoitza. XIV. eta XV. mendeetan esponentzialki handitu zen, oraingoan harriz. Tenplua oso kaltetua izan zen 1827an Turkuko Sute Handian eta neurri handi batean beranduago berreraiki behar izan zuten.

Historia

Turku XIII. mendean merkataritza-gune garrantzitsu gisa handitzen hasi zen aldi berean, gotzainak Finlandiako elizbarrutia Koroinendik, kanpoaldeko auzo batetik, hirigunera transferitu zuen. Mende horren amaieran, harrizko eliza berri bat eraiki zuten, lehen zurezko eliza bat zegoen tokian, eta 1300. urtean sagaratu zuten Ama Birjinaren eta Henrike Uppsalakoa, Finlandiako lehen gotzainaren omenez.^[1]

Jatorriz, katedrala gaur egungo eraikina baino askoz txikiagoa zen. Ekialdeko fatxada egun pulpitua dagoen lekuan zegoen, garai hartan sabaia askoz baxuagoa baitzen. Hedapen batzuk izan ziren Erdi Aroan. XIV. mendean koru berri bat erantsi zen, presbiterioan estilo gotikoko zortzi zutabe oktogonalen artean kokatua. Aldarea habeartearen ekialdeko pilareen aurrean kokatu zen, XVII. mendean gaur egun absidean duen lekuraino birkokatu zuten arte, lehen Santu Guztien Kapera izan zena.

XV. mendean, nabearen iparraldean eta hegoaldean alboko kaperak gehitu ziren, zenbait santuri eskainitako aldareak zituztenak. Erdi Aroaren amaieran 42 izatera iritsi ziren. Gangak 25 metro garai ziren XV. mendearen amaieran.^[2] Aro Modernoaren hasieran, elizaren egitura gaur egungoaren oso antzekoa zen. Ordutik izan den aldaketarik nabarmenena dorrea da, suteen ondorioz behin baino gehiagotan berreraiki zena. Kalterik nabarmenenak Turkuko Sute Handiak eragin zituen 1827an, hiriko eraikin gehienak ere suntsitu zituena, non dorrearen eta nabearen barnealdea kaltetu ziren. Dorrearen egungo xapitelak, sutearen ondoren eraikiak, 101 metroko altuera du itsas mailatik, eta distantzia nabarmenera ikus daiteke; katedralaren eta Turkuren sinboloa da.

Gaur egun kontserbatzen den katedralaren barruko itxura Sute Handiaren ondorengo 1830eko hamarkadan egindako zaharberritzean gauzatu zen. Erretaula, Jesusen Antzaldatzea irudikatzen duena, 1836an margotu zuen Fredrik Westin artista suediarrak. Aldarearen atzeko erretaula eta gurutzaduraren pulpitua ere 1830eko hamarkadakoak dira, eta Carl Ludvig Engel arkitekto alemaniarrak diseinatu zituen, Finlandian hainbat obragatik ezaguna. Presbiterioko hormak eta sabaia fresko erromantikoz apainduta daude. Robert Wilhelm Ekman gorte-margolariak Jesusen bizitzako uneak eta Finlandiako Elizaren historian funtsezkoak izan ziren bi une irudikatzen ditu: lehen finlandiar kristauen bataioa Henrike Uppsalakoa gotzainaren eskutik eta Mikael Agricola erreformistak Gustav Vasa erregeari Itun Berriaren lehen finlandierazko itzulpenaren aurkezpena.

Katedralak hiru organo ditu. Katedraleko organo nagusia Veikko Virtanen Oy Espookoak eraiki zuen, 1980an.^[3]

Erreferentziak

↑ (Suedieraz) «MAGNUS (d. 1308) Biskop i Åbo» Biografiskt lexikon för Finland.
↑ Palola, Ari-Pekka. "Hemmingus (c. 1290-1366)". Kansallisbiografia, Biografiakeskus, 2 Oct. 1998, urn.fi/urn:nbn:fi:sks-kbg-000217.
↑ (Finlandieraz) «Turun tuomiokirkko» Turun ja Kaarinan seurakunnat.

Kanpo estekak

Datuak: Q1187606
Multimedia: Turku Cathedral / Q1187606

[1] (Suedieraz) «MAGNUS (d. 1308) Biskop i Åbo» Biografiskt lexikon för Finland.

[2] Palola, Ari-Pekka. "Hemmingus (c. 1290-1366)". Kansallisbiografia, Biografiakeskus, 2 Oct. 1998, urn.fi/urn:nbn:fi:sks-kbg-000217.

[3] (Finlandieraz) «Turun tuomiokirkko» Turun ja Kaarinan seurakunnat.

[1]

[2]

[3]