Wikipedia, Entziklopedia askea

Galaxia

Galaxia batera hurbiltzen.

Galaxiak milioika eta milioika izarrez, gasez eta hautsez beteriko multzoak dira, espazioan daudenak eta erdigune baten inguruan biratzen dutenak. Galaxiak konta ezin ahalekoak dira, ehunka mila milioi galaxia daude, eta ikaragarri handiak: haietako bakoitza ehun mila milioi izar eta bestelako astroz osatuta daude. Galaxien erdian biltzen dira izar gehien.

Lehen galaxiak (edo protogalaxiak), Big Bangetik 600 eta 1.000 milioi urte bitartean sortzen hasi zirela uste da. Leherketa Handian sortutako partikulen arteko grabitate erakarpenetik dator haien jatorria.

Galaxia baten gorputz bakoitza besteen erakarpenaren ondorioz mugitzen da. Orokorrean, gainera, mugimendu zabalago bat dago, dena batera birarazten duena erdigunearen inguruan.

Galaxietan, gasez osatutako eskualdeak aurkitzen ditugu izarren artean. Eskualde horiek garrantzi kosmologiko handia dute, izarrak jaiotzen diren lekuak direlako, materiaren kondentsazio eta agregazio fenomenoengatik, nahiz eta beste batzuetan hil den izar baten hondarrak izan.

Galaxia motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat eratako galaxiak daude:

  • Kiribilak: erdigune bat izaten dute, zeinetatik kiribilean ateratzen diren beso moduko batzuk ateratzen diren. Unibertsoko ugarienak dira.
  • Eliptikoak: elipse forma dute, besorik gabe. Hauk ere oso ugariak dira, baina ez kiribilak bezain.
  • Barradunak: galaxia kiribilak dira, baina erdigunean halako zilindro edo barra moduko bat dutenak.
  • Lentikularrak: galaxia eliptiko eta kiribilen arteko forma dute, disko edo dilista baten antzekoak.
  • Irregularrak: ez dute halako forma edo egitura berezirik.

Lur planeta eta eguzki-sistema Esne Bidea izeneko galaxia batean daude. Galaxia kiribila da, 100.000 argi-urteko diametroa du eta 200 bilioi izar dituela uste da. Gure eguzki-sistema galaxiaren beso batean dago, Orionen besoa delakoan.