Klima

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Munduko 10 klima nagusiak.

Klima deitzen diogu halako leku jakin batean urtean zehar egiten duen eguraldiari, haren ezaugarriak eta aldaketak kontuan hartuz, beti ere epe luzeak erabiliz neurtuta. Klimatologia da klima aztertzen duen zientzia. Klima aztertzean, hainbat fenomeno aztertzen dira, estatistikak erabiliz, urteko edo hilabeteko epeetan: tenperatura, euria, eguzki-argia, hezetasuna, haizearen abiadura, etab. Normalean, leku edo eskualde bateko klima zein den ezagutzeko edo aditzera emateko, halako grafika batzuk egiten dira, klimograma izenekoak: horietan, urte baten barruan, hilabete bakoitzean egon den batez besteko tenperatura eta prezipitazioak (euria nagusiki) neurtzen dira.

Donostiako klimograma.

Epe laburretako aldaketak (egun batzuk edo asteren bat irauten dutenak) eguraldiari dagozkio, ez klimari, eta meteorologia izeneko zientziak aztertzen ditu.

Klima motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klimak sailkatzeko orduan, hiru sail nagusitan bereizten dira klima desberdinak, batez besteko tenperaturan oinarrituta:

  • Klima beroak: klima hauek Lurreko latitude txikietan egoten dira; hau da, Ekuatoretik hurbileko latitudeetan; leku hauetan, eguzkiaren izpiak perpendikularrak dira (eguzkiak bete-betean jotzen du), eta tenperatura handia izaten dute horregatik. Batez besteko tenperatura 20° C-tik gorakoa izaten da, eta ez da gehiegi aldatzen urte-sasoi batetik bestera. Dena dela, klima beroetan, desberdintasun handiak daude prezipitazioengatik: leku batzuk (basamortuak) oso lehorrak izaten dira, eta beste batzuk (baso tropikaleko lekuak) oso euritsuak. Horregatik, desberdintasun handiak daude landaretzan eta faunan ere.
  • Klima epelak: tropikoen eta zirkulu polar artean izaten den klima mota da. Leku hauetan, urtaro edo urte-sasoiak argi eta garbi bereizten dira; beraz, tenperaturak eta prezipitazioak ere erregularki aldatzen dira urte-sasoi batetik bestera; urteko batez besteko tenperatura, 18° C ingurukoa izaten da, baina aldaketa handiak daude urtaro beroetatik urtaro hotzetara. Munduko biztanleriaren zatirik handiena bizi da klima hau duten lekuetan, batez ere Ipar Hemisferioan.
  • Klima hotzak: Lurreko bi poloetan eta altuera edo altitude handiko leku menditsuetan dagoen klima da. Giza biztanlerik gabeko edo oso gutxiko lekuak izaten dira, eta fauna eta landaretza ere oso urria izaten da. Kasurik muturrenekoak, zirkulu polarretan, klima honetan ia ez dago inolako bizi-formarik. Oso klima lehorra izaten da, eta batez besteko tenperatura inoiz ez da iristen 20° C-tara.

Dena dela, esan bezala, hiru sail horietan, oso ezaugarri desberdinak dituzten klimak bereizten dira, ondoko taulan ikus dezakezun bezala:

Klima beroak Klima epelak Klima hotzak
Basamortuko klima
Klima kontinentala
Mendialdeko klima
Klima ekuatoriala
Klima mediterraneoa
Klima polarra
Klima tropikala
Klima ozeanikoa