Astronomiari buruz gehiago jakin nahi duzu?
Bisita ezazu 🔭Astronomia ataria!

Udako solstizioa.

Neguko solstizioa.

Solstizioak udaren eta neguaren hasiera markatzen duten urteko egun berezi batzuk dira. Izena latinezko "solstitium" hitzetik dator ( “eguzkia gelditua” esan nahi du); izan ere, horrela deitzen da egun horietan Eguzkiak zeruan mugitzeari uzten diola dirudielako, norabidea aldatu aurretik.

Zenbat dira solstizioak?

Urtean bi solstizio daude:

Udako solstizioa

Ekainaren 21aren inguruan, ipar hemisferioan, eta abenduaren 21ean, hego hemisferioan.

Solstizio honetan, ipar hemisferioan, Eguzkia bere punturik gorenera iristen da eguerdian zeruan. Egun hori urteko luzeena izaten da, eguzki-argi ordu gehiago daudelako. Solstizio honen ondoren, egunak pixkanaka laburragoak egiten hasten dira. Alderantzizkoa gertatzen da, berriz, hego hemisferioan.

Bestalde, Ipar Poloan Eguzkia ez da sartzen. “Gauerdiko eguzkia” deritzon aldia da, eta 24 orduko argia izaten dute.

Hego Poloan, aldiz, Eguzkia ez da agertzen. 24 orduko iluntasuna dago, gau polarra deitzen den fenomenoa da.

Neguko solstizioa

Abenduaren 21ean izaten da ipar hemisferioan, eta ekainaren 21ean, hego hemisferioan. Neguko solstizioan, berriz, Eguzkia bere punturik baxuenera iristen da zeruan, eta eguna urteko laburrena da ipar hemisferioan, gaurik luzeenarekin, eta alderantziz hego hemisferioan. Une horretatik aurrera, egunak berriro luzatzen hasten dira.

Solstizio-egunetan, egunaren iraupena eta eguzkiak eguerdian duen altuera handienak dira (udako solstizioan) eta txikienak (neguko solstizioan) urteko beste edozein egunekin alderatuta. Antzinako kultura gehienetan, jaialdiak egiten zituzten solstizioak ospatzeko.

Poloetan, kontrako fenomenoa gertatzen da: Ipar Poloan Eguzkia ez da irteten. Gau polarrak jarraitzen du, iluntasun etengabearekin. Hego Poloan, berriz, Eguzkia ez da sartzen eta gauerdiko eguzkia deritzon fenomenoa gertatzen da.

Zergatik gertatzen dira?

Solstizioak oso arrazoi interesgarri batengatik gertatzen dira: Lurraren ardatzaren inklinazioagatik. Gure planeta 23,5° inguru inklinatuta dago Eguzkiaren inguruan biratzen duen planoarekiko. Solstizio bakoitzean, hemisferioetako bat Eguzkirantz erabat inklinatuta egoten da eta bestea erabat aldenduta.

Baina inklinazio hori aldatu egiten da urtean zehar; inklinazio-aldaketa horren eraginez, Lurretik ikusita, badirudi Eguzkia iparralderantz edo hegoalderantz mugitzen dela. Baina, berez, lurraren inklinazioa da aldatzen dena: lehenago Eguzki alderantz makurtuta zegoen hemisferioa urrundu egiten da Eguzki aldetik, eta alderantziz.

Gauzak horrela, urtean zehar, eguzki-izpiak modu desberdinean iristen dira hemisferio bakoitzera. Ipar hemisferioa Eguzkirantz inklinatuta dagoenean, hemisferio horretan uda da, eta hego hemisferioan, berriz, negua, eta alderantziz.

Eta zer gertatzen da ekuatorean?

Ekuatorean, solstizioek ez dute muturreko aldaketarik eragiten, poloetan bezalakorik. Izan ere, han Lurraren inklinazio-aldaketaren efektua “leuna” da, eta eguzki-argia oso antzera iristen da urte osoan.

Solstizioetan, ekuatorean, Eguzkia ez da urteko punturik altuenera edo baxuenera iristen, poloetan edo latitude ertainetan gertatzen den bezala. Ondorioz, egunek eta gauek ia beti berdin irauten dute: 12 ordu argi eta 12 ordu iluntasun, baita solstizioetan ere.

Eguzkiaren altuera eguerdian oso gutxi aldatzen da, beraz, ez dago egun bereziki luze edo bereziki labur bat. Hori hala da ekuatorea lurraren ardatzaren inklinazioak uda eta neguaren artean alde handirik sortzen ez duen tokian kokatuta dagoelako. Han, Eguzkiak gure planetako beste leku batzuetan baino modu zuzenagoan argitzen du beti, baita ipar edo hego hemisferioa Eguzkirantz inklinatuago dagoenean ere.