Urtaro

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Urtaroak urtean zehar bereizten diren lau aldi dira:

  • Udaberria: martxoaren 21ean hasten da.
  • Uda: ekainaren 21ean hasten da.
  • Udazkena: irailaren 21ean hasten da.
  • Negua: abenduaren 21ean hasten da.


Urtaro bakoitzaren iraupena hiru hilabetekoa da.

Zergatik daude urtaro desberdinak?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrak Eguzkiarekiko duen egoeraren arabera bereizten dira lau urtaroak; izan ere, Lurra apur bat inklinatuta egoten da, bere errotazio-ardatzari begiratzen badiogu; gainera, errotazio-ardatzaren kokapena ere aldatzen joaten da poliki-poliki urtean zehar. Inklinazioa aldatzen denean, Lurrera iristen diren eguzki-izpiek gehiago berotzen dituzte leku batzuk batzuetan, eta gutxiago beste batzuk; eta, urtean zehar, hori ere aldatzen da:

  • Batzuetan, Eguzkiak nahiko zuzen ematen du, eta beste batzuetan ez hain zuzen. Eguzki-izpiak zenbat eta zuzenago iritsi Lurrera, orduan eta gehiago berotzen da Lurra eta handiagoa izango da tenperatura; hori gertatzen da urtaro beroetan (udaberri bukaeran, udan bereziki eta udazken hasieran).
  • Beste batzuetan, berriz, eguzki-izpiak ez dira zuzen-zuzen iristen Lurreko leku batzuetara, makurtuta edo inklinatuta baizik; horrelakoetan, leku horiek gutxiago berotzen dira eta tenperatura baxuagoa izaten da. Horixe gertatzen da leku horietan urtaro hotzetan.

Bestetik, Lurraren inklinazioaren arabera ere, egun eta gauen iraupena desberdina izaten da; horrela, Iparraldeko hemisferioan, gu bizi garen hemisferioan alegia, urtaro hotzetan eguna laburragoa izaten da eta gaua luzeagoa, eta urtaro beroetan alderantziz.

Ekinokzioak eta solstizioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bestalde, urtaroen arteko muga-egunek izen berezi bat izaten dute:

  • Ekinokzioak: udatik udazkenera eta negutik udaberrira bitarteko muga-egunak dira. Bi egun horietan egunak eta gauak iraupen berbera dute. Gutxi gora behera, irailaren 22a eta martxoaren 21a izaten dira.
  • Solstizioak: udazkenetik negura eta udaberritik udara bitarteko muga-egunei deitzen zaie honela. Bi egun horietan dago egunaren eta gauaren arteko alderik handiena, iraupenari dagokionez. Gutxi gora behera abenduaren 22an eta ekainaren 21ean izaten dira.