Urduliz
| Urduliz | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Urduliz herriaren ikuspegia. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Uribe Kosta | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Javier Bilbao (EAJ) | ||||||||||
| Posta kodea | 48610 | ||||||||||
| INE kodea | 48089 | ||||||||||
| Herritarra | urduliztar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°22′21″N 2°56′57″W / 43.3726°N 2.9492°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 7,8 km² | ||||||||||
| Garaiera | 82 metro | ||||||||||
| Distantzia | 23 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 6.128 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 325,4 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [1] | % 48.92 + % 18.66 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % 13,5 (2011) (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [3] | % 24.12 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.urduliz.eu | ||||||||||
Urduliz Bizkaiko ipar-erdialdeko udalerri bat da, Uribe Kostako eskualdekoa. Bizkaiko Lurralde Laua deritzona osatzen duten elizateetako bat da, foru-zuzenbidearen mende dagoena.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala eta kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urduliz Butroe ibaiaren haranean dago, ibai horren ezkerreko aldean alegia. Geologiari dagokionez, Bizkaiko sinklinorioan dago. Sinklinorioaren mendebalde-ekialdeko norabidea argi erakusten du Urduliz zeharkatzen duten mendixken kokapenak. Udalerriko mendirik garrantzitsuenak Munarrikolanda (255 m), eta Peñas (198 m) dira.
Herriaren iparraldean, itsasotik gertuago, Butroe ibaiarekin Tarigua eta Kukatxe errekak batzen diren lekua dago.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urdulizek mugakide ditu Barrika eta Plentzia, iparraldean; Berango eta Erandio, hegoaldean; Gatika eta Laukiz, ekialdean; eta Sopela eta Berango, mendebaldean.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urdulizeko elizatea, Uribeko merindadearena zena, Gernikako batzar nagusietako berrogeita hamargarren jesarlekua betetzen zuen. Butroiko etxebarriatarren jaurgoaren zati izan zen, euren boterea adierazteko Barriako dorretxea eraiki zuten. 1770. urtean berreraikitako Santa Marina baselizaren patroiak izan ziren. Baseliza hori izen bereko haitzetan dago eta elizaz gain, zortzi errota egon ziren han antzina.
Santa Marina haitzetatik Bizkaiko kostalde guztia ikusten da, Luzero puntatik Billao lurmuturreraino. Nekazaritza izan zen mende askoan Urdulizko jarduera ekonomiko nagusia. Horren adierazle, landatzen ziren garia, indabak, eta txakolina ekoizteko mahastiak esaterako. Horrez gain, udalerriaren gune garaienetan zurgintza zen jarduera nagusia. XIX. mendearen amaieran Urdulizko harrobietatik ateratako harriarekin Butroiko gaztelua eraiki zen.
XX. mende hasierara arte Urduliz nekazarien herria zen. Industrializazioaren hastapenak ziren, eta nekazaritzaren mundutik zetozen hainbat bizilagunek landa guneak hustu egin zituzten apurka-apurka. Dena den, Bizkaiko bestelako herriek izan zuten biztanleria galerak ez zuen eraginik izan Urdulizen: batetik, herrian zegoen harrobi eta bestelako industria txikiengatik, eta bestetik, Bilborekin zeukan hurbiltasun erlatiboarengatik. Urtetan, Bizkaiko industrializazioaren ikur izan zen Mecanica de la Peña enpresaren egoitza izan zen Urduliz.
Azken urteetan, eraikitzeko lur asko izan, eta Bilbotik hurbil zegoela eta, biztanle asko erakarri ditu herriak.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1900 eta 2025 artean, Urdulizko populazioa nabarmen hazi zen, nekazal herri txiki bat izatetik hedatzen ari zen hiri bat izatera igaroz. 50eko hamarkadako industrializaziotik eta Bilbotik gertu egotetik aurrera, udalerria biztanle berriak erakartzen hasi zen. Hurrengo hamarkadetan, azpiegituren eta zerbitzuen eraikuntzak hazkundea bizkortu zuen, eta 2025ean 5.700 biztanle baino gehiago izan zituen.
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 2.986 gizon, 3.138 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[4] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 34 | 34 | 31 | 35 | 21 | 29 | 22 | 28 | 17 | 8 | 3 | −5 | 4 | −5 | 6 | 2 | 5 | 7 | 5 | 16 | 10 | −1 | 11 | 4 | 18 | −2 | 6 | 12 | 19 | 28 | 4 | 11 | 17 | 11 | 7 | 17 | 7 | 23 | 25 | 33 | 30 | 15 | 8 | 12 | 12 | 19 | 9 | 20 | 5 | 14 | 32 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 32 | 31 | 21 | 36 | 26 | 38 | 32 | 37 | 46 | 32 | 29 | 44 | 41 | 41 | 42 | 40 | 54 | 51 | 55 | 55 | 47 | 48 | 41 | 42 | 48 | 44 | 52 | 46 | 53 | 67 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 21,5 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 10,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,1 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 80,5 Bizkaian, % 1,1 Gipuzkoan, eta % 0,5 Araban jaio ziren[8].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 4,6k atzerriko nazionalitatea zuen[9]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 35,5), Mendebaldeko Europa (% 18,5), Magreb (% 13) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Argentina, Maroko dira.[10]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 2.736 etxebizitza zeuden: 2.314 (% 84,6) nagusiak eta 419 (% 15,3) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[11] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 278 (% 11,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 131 (% 5,6) hutsik zeuden.[12] Etxebizitza nagusien % 86,6 jabetzan zegoen eta % 12,2 alokairuan.[11] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 8 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 42 plazarekin (5,25 plaza etxebizitzako).[13]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 2.314 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 633 (% 27,4) pertsona bakarrekoak ziren.[11]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 97,6 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 26,2 urtekoa.[11] Etxebizitzen % 10,3 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 13,9 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[11] Etxebizitzen % 62,6 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 20,4 berokuntza zentrala zuten, % 71,3 banakakoa eta % 7,4 noizean behingoa.[11] Horrez gain, % 59,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 61,3 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 4.837 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 57,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 15,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,1.[14] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 54,7 zen 2021ean eta % 57,7 2024an; beraz, 3,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,2 izatetik % 7,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 57,0 ziren, eta gizonen artean % 58,4; 1,4 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 8,7 eta gizonen % 5,3 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 68,7 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 31,3 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 77 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 49,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,4 ziren.[14]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 2.790 | % 57,7 | 1.387 | % 58,4 | 1.403 | % 57,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 939 | % 19,4 | 472 | % 19,9 | 467 | % 19,0 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 766 | % 15,8 | 390 | % 16,4 | 376 | % 15,3 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 342 | % 7,1 | 127 | % 5,3 | 215 | % 8,7 |
| Guztira | 4.837 | % 100,0 | 2.376 | % 100,0 | 2.461 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 54,7 | % 19,4 | % 16,8 | % 9,2 | 4.236 |
| 2022 | % 55,7 | % 19,6 | % 16,2 | % 8,5 | 4.412 |
| 2023 | % 56,4 | % 19,9 | % 16,0 | % 7,7 | 4.608 |
| 2024 | % 57,7 | % 19,4 | % 15,8 | % 7,1 | 4.837 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,2 ikasten ari zen (542 pertsona).[15] Ikasten ari zirenetatik, % 49,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 24,0 batxilergoan, % 20,1 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 47,6; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,4 eta emakumeen % 19,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 89,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 50,7 eta 25–29 urtekoen % 15,4; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 3,5 baino ez.[16] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 54,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 37,8.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,6 estatuan jaio zen, eta % 8,4 atzerrian.[14] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 60,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,7 eta % 10,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 58,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,2 eta % 11,2, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 14,4.[15] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 50,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 34,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.559 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 47.991 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 27.650 euro zen. Errenta gordina 23.634 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 25.687 eurokoa zen[18][oh 1]: gizonena 31.071 eurokoa eta emakumeena 19.988 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 35,7 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 49.177 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 16.884 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 104.168 euro baino gehiago[19].
Diru-sarrera guztien artean % 69,9 soldatak dira[20].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[21][oh 2]. Udalerrian indizea 25,2 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 15.415 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 116.550 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 13,2 zen[22] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 10.758 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 46.445 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 23,2 zen[23] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Urduliz udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 3.070 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 64,3; gainerako % 35,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 49,7, beste inaktiboak % 33,0 eta ikasleak % 17,3).[24] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 66,4 zen eta emakumezkoena % 62,2; langabezia-tasa, aldiz, % 6,4 eta % 8,4 zen, hurrenez hurren.[24]
Okupatuen kopurua 2.668 zen 2023ean, 2021eko 2.356etik gora.[25] Emakumeek okupatuen % 48,4 osatzen dute, eta gizonek % 51,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 2.843 | % 59,5 | 1.453 | % 62,1 | 1.390 | % 57,0 |
| Langabeak | 227 | % 4,8 | 99 | % 4,2 | 128 | % 5,2 |
| Inaktiboak | 1.707 | % 35,7 | 786 | % 33,6 | 921 | % 37,8 |
| Guztira | 4.777 | % 100,0 | 2.338 | % 100,0 | 2.439 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 81,0), industria (% 13,4), eraikuntza (% 5,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,5).[25] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 14,5), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 12,4) eta manufaktura-industria (% 12,4) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,9; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 41,3), eta oinarrizko okupazioak % 6,7.[26] Bi sexuetan goi eta erdi maila dira nagusi (gizonen % 45,3 eta emakumeen % 50,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1.279 | % 47,9 | 624 | % 45,3 | 655 | % 50,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 1.103 | % 41,3 | 612 | % 44,4 | 491 | % 38,1 |
| Oinarrizko okupazioak | 179 | % 6,7 | 81 | % 5,9 | 98 | % 7,6 |
| Ez dago jasota | 107 | % 4,0 | 61 | % 4,4 | 46 | % 3,6 |
| Guztira | 2.668 | % 100,0 | 1.378 | % 100,0 | 1.290 | % 100,0 |
Okupatuen % 84,4 besteren konturako langileak dira, eta % 15,6 norberaren konturakoak.[27]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 416 | % 15,6 | 244 | % 17,7 | 172 | % 13,3 |
| Besteren kontura | 2.252 | % 84,4 | 1.134 | % 82,3 | 1.118 | % 86,7 |
| Guztira | 2.668 | % 100,0 | 1.378 | % 100,0 | 1.290 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 91,9 estatuan jaio zen, eta % 8,1 atzerrian.[24] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 63,0 okupatuak dira, % 23,5 erretiratuak, % 5,1 ikasleak, % 4,3 langabeak eta % 4,0 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,2 okupatuak dira, % 26,2 bestelako inaktiboak, % 11,0 ikasleak, % 9,3 langabeak eta % 9,3 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 56,6 okupatuak dira, % 19,5 bestelako inaktiboak, % 12,5 erretiratuak, % 6,7 ikasleak eta % 4,8 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,2 okupatuak dira, % 35,4 bestelako inaktiboak, % 11,8 langabeak, % 4,6 ikasleak eta % 2,1 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 93,8 estatuan jaio zen, eta % 6,2 atzerrian.[26] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 44,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 5,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 40,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 13,2 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 52,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 38,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 6,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 26,7 oinarrizko okupazioetakoak.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egitura antzekoa da jatorri bien artean.[28] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 69,9 zerbitzuetan ari dira, % 21,0 industrian eta % 8,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 67,1 zerbitzuetan ari dira, % 21,1 industrian eta % 10,5 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 93,0 zerbitzuetan ari dira, % 5,3 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 92,2 zerbitzuetan ari dira, % 5,6 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 102 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[29][oh 3]. Udalerriaren azalera 7,8 km² denez, NAE lurraldearen % 13,1 da[30]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 89,4 larre iraunkorrak (91,4 ha, 24 ustiategitan), % 3,9 berotegiak edo babes garai irisgarriak (4 ha, 9 ustiategitan), % 3,5 lur goldagarria (3,6 ha, 17 ustiategitan), % 2,8 arbolak (2,9 ha, 9 ustiategitan) eta % 0,3 norberaren kontsumorako baratzeak (0,33 ha, 11 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 171 behi, 212 ardi, 72 ahuntz, 66 zaldi, 167 hegazti, 5 untxi eme eta 6 erlauntz zeuden[31][32].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 3.789 gidari zeuden erroldatuta: 2.082 gizon (% 54,9) eta 1.707 emakume (% 45,1)[33]. Biztanleen % 61,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 4.423 ibilgailuk osatzen zuten: 3.248 turismo, 557 motozikleta, 196 furgoneta, 172 kamioi eta 89 ziklomotor[33]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 530 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 11,6 urtekoa zen; turismoen % 13,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 7,1k 25 urte baino gehiago[33]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 49,6 gasolinazko zen eta % 48,4 diesel; 58 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,3; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 9,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 19,4k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2011ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urdulizko alkatea EAJko Javier Bilbao da, 2011ko maiatzaren 22ko udal hauteskundeez geroztik. Baliogabeko botoak 41 izan ziren, emandako boto guztien %2,05. Boto zuriak, berriz, 62 izan ziren, emandakoen %3,16. Abstentzioa %30,50koa izan zen.
Urdulizko udalbatza | ||||
| Izena | Zinegotziak | Boto kopurua[34] | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | ||||
| Bildu | ||||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE-PSOE) | ||||
| Alderdi Popularra (PP) | ||||
| Ezker Batua - Berdeak (EB-B) | ||||
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urdulizen[37] Uribe Kostako hizkera[38] da nagusi, mendebaldeko euskalkiaren aldaera. Iñaki Gaminde hizkuntzalariak bere doktorego-tesian Urduliz eta Gatikako herri hizkerak linguistikoki aztertu zituen 1992an.[39]
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urdulizek kirol-jarduera ugari eskaintzen ditu, lehiari zein jolasari dagokionez. Udalerriko kirol azpiegiturak Iparralde Kiroldegia barne hartzen du, hainbat kiroletarako instalazio ugari dituena.
- Futbola: Urduliz Futbol Taldea bertako futbol taldea da, 1996an sortua. Gaur egun, Hirugarren Federazioan lehiatzen da, Espainiako futbolaren bosgarren mailan kokatuz. Bere partidak Iparralde Estadioan jokatzen dira, 2.000 ikuslerentzako edukierarekin.
- Eskubaloia: Urduliz eskubaloia 1978an sortu zen, eta 30 talde baino gehiago ditu, gizonezkoak eta emakumezkoak, kategoria guztietan. Oinarrizko eskubaloi eskolak, 2005ean ezarria, Uribe eskualdeko jokalariak elikatzen ditu.
- Txirrindularitza: Urdulizen ospatzen da urtero Andra Mari Sari Nagusia, Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dagoen egun bateko txirrindularitza lasterketa. Lehiaketa honek izen handiko txirrindulariak erakartzen ditu eta eskualdean txirrindularitza sustatzen laguntzen du.
- Beste jarduera asko.
Kirol-instalazioen aniztasunak eta kalitateak, tokiko klub eta elkarteen parte-hartze aktiboarekin batera, Urduliz erreferente bihurtzen dute Uribe eskualdeko kirol-esparruan.
Kirol instalazioak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Iparralde kiroldegia, Aita Gotzon kalean.
- Urdulizko futbol zelai berria (Iparralde zelaia), Iparralde kiroldegiaren aurrean.
- Futbol zelai zaharra, Igeltzera kalean.
- Txiberri tabernako frontoia, Aita Gotzon kalean.
- Urdulizko zaldi Kluba, Goieta kalean.
Garraiobide eta azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Metroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilboko metroaren 1. lineak Urduliz zeharkatzen du, eta udalerrian Urduliz izeneko geltokia du. 2006an Bizkaiko Garraio Partzuergoak trenbidea herrian zehar lurperatzeko eta trenbidea eta errepidearen arteko igarobidea kentzeko proiektua aurkeztu zuen, trenbidearen 500 bat metro lurperatu, eta geltoki berria eraiki zirela. 2017ko apirilaren 10an lurpeko geltoki berria inauguratu zen, hala Bilboko metro sareko azken pasonibela ezabatu zen.[40]
Autobusa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Urdulizko Andra Mari jaiak Irailaren 8an ospatzen dira. Jaietako kartela erabakitzeko lehiaketa hilabete batzuk lehenago, apirilean, izan ohi da.
- Uztailaren 20an Tortila lehiaketa Santa Marinan.
- Uztailaren lehengo larunbatean elizako plazan Rabu (zezen-buztana txapelketa) egiten da.
- Data aldakorretan egiten da uztailean Ikurriña eguna, Santa Marinatik jaitsiera ikurriñagaz eta ondoren euskal dantzak eta txokolatada antolatzen da.
- Abuztuaren 16an nekazaritza azoka antolatzen da, bertako produktuen lehiaketa, salmenta eta erakustaldiarekin.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urduliztar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Prudentzio Abarrategi (?-?), bertsolaria: Urdulizko bertsolari garrantzitsua izan zen, bertsoak eta poesia erabiliz euskal kultura eta tradizioa transmititzeko.
- Gotzon Garitaonaindia (1936-1970), apaiza eta idazlea: Apaiz eta idazle ezaguna, euskal literaturan eragin handia izan zuen, eta bere lanetan gizarte eta identitate gaiak jorratu zituen.
- Adela Andikoetxea Ugarte, (1954) nekazaria eta baratzezaina: Urdulizko nekazari eta baratzezain ezaguna, nekazaritzaren eta ingurumenaren arloan lan egin zuen, eta herriko ekonomian eragin handia izan zuen.
- Sabin Merino (1992), futbolaria: Futbolari profesionala, Espainiako futbol ligako lehen mailako taldeetan jokatu du eta Urdulizko kirolaren aldeko eragin handia izan du.
- Unai Elgezabal (1993), futbolaria: Futbolari gazte eta profesionala, Urdulizko futbol taldean hasi eta hainbat lehiaketa garrantzitsutan parte hartu du.
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q734099.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Euskadi.net. «2011ko udal hauteskundeen emaitzak» (kontsulta data: 2014-/07-25).
- ↑ «Bilbao Ubillos, Rosario - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
- ↑ «Urduliz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
- ↑ «Uribe Kostakoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
- ↑ Gaminde Terraza, Iñaki. «Urduliz eta Gatikako herri hizkeren azterketa linguistikoa» (PDF) Tesiker, Euskarazko doktorego-tesiak (kontsulta data: 2019-12-12).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ (Gaztelaniaz) Deia. «El soterramiento del metro en Urduliz será realidad en 2016» (kontsulta data: 2014-10-25).

