Usoa (Patxi Zubizarreta)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Usoa, Patxi Zubizarreta idazleak (Ordizia, Gipuzkoa, 1964ko urtarrilaren 25a) sortutako neska Afrikarra da eta honen inguruan bost liburu ezberdin argitaratu ditu. Liburu hauetan zehar bi ilustratzaile ezberdinekin aritu da lanean, Erein argitaletxearen baitan; ilustratzaile horiek Asun Balzola eta Elena Odriozola dira.

"Usoa" pertsonaiaren irudia (Elena Odriozola)
Patxi Zubizarreta idazlea

Usoaren inguruan argitaraturiko liburuei erreparatuz, prozesu nabari bat izan dela ikus daiteke. Izan ere, Usoa, Hegan etorritako neskatoa izeneko liburua, Patxi Zubizarreta idazlearen eta Asun Balzola ilustratzailearen elkarlanetik sortu zen, 1999.urtean. Gerora, berriz, Patxi Zubizarreta idazlea Elena Odriozola ilustratzailearekin hasi zen lanean, Usoa pertsonaiaren istorioei jarraipena eman nahian. Istorio horiek Egunkarian argitaratzen zituzten, larunbatero, kontakizun ezberdinak sortuz. Azkenik, liburu ezberdinak egitea erabaki zuten eta lan horretatik atera ziren gaur egunean ezagutzen ditugun Usoaren inguruko gainontzeko lau liburuak, bilduma bat osatzen dutenak: Lehen kanpamendua (2002), Zelatan (2002), Karpeta morea (2003) eta Bidaia kilikagarria (2003). [1]

Ondorioz, bost liburu hauen bidez, Patxi Zubizarretak Usoaren inguruko istorioa zein bizipen ezberdinak kontatzen dizkigu.

Gaia (erreferentzia ezberdinak)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburu hauetan zehar Usoa izeneko neskatoaren nondik norakoak aurkezten dizkigu Patxi Zubizarretak, Usoa izanik liburu guztiak lotzen dituen pertsonaia nagusia. Modu horretan Usoak bizi izandako abentura ezberdinen testigu bilakatzen da irakurlea. Horrez gain, liburu hau aniztasunaren gaia lantzeko baliagarria izan daiteke, horri loturiko erreferentzia ezberdinak aurkitzen baitira liburuan zehar: etorkinak, guraso bananduak, kulturartekotasuna, eta abar. Hona hemen:

  • Hasteko, Usoa neska etorkina dela kontuan hartu behar da. Izan ere, Usoa Afrikan jaiotako neskatoa da eta txikia zenean Euskal Herrira etorri zen bizitzera. Hori kontuan izanik, liburuetan zehar Usoak bere Afrikako amaren inguruan izaten dituen oroitzapenak askotarikoak izaten dira.
  • Bestalde, Usoaren lagun mina den Iratiren kasuan, bere gurasoak banandurik daude eta liburuko zati askotan horri egiten zaio erreferentzia. Era berean, Iratik egoera honekiko erakusten duen jarrera ere aintzat hartzekoa da, bere izaera ulertzeko ezinbestekoa izanik.
  • Azkenik, Karpeta Morea izeneko liburuan, kulturartekotasunari erreferentzia garbia egiten zaiola ikus daiteke. Liburu honetan zehar, Usoak bere izena aldatzea erabakitzen du, Afrikan zuen izena ipiniaz (Kasai). Gainera, Afrikako jantzi adierazgarriak janztea erabakitzen du, esaterako, buruko zinta.

Ondorioz, aniztasuna modu zabalean lantzen dela esan daiteke.

Deskribapena (Usoa)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Usoaren inguruko deskribapena egiterako orduan, hainbat alderdi ezberdin hartu behar dira kontuan. Aspektu fisikoari dagokionez, Usoa neska gazte bat da, azal kolore beltzarana duena, ile beltza eta altueraz ertaina. Horrez gain, bere izaerari erreparatuz, honako adjektibo hauek Usoa nahiko ongi definitzen dutela esan daiteke:

  • Ausarta: Usoa etorkina den haur bat da eta beraz, txikia izanik, beste testuinguru ezezagun batera egokitu behar izan zuen. Horrelako egoera askotan, pertsona askok, ezezagunak diren testuinguru batera joatean, beldurtu eta itxi egiten dira. Baina hau ez da Usoaren kasua, uneoro oso neska ausarta dela erakusten baitu, beldurrik ez duena.
  • Alaia: Liburu guztietan zehar Usoa oso neska alaia dela ikus daiteke. Izan ere, bere lagunekin burutzen dituen ekintzen bidez oso ondo pasatzen du eta beti barrezka dabil.
  • Lagunkoia: Bere lagunen laguna da. Irati da bere lagunik hoberena eta elkarrekin oso ongi moldatzen dira. Gainera, Usoak Iratiri asko laguntzen dio liburu osoan zehar, honen gurasoen egoera dela eta; izan ere, Iratiren gurasoak banandurik daude eta liburuko pasarte batzuetan horretaz gogoratu eta triste sentitzen da. Bestalde, aipatu behar da Usoa neska oso irekia dela, eta lagunak egiterako orduan erraztasun handia erakusten duela. Esate baterako, Lehen kanpamendua izeneko liburuan, Usoak Manex ezagutzen du eta lagun oso onak egiten dira; elkarrekin abentura asko partekatzen dituzte.
  • Jakin-min handikoa: Bere inguruan gertatzen denarekiko interes handia erakusten du, eta hori oso ongi ikus daiteke Lehen kanpamendua izeneko liburuan, non Usoak gertatzen diren gertaeren inguruko interes handia erakusten duen (desagertutako mutikoaren kasua, banketxeko lapurreta, etab.).
  • Argia: Usoa neska oso argia da. Adibidez, Lehen kanpamendua izeneko liburuan berak argitzen du zeinek duen haurra bahiturik, baita nork burutu zuen banketxeko lapurreta ere.

Era berean, Usoaren deskribapena egiterako orduan, aipaturiko adjektibo guzti hauetaz gain, badaude esanguratsuak diren beste pare bat ezaugarri ere, Usoa gehiago ezagutzen laguntzen dutenak:

  • Hiztegi propioaren erabilera: Usoaren inguruan idatziriko azken lau liburuetan, amaieran hiztegi baten katalogoa azaltzen da. Hiztegi hau Usoa eta ere lagun mina den Iratiren hitzez josirik dago. Izan ere, beraien artean komunikatzerako orduan beraiek sorturiko hitz ezberdinak erabiltzen dituzte eta honek irakurgaiari aberastasun lexiko bat ematen diola esan daiteke eta irakurketa arintzen laguntzen du. Gainera, sormena lantzeko ere oso baliagarria izan daiteke. Hona hemen hitz horietako batzuk, Lehen kanpamendua liburutik hartuak:
  1. Balekibale: badaezpada ere, baitezpada, porsiakaso ere.
  2. Ferafutro: oso azkar, oso agudo, tximistaren pare.
  3. Lasanoforos: Berez, pertsieraz, orinala; bi lagunentzat, ostera, kaka zaharra, kaka morralean.
  4. Txanbelina: apaina, liraina, fina.      
  5. Zalamandrana: emakume itsusi eta zarpazikina.
  • Zoriontasuna ehunekotan neurtu: Usoak egunero zoriontasuna ehunekoetan neurtzeko ohitura du. Horren arabera, egunean zehar zoriontsua izan den edo ez ondorioztatzen du eta datozen egunetan zoriontsuago izateko nahia erakusten du.

Liburuen azalpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1) Usoa, Hegan etorritako neskatoa (1999)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburua "atipikoki laburra" dela dio idazleak. Izan ere, telebistan Afrikako gerra bati buruzko dokumental batek sortu zion zirrara berezitik egindako lana da. Hau Erein argitaletxeak argitaratu zuen 1999.urtean, "Siberia Treneko ipuinak" bildumaren baitan, eta 9 urte geroago, argitaletxe berberak, "Mandolina" bildumaren barnean.

Patxi Zubizarreta. Usoa, Hegan etorritako neskatoa liburuko zati bat irakurtzen.

Bertan, Afrikatik etorritako neskatoari buruzko istorio luzeari hasiera ematen dio. Usoa, bikote euskaldun batek adoptatuko du eta hegazkinean etorriko da Afrikatik Bilboraino. Kukuak ere horrela etortzen dira udaberrian Euskal Herrira, eta idazleak hori aprobetxatuz, Usoari buruzko sentimenduak helarazten ditu modu metaforiko batean.

Adopzioaren gaia azaltzen duen ipuin sinple eta hunkigarri gisa deskriba daiteke liburua. Hizkera poetiko baten bidez gerraren drama eta miseriak ikus daitezke, eta horren ondoan adopzioa bezalako kontuak ikustarazten dizkigu ipuin honek.

  • Informazio orokorra: 8-10 urteko haurrentzat gomendagarria. Guztira 132 orrialde.

2) Usoa, Lehen kanpamendua (2002)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburu honetan Usoa bere lagun Iratirekin lehen kanpamendura joaten da. Irrika bizi abiatzen dira, inoiz ez baitira kanpamendu batean izan: lagun berriak egiteko aukera, agian lehen musuak, etab. Bertan Manex izeneko mutiko bat ezagutzen dute; hiruren nondik norakoak azaltzen dira liburu honetan. Baina dena ez da polita izango; izan ere, haur baten bahiketa gertatzen da eta herriko banketxean, berriz, lapurreta; eta Usoak zeresan handia izango du hauek argitzerako orduan. Gainera, liburuan zehar altxor baten berri ere ematen da.

Ondorioz, ipuin honetan kontratse handi bat gertatzen dela esan daiteke: alde batetik lehen kanpemendu batera joateak sorrarazten duen ilusioa, eta bestetik, gertakari ilunen gaineko kezka.

  • Informazio orokorra: 10-13 urteko haurrentzat gomendagarria. Guztira 112 orrialde.

3) Usoa, Zelatan (2002)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Usoa Zelatan dauka izena liburuak; izenburu honen jatorria da Usoak bere lagun mina den Iratiri zer gertatzen zaion jakin nahi duela. Usoa eta bere laguna den Manexek ikerketa bezalako bat abiatzen dute misterioa argitzeko asmoz. Liburu honen bitartez, idazleak zenbait familiaren egoera zailak islatzen ditu, baita egoera hauek dakartzaten ondorioak zeintzuk diren ere, zeinak kasu askotan ezkutuan mantentzen diren. Bestalde, laguntasuna eta elkarlana bezalako zenbait balore ere trasnmititzen dira Afriktaik hegan etorritako gaztetxoaren ikerketaren bitartez. Liburu honen ezaugarri nagusienetariko bat enpatizatzeko duen ahalmena da. Usoak modu argi eta zehatzean azaltzen ditu zeintzuk diren bere usteak eta pentsamenduak, honen bitartez, irakurleari liburuarekin enpatizatzeko eta pertsonaiarekin konektatzeko aukera emanez.

Beste liburu guztietan bezala, Usoaren jatorrizko herrialdeari erreferentziak egiten zaizkio liburuan honetan ere, horrela kulturartekotasuna lantzeko asmoa azalduz eta irakurleei horrelako egoeretan aurkitzen diren gazteen bizitza zer nolakoa den ikustarazteko asmoz.

Liburuan zehar, beraz, honako atalak lantzen dira: Iratiren gurasoen arteko gatazkak, Usoak eta Manexek abiatzen duten ikerketa, eskolatik kanpo ematen diren gertakizunek zer nolako ondorioak ekartzen dituzten ikasleengan, etab.

  • Informazio orokorra: 10-13 urteko haurrentzat gomendagarria. Guztira 112 orrialde.

4) Usoa, Karpeta morea (2003)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburu honetan Usoak urte berriari hasiera berezia ematen dio. Urte berriko festa batera joaten dira eta bertan gertatutako ezbehar baten ondorioz Usoa zigortu egingo dute gurasoek. Zigor hori etxean bete behar du, eta aspertuta zegoen une batean, karpeta more bat aurkituko du gurasoen harmairuan.

Karpeta hori izango da liburu honetako protagonista nagusia. Bertan, Usoaren familia biologikoari eta jaioterriari buruzko informazioa dago eta jakin min handia sortuko dio karpeta horretako informazioak. Horrez gain, bere lagunekin ere zenbait gatazka izango ditu protagonistak.

Liburu honetan adopzioaren barnean kokatzen den gai garrantzitsu bat jorratzen da: familia biologikoa. Familia hori Afrikakoa denez, bertako egoera ezagutzeko aukera ematen digu, kulturaz hitz egiteko aukera emanaz. Lagunen arteko gatazkak direla eta, harreman horiei buruz hitz egiteko ere aukera hona da.

Beste liburuetan bezala, protagonista nagusiak sentimenduak behin eta berriz azaleratzen ditu, eta idazleak, irakurleak Usoarekin enpatizatzea lortzen du.

  • Informazio orokorra: 10-13 urteko haurrentzat gomendagarria. Guztira 108 orrialde.

5) Usoa, Bidaia kilikagarria (2003)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Usoaren urtebetze eguna dela medio, opari txundigarri bat egiten diote: Eskandinaviarako bidaia. Eta bidaia horretara gurasoekin batera joango da. Liburuan, beraz, bidaia horren berri ematen du idazleak, bidaian zehar bidaiari ezberdinak ezagutzen dituelarik, guztiak ezberdinak: misteriotsuak, erakargarriak, etab. Gainera, bidaia honek ere bere momentu arriskutsuak izango ditu, baita umorea nagusitzen den zenbait pasarte ere. Labur esanda, Usoari bidaia kilikagarria gertatuko zaio.

  • Informazio orokorra: 10-13 urteko haurrentzat gomendagarria. Guztira 96 orrialde.

Egilea: Patxi Zubizarreta (1964)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Patxi Zubizarreta

Patxi Zubizarreta Dorronsoro Euskal Filologiako ikasketak burutu zituen euskal idazlea da. Izan ere, bere ospea gehienbat Haur eta Gazte Literaturaren esparruan eginiko lan oparoek eman diote, nahiz eta helduen literaturan, itzulpengintzan eta kolaboratzaile lanetan ere aritu izan den.

Era berean, Patxik bere ibilbide literarioan zehar hainbat eta hainbat liburu idatzi ditu, batzuk beste batzuk baino ezagunagoak. Hona hemen horietako batzuk: Pantaleon lagunekin doa (2007), Pikolo (2008), Xia Tenzinen bidaia miresgarria (2009), Mundua baloi batean (2014), Elefante bat hegan (2015) eta Beroki gorria (2016). [2]

Gainera, arestian aipatu bezalaxe, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean idazle oparoa izan da Patxi. Horren erakusle adierazgarriena esparru honetan eskuraturiko sariak izan dira: 1997an Euskadi Saria jaso zuen Gizon izandako mutila lanarekin, 2006an CCEI Saria Sola eta Sincola liburuarekin, 2006an Euskadi Saria Pantaleon badoa lanarekin eta Haur Literaturako XX. Ala Delta Saria Xia Tenzinen bidaia miresgarria lanarekin. [3]

Patxi Zubizarreta, bere burua aurkeztuz.

Horrez gain, Xia Tenzinen bidaia miresgarria izeneko liburuko atzealdean ikus daitekeen bezala, honelaxe definitzen du Patxi Zubizarretak bere burua 24 hitzetan: “Izena dut laburra eta abizena luzea, nire luma ttikia da, baina honen tinta berdearekin istorio handiak eta Ibai Horia bezain bidaia luzeak idatz ditzaket. Hauxe nauzue 24 hitzetan.”

Ilustratzaileak: Asun Balzola eta Elena Odriozola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asun Balzola

Asun Balzola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asun Balzola (Bilbo 1942-2006 Madril) hainbat euskal liburu ilustratu dituen euskal irudigile ezagunenetarikoa izan zen. Marrazketa eta margoketa ikasketak egin ondoren Italiara joan zen, 1967an, eta 1976an bueltatu. Bertatik aurrera bere bizitza profesionala liburuak idatzi zein ilustratzera bideratu zuen, zenbait hizkuntza desberdinetan, horien artean, frantsesez, alemanieraz eta italieraz. Lanei dagokienez, lan ugari burutu zituen ilustratzaile honek: horien artean, ospetsuenetarikoak Munia bilduma, Marta uda haren ostean, Euli zamarroa eta Indiana Jonsen zamarra, beste askoren artean. Haurrentzako literaturaz gain beste era bateko lanak ere burutu zituen Asunek, hala nola, El pais egunkariarentzat lan egin zuen, diseinu grafikoan edota publizitatean.[4]

Hona hemen Asun Balzolak bere ibilbide profesionalean ilustraturiko lan ezberdinak:[5]

Horrez gain, bere ibilbide oparoa kontuan hartuz, sari asko jaso dituela ondoriozta daiteke.[6] Hona hemen horietako batzuk:

  • Il-lustrad'or saria, 1998
  • CCEI sariko ohorezko zerrenda, 1998
  • Illustrador D'Or saria, 1998
  • Zarazuko euskarazko haur liburuaren saria (ilustrazioa), 1996
  • Andersen sarirako hautagaia, 1993
  • Euskadi saria (ilustrazioa), Ninoren istorioa, 1991
  • SM fundazioa saria testu eta ilustrazioari, Por los aires, 1991
  • Euskadi saria (gazte literatura), Indiana Jonesen zamarra, 1990
  • Serra D'Or saria, Marina, 1988
  • Andersen sarirako hautagaia, 1988
  • Premio de la Generalitat de Catalunya (Ilustrazioa), Marina, 1987
  • Premio Nacional de Literatura Infantil (ilustración), Munia y la Señora Piltronera, 1985
  • Bratislavako Urrezko sagarra, Txitoen istorioa, 1985
  • Apel les Mestres saria, Munia y la luna, 1981
  • Janusz Korczak saria, 1979
  • Águila de plata, festival de Niza, 1975
  • Lazarillo saria (Ilustrazioa), Cancionero infantil universal, 1965, Instituto Nacional del Libro Español

Azkenik, arestian aipatu bezalaxe, Patxi Zubizarretak idatzitako Usoa hegan etorritako neskatoa ilustratu zuen 1999.urtean. Bilduma honetan berak ilustratutako liburu bakarra da honakoa eta Elena Odriozolak ilustratukoekin alderatuz desberdintasun ugari behatu daitezke. Besteak beste, protagonista bera irudikatzen duten modua erabat desberdina da, baita irudien atzekaldea ere. Atzekaldeari dagokionez, ilustratzaile honek giza irudien inguruak ilustratzerako orduan, kolore ugari eta biziak erabiltzen ditu. Azkenik, bildumako beste liburuetako ilustrazioekin alderatuz, trazu lodiagoak erabiltzen ditu marrazkigile honek.

Elena Odriozola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elena Odriozola

Elena Odiozola (Donostia, 1967, - ) euskal ilustratzaile ezagunetariko bat da. Txikitatik ibili da pintura eskoletan, baina publizitate agentzia batean lan egiten ari zenean izan zuen ilustratzaile gisa lan egiteko aukera.[7] Guztira 60 liburu baino gehiago ilustratu ditu, eta ez soilik Euskal Herrian, baita Espainian eta nazioartean ere. Hona hemen lan horietako batzuk:

  • Eguberria: 24 ohitura, kantu eta istorio. Juan Kruz Igerabide / Elena Odriozola (Nerea, 2012).
  • Haizea sahats artean. Keneth Grahame / Elena Odriozola (Erein, 2013).
  • Ur: erori ez nahi duen tanta. Juan Kruz Igerabide / Elena Odriozola (Denonartean, 2014).
  • Mundua baloi batean. Patxi Zubizarreta / Elena Odriozola (Elkar, 2014).
  • Galtxagorri langileak. Mitxel Murua / Elena Odriozola (Ikaselkar, 2014).
  • Ahatetxo itsusia. Arantza Zugazagasti / Elena Odriozola (Ikaselkar, 2014).
  • Gulliver Liliputen. Arantza Zugazagasti / Elena Odriozola (Ikaselkar, 2014).
  • Izei txikia. Joxantonio Ormazabal /Elena Odriozola (Ikaselkar, 2014).
  • Elsa eta paradisua. Mariasun Landa / Elena Odriozola (Giltza, 2015).
  • Azken balada. Mariasun Landa / Elena Odriozola (Erein, 2016) [8]

Ilustratzaile gisa eginko lanez gain, diseinu lanetan ere aritu da Odriozola, eta horietatik lan esanguratsuenak honakoak direla esan daiteke: literatura munduari lotuta dagoen Galtzagorri elkartearen logoa (2003), eta beraien egitasmo baten logoa, Bularretik Mintzora (2007) izenekoa.

Sariei dagokienez, ez dira gutxi irabazi dituenak:

  • 2006: Espainiako Haur eta Gazte literaturako ilustrazio onenaren bigarren saria, La princesa que bostezaba a todas horas.
  • 2009: Euskadi Saria, Aplastamiento de las gotas.
  • 2010: Cj Picture Book Award for new publications, Oda a una estrella.
  • 2013: Euskadi Saria, Tropecista lanagatik.
  • 2014: Junceda Internacional Saria.
  • 2015: Espainiako Ilustrazio Sari Nazionala.
  • 2015: Bratislavako Ilustrazioen Biurtekoko Urrezko Sagarra, Frankenstein lanagatik. [9]

Azkenik, Usoari erreferentzia eginez, Usoaren azken lau liburuak berak ilustratu zituen. Berak ilustratutako marrazki guztiak edo gehienak, giza irudietan oinarritzen dira. Gainera orri zurien gainean daudenez, gehiago nabarmentzen dira. Horrez gain, pertsonaiak koloreztatzeko orduan, marradun arropak edo kolore biziko osagarriak erabiltzen ditu. Espresioari dagokionez, ez dira ez argiak, ezta atseginak ere. Ondorioz, irudi hauek, irudi enigmatiko bezala kafilikatu edo izendatu dira. Berak dioen bezala "nik nahi dudana sentimenduak eta emozioak ahalik eta minimoarekin espresatzea da".

Balore didaktikoetatik kanpo kokatzen da Elena Odriozola; izan ere, bere irudiek ez dute inongo mezurik transmititzeko asmorik, bere lanarekin gustura gelditzea du helburutzat. Bestalde, aipagarria da baita ere, ilustratzaile honen lanak ez direla haurrei zuzendutakoak esperesuki, hau da, edozeini zuzenduktako lanak argitaratzen ditu. Haur literaturan horrenbesteko presentzia izatearen arrazoia bere ilustrazioak haur literaturari hobekiago egokitzen direla da. [10]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   CLIJ Z. 216 (or. 7-24), 2008ko ekaina .
  2.   Patxi Zubizarreta 2018-02-04 https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Patxi_Zubizarreta&oldid=6125359. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  3.   Patxi Zubizarreta 2018-02-04 https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Patxi_Zubizarreta&oldid=6125359. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  4.   «Irudigileak - Galtzagorri Elkartea» www.galtzagorri.eus http://www.galtzagorri.eus/euskara/irudigileak/asun-balzola. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  5.   Asun Balzolaren lanen zerrenda 2017-06-02 https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Asun_Balzolaren_lanen_zerrenda&oldid=5891242. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  6.   «Irudigileak - Galtzagorri Elkartea» www.galtzagorri.eus http://www.galtzagorri.eus/euskara/irudigileak/asun-balzola/sariak. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  7.   Hik Hasi 124 zenb. (16-23 or.), 2008ko urtarrila .
  8.   Elena Odriozola 2017-11-08 https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Elena_Odriozola&oldid=6050489. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  9.   Elena Odriozola 2017-11-08 https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Elena_Odriozola&oldid=6050489. Noiz kontsultatua: 2018-04-12 .
  10.   Hik Hasi 124 zenb. (16-23 or.), 2008ko urtarrila .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]