Edukira joan

Vera Holme

Wikipedia, Entziklopedia askea
Vera Holme

Bizitza
JaiotzaBirkdale (en) Itzuli, 1881eko abuztuaren 29a
Herrialdea Erresuma Batua
 Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua  1927ko apirilaren 12a)
HeriotzaGlasgow, 1969ko urtarrilaren 1a (87 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzakingelesa
Jarduerak
Jarduerakaktorea, txoferra, sufragettea eta opera abeslaria
Musika instrumentuaahotsa

Vera Louise Holme, Jack Holme bezala ere ezaguna (Lancashire, 1881eko abuztuaren 29a - Glasgow, 1969ko urtarrilaren 1a), britainiar aktore eta sufragista izan zen.

Biolinista eta abeslaria izan zen, D'Oyly Carte Opera Companyko abesbatzako kidea eta, geroago, Pioneer Players Antzerki Konpainiako kidea. Emakume Aktoreen Liga Sufragistan sartu ondoren, sufragismoan murgildu zen. Emmeline Pankhurst-en txofer bihurtu zen eta Londresko lehen emakume gidari profesionala izan zen.


Lehen Mundu Gerra piztu ondoren, Holmek Evelina Haverfieldekin bat egin zuen Women's Volunteer Reserve-n (WVR). 1915ean Serbiara joan zen Scottish Women's Hospitals for Foreign Service (SWH) delakoarekin (Kanpo Zerbitzurako Eskoziako Emakumeen Ospitalea), anbulantzia-gidari eta bere garraio-zerbitzuen buru gisa. Potentzia zentralek Serbia inbaditu zutenean, berak eta Haverfieldek uko egin zioten ebakuazioari, euren pazienteekin geratzeko. Atxilotuak eta gerrako preso gisa atxikiak izan ziren zenbait hilabetez, eta askatu ondoren, SWH unitateetan lan egitera itzuli ziren Errumanian eta Errusian. Gerraren amaieran, Errusiak eta Serbiak dominekin ohoratu zuten eta Serbiara itzuli zen, non 1919tik 1922ra umezurztegi bat ezartzen eta administratzen lagundu zuen.


1923an, Holme Britainia Handira itzuli zen, eta berriz ere antzezten hasi zen, Eskoziara joanez SWHko bi lankide beteranorekin. Margaret Greenlees eta Margaret Kerrekin batera Lochearnheadeko etxe batean bizi izan ziren, Kerrek 1939an alde egin zuen arte. Holme Women's Rural Institutuetako (Emakumeen Landa Institutuak) hizlari bihurtu zen, eta antzerki-lanak ere zuzendu eta ekoitzi zituen eskualdean. Greenleesen ondoan egon zen 1952an hil zen arte.


Holme Glasgowen hil zen 1969an. Bere artxiboa Londresko Ekonomia Eskolako Women´s Library-n dago. Urte askoan SWHko lankideekin korrespondentzia izan zuenez, bere artikuluek gerra arteko garaiko lesbianen bizitzaren ikuspegi zabala eskaintzen dute, bai Britainia Handian eta baita Serbian ere.

Ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen urteak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Holme 1881eko abuztuaren 29an jaio zen Birkdalen, Lancashiren. Bere gurasoak Mary Louisa (sortzez Crowe) eta Richard Holme izan ziren. Bere aita erdi mailako egur merkataria zen. Gaztaroaren zatirik handiena Lancashiren eman zuen, nahiz eta atzerriko mojen eskola batera joan zen. Bere neba Gordonekin harreman estua zuen, honek gero bere seme eta alaba Jack eta Verari deitu zielarik bere omenez. Gurasoak banandu egin ziren bera nerabea zela eta ama berriro ezkondu zen. Aitak aldian-aldian diru-kopuru bat ematen zion, baina diru-sarrera erregularrik ez zuenez, artista, abeslari eta aktore modelo lanetan aritu zen.[1][1][2][1]

Antzerki ibilbidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Holmek Ellen Terry aktoreari eta Edith Craig alabari zion mirespenagatik antzeztea erabaki zuen. Viktoriar garaiko aktoreek genero-irudikapen bitarrak indartzen zituzten roletara hertsiki mugatuak izan ziren, arau moralei eusteko. Mende hasieran, ordea, antzokiak eta publikoa aktoreen eta haien rolen arteko bereizketa bat onartzen hasi ziren, aktoreek beste genero batzuk pertsonifikatzeko aukera zabalduz. 1903an, Holmek kontratu bat sinatu zuen, gizonezkoen imitatzaile gisa lan egiteko astean 25£ irabaziz. "Jack" ezizena garai hartako antzerkiko pertsonaietako batetik datorkiola dirudi. Hainbat urtetan zehar antzerki konpainia ibiltariekin biran ibili zen, beraz, ez zuen egoitza egonkorrik.[3][1]

Londresko Savoy Antzokian D'Oyly Carte Opera Companyren Gilbert and Sullivanen errepertorioko emakume-abesbatzako kide bihurtu zen, 1906tik 1909ra bitarteko denboraldietan parte hartuz. Emakumeentzako jarduera-rolen hedapenak erreforma soziopolitiko zabalagoak bultzatzea ekarri zuen, emakumeak lehen maskulinotzat jotzen ziren lanbideetan parte hartzen hasi ziren heinean, antzerkigile eta antzerki-kudeatzaile gisa. 1907an, Emakumezko Aktoreen Liga Sufragista sortu zen, emakumeen eskubideen alde, emakumeen sufragioa barne, presioa egiteko. Holme Ligara batu zen 1908an eta Hollowayko espetxetik kanpo beste sufragista batzuekin abesten hasi zen, sufragioaren aldeko protestengatik atxilotuak eta espetxeratuak izan ziren emakumeei babesa emateko. 1909an, Hyde Parkeko manifestazioan parte hartu zuen eta Cicely Hamiltonen Emakume Handien Desfilean Hannah Snell bezala agertu zen, gizonaren plantak eginez soldadu bihurtutako emakumea.[1][3]

Holmek Craigek 1911n sortutako Pioneer Players Antzerki Konpainiarekin bat egin zuen, 1915 arte bertan antzeztuz. Une horretatik aurrera, Holmek Jack erabili zuen bere identifikazio gisa, baina ez zen zorrotz bete. Twisha Singh akademikoak esan zuen ez zela "bere bizitza aldatuko zuen gertaera" bat, baizik eta konbentzio kulturalak iraultzeko bitarteko bat. Argazkiek adierazten dutenez, Holme gizonezkoen janzkera eta ohiturak hartzen hasi zen. Gerra ostean, antzerkira itzuli zen eta 1917 eta 1920 artean, Pioneer Players-etara itzuli zen. 1923an Eskoziako Lochearnheadera bizitzera joan zenean, gizon gisa jarduten jarraitu zuen, antzerki konpainiekin birak eginez. Antzerki-lanak eta dramak ere zuzendu eta ekoitzi zituen. 1938ko Perthshire Avisiser-en artikulu batek, "Destacado Lochearnhead Lady" izenekoak,eskualdeko antzerkian egindako lana eta Craig-ekiko adiskidetasuna aitortu zituen.[3][4][5]

Sufragismoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Holme, Sylvia Pankhurst-ek honela deskribatu zuena: "neska gazte zaratatsu eta lehergarria, bere adinekoek sarritan errieta egiten diotena duintasun faltagatik", Emakumeen Batasun Politiko eta Sozialean (WSPU) sartu zen. WSPUk ekintza eztabaidagarriak antolatu zituen, muturreko erronkak hobetsiz aldaketa soziala sortzeko. Ekintza horietako batean Bristoleko areto publiko bateko organo handian ezkutatu zen 1909ko maiatzean. Han egon zen gauean Elsie Howierekin, hurrengo egunean Alderdi Liberaleko diputatu baten hitzaldi politikoan "Emakumeentzako botoak" oihukatzeko asmoz. Poema batean gogoratu zuen, "An Organ Record" izenekoan, Votes for Women hil horretako edizioan argitaratua. Urte amaieran Emmeline Pankhurst eta Emmeline Pethick-Lawrence WSPUko buruzagien txofer ofiziala bihurtu zen. The Chauffeur aldizkari espezializatuan agertu zen 1911n, eta haren trebetasun mekanikoa eta gidatzekoa goraipatu zituen, eta horrek nazioarteko arretara eraman zuen. Egunkariek "Londresko uniformedun txofer bakarra" ezizena jarri zioten.[6][1][7][8]

1909ko argazki honetan, Holme zuhaitz bat landatzen ikusten da, Mary Blathwayt, Jessie Kenney eta Annie Kenneyrekin.

Holme, amazona peto-petoa, zaldi gainean zangalatrau ibiltzea zen sufragioaren aldeko desfileen buruan. 1910ean, Londresko desfile horietako baten buru izan zen Flora Drummond eta Evelina Haverfieldekin. Haverfield, baroi batekin ezkondua, bere maitale bihurtu zen. 1910ean, Holmek eta Haverfieldek, Alick izenez ezaguna den Alice Embleton zientzialariarekin eta Celia Wray lankidearekin batera, Foosack Liga sortu zuten. Emakumeak eta sufragistak baino ez ziren kide; Foosack Liga lesbianen zirkulu sekretu bat zela iradokitzen du barne-ebidentziak. Holmek gutunak idatzi zizkien Embleton eta Wrayri, batez ere Lehen Mundu Gerran.[1][9][3][10]


Haverfield eta Holme 1911n hasi ziren Devonen elkarrekin bizitzen eta 1920an Haverfield hil arte bikote izan ziren. 1911ko azaroaren 22an, Holme atxilotu egin zuten, harriak bota eta polizia oztopatzeagatik. Bost egunez egon zen Hollowayko espetxean preso, eta bere ziegaren eta konfinamenduaren zirriborroak egin zituen bertan. 1909tik, Linley eta Mary Blathwayt-ek espetxeratutako sufragistak gonbidatu zituzten Eagle House-ren ondoko zuhaiztian zuhaitzak landatzera, Batheaston-en zuen etxean, eta, beraz, Holmek zuhaitz bat ere landatu zuen. Britainia Handia gerran sartu zenean, sufragismoan parte hartu zuten emakume askok aldatu egin zuten, aldi baterako, gerrarako ahaleginaren ikuspegia. Uste zuten haien babesak eta parte-hartzeak herritar gisa duten balioa erakutsiko zutela.[3][11][6]

Lehen Mundu Gerra

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1914ko gerraren hasieran, Holme WVRra batu zen. [1] Haverfield SWHra batu zenean administratzaile gisa, Holme kontratatu zuen anbulantzia eta garraio zerbitzuak antolatzeko. Horrela, anbulantziako gidari gisa lan egin zuen, eta motordun ibilgailuak eta zaldiek tiratutakoak gainbegiratu zituen. 1915eko udaberrian iritsi ziren Serbiako Erresumara. Urte amaieran potentzia zentralek Serbia inbaditu zutenean, SWHko langile gehienak ebakuatu zituzten, baina Holmek eta Haverfieldek uko egin zioten beren pazienteak zaurituta uzteari. Beren pazienteekin Kruševac-era eraman zituzten eta alemaniarren agindupean lan egin zuten, gaixoak ospitale inprobisatu batean tratatuz, Gurutze Gorriaren hornidura-biltegiak arpilatzaileengandik babesten zituzten bitartean. 1915eko azaroan harrapatu eta Austrian gerrako preso atxiki zituzten 1916ko otsailera arte, Amerikako Gurutze Gorriak askatzea arrakastaz negoziatu zuen arte.[1][12]


Aske geratu zirenean, bikotea Dobrujako (Errumania) CSA unitate batera joan zen, eta han Alexandrina Onslow ezagutu zuten. 1916an eta 1917an, Holmek anbulantzia bat gidatu zuen Errumanian eta Errusian. Ingalaterrara itzultzean, Holmek hitzaldi-bira bat egin zuen SWHrako dirua biltzeko. 1918an, SWHrekin egindako lana aintzatetsiz, Serbiako Erregearen Samaritan Crossa eta Errusiako Zerbitzu Meritorioaren domina jaso zituen.[1][1][3]

Gerraostea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Vera "Jack" Holmes eta Dorothy Johnstone

1918an, Haverfield Serbiara itzuli zen Bajina Baštanen umezurztegi bat ezartzeko, Haverfield Fondoaren bidez ezarria haur serbiarrentzat. Une horretan, Holme Kirkcudbrighten bizi zen eta Dorothy Johnstone artistarekin harremana zuen. Jessie M. Kingek eta haren senar EA Taylorrek 1915ean sortutako artista-kolonia batean bizi ziren, beste artista batzuekin batera, hala nola Anne Finlay, Anna Hotchkis, Cecile Walton eta Edinburgoko eta Glasgowko beste emakume artista batzuekin.[12][2][1]

Holme 1919an elkartu zen Haverfieldekin Serbian eta, umezurztegi berria sortu aurretik, umezurtzentzako Užice-ko zentro bat berrantolatu zuten. Behin hori osatuta, umezurztegia sortu zuten Bajina Bastidan. Han, SWHko beste emakume beterano batzuk batu zitzaizkien: Onslow, Margaret Greenlees eta Margaret Ker. Haverfield 1920an hil zen pneumoniak jota, Holmeri urtean 50 libera esterlineko herentzia utziz. Holmek, Onslowek, Greenleesek eta Kerrek hirurogei umezurtz hartu eta hazi zituzten. Baldintza negargarriak eta elikagai falta gorabehera, Bajina Basta herrian egon ziren 1922ra arte. Holmek Onslow eta Rojc-ekin korrespondentzia mantendu zuen hainbat hamarkadatan. Litekeena da bikotea Zagreben bisitatzea, 1930eko hamarkadan Serbiara itzuli zenean.[12]

Eskoziara itzulera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1923an, Holme Eskoziara itzuli zen Greenlees eta Kerrekin, eta Onslow Zagrebera joan zen bizitzera bere bikotekidearekin, Nasta Rojc margolari kroaziarrarekin. Elkarrekin bizi izan ziren Tigh-na-Crichen, Lochearnheaden, harik eta Ker 1939an joan zen arte. Holme Women's Rural Instituteseko hizlaria izan zen, eta hirurek lagundu zuten 1923 inguruan sortu zenetik. 1930eko hamarkadan, Barn Theatre antzokian aritu zen Small Hythe filmean, non Craigek urtero Ellen Terryrentzako oroitzapenezko ekoizpenak eskaintzen zituen. Barn Theatre taldeak ere ospatu zuen Holmenen urtebetetzea, 1935 eta 1936an. Craigek eta biek bizitza osoan izan zuten adiskidetasuna, eta Craigekin eta Christabel Marshall eta Clare Atwoodekin denboraldiak egin zituzten. 1941ean, Holmek Elsie Inglis omentzeko hitzaldi bat eman zuen BBC Home Service-n. Kerrek alde egin ondoren, Holme eta Greenlees elkarrekin bizi izan ziren Greenlees 1952an hil zen arte.[13][5][1]


Holme 1969ko urtarrilaren 1ean hil zen Glasgown, arteriosklerosiaren eta giltzurruneko gutxiegitasunaren ondorioz.[2]

Legatua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere artxiboa Londresko Ekonomia Eskolako Women´s Library-n dago, non bere artikuluak zein argazki bilduma handi bat dauden.[2]

Rojcekin eta SWHko emakumeekin izan zuen korrespondentziak, hamarkadetan zehar gertatu zena, Serbiako eta Britainia Handiko historia lesbikoaren froga ukigarria ematen du, eta akademikoei terminologia historikoari eta lesbianek beren harremanetan erabilitako kodeei buruzko pistak eskaini dizkie. Catherine Baker eta Olga Dimitrijeviere akademikoek esan zuten gutunen analisiak Britainia Handiko lesbianei eta haien zirkuluei buruz gerren arteko garaian dakiguna aldatzeko potentziala ere baduela.


Johnstonek Holmeren bi irudia margotu zuen olio-pinturaz eta klarionaz egindako irudi bat zuri-beltzean. ”Dama de negro con tulipanes” (1919) olioetako bat Australian dago, bilduma batean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ a b c d e f g h i j k l Kisby, Anna. (February 2014). «Vera 'Jack' Holme: Cross-Dressing Actress, Suffragette and Chauffeur» Women's History Review 23: 120–136.  doi:10.1080/09612025.2013.866491..
  2. ↑ a b c d Murphy, Gillian. (2017-03-15). «Vera 'Jack' Holme – One of the Stars of the Women's Library Collection» LSE History.
  3. ↑ a b c d e f Twisha Singh. (March 2022). «From Performance to Prison: The Case of Vera 'Jacko' Holme Analyzing Body Politics, Gendered Transgression and Socio-Political Identity of a Stage Actress, 1890–1914» Social Sciences (MDPI journal) (Basel, Switzerland: MDPI) 11 (136)  doi:10.3390/socsci11030136. ISSN 2076-0760. OCLC .9637253869.
  4. ↑ Allsopp, Jenna. Negotiating Female Masculinity in the early twentieth century. .
  5. ↑ a b Notable Lochearnhead Lady. Perth, Scotland 1938-12-03.
  6. ↑ a b Cornelis, Marlene E.. (2020). «The Scottish Women's Hospitals: the first World War and the careers of early medical women» Medicine, Conflict and Survival (London, UK: Routledge) 36 (2): 174–194.  doi:10.1080/13623699.2020.1748320. ISSN 1362-3699. OCLC .8570500946 PMID 32249598..
  7. ↑ Individualities. San Francisco, California 1912-12-28, 425 or..
  8. ↑ Successful Woman Acts as Chauffeur. Victoria, British Columbia 1912-12-29, 15 or..
  9. ↑ 10,000 Suffragettes Parade in London. New York, New York 1910-06-19, C4 or..
  10. ↑ ISSN https://eprints.hud.ac.uk/id/eprint/35694/1/Graham%20THESIS.pdf..
  11. ↑ Simkin, John. (September 1997). «Mary Blathwayt» Spartacus Educational.
  12. ↑ a b c (Ingelesez) Baker, Catherine. (2016-09-29). Gender in Twentieth-Century Eastern Europe and the USSR. Bloomsbury Publishing ISBN 978-1-137-52804-9. (kontsulta data: 2025-09-22).
  13. ↑ «Suffragettes & Allt Grianach, Lochearnhead, 1935» stirlingarchives.scot (Sirling, Scotland: Stirling Council Archives) 2016-03-29.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Vera_Holme&oldid=10410343"(e)tik eskuratuta