Vladimir Prelog

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Vladimir Prelog
Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg
Bizitza
Jaiotza Sarajevo1906ko uztailaren 23a
Herrialdea  Austria-Hungariako Inperioa
Jugoslaviako Erresuma
 Suitza
Heriotza Zürich1998ko urtarrilaren 7a (91 urte)
Hobiratze lekua Mirogoj
Hezkuntza
Heziketa Czech Technical University in Prague
Tesi zuzendaria Emil Votoček
Lanbidea
Lanbidea kimikaria eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k) Zagrebeko Unibertsitatea
Jasotako sariak
Nominazioak
Kidetza Royal Society
Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia
Serbian Academy of Sciences and Arts
Zientzien Errusiar Akademia
Sobietar Batasuneko Zientzien Akademia
Slovenian Academy of Sciences and Arts
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Zientzien Pontifize-Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Frantziako Zientzien Akademia

Vladimir Prelog (Sarajevo, Austria-Hungariako Inperioa, 1906ko uztailaren 23- Zürich, Suitza, 1998ko urtarrilaren 7a) kimikaria eta unibertsitateko irakasle izan zen.

Kimikako Nobel saria jaso zuen, John Warcup Cornforthekin batera, 1975ean, estereokimikaren arloan egindako lanengatik. Suitzako hiritartasuna 1959an lortu zuen. Nazionalitate jugoslaviarra izan zuen denbora luzean, nahiz eta Txekoslovakian eta Suitzan bizitzen denboraldi luzeak egin.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vladimir Prelog Sarajevon —orduan Austria-Hungariako Inperioaren barnean— jaio zen 1906ko uztailaren 23an. Zortzi urte zituen Franz Ferdinand Austriakoa artxidukeak eta bere emazteak Sarajevora bisita egin zutenean, eta Sarajevoko atentatua delakoan artxidukea hil zutenean. Atentatu hori Lehen Mundu Gerra leherrarazi zuen elementuetako bat izan zen.

Ikasketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1915ean, Zagrebera joan zen bizitzera familiarekin batera, eta hango institutuan ikasi zuen. Hamasei urte zituela, Chemiker Zeitung zientzia-aldizkari alemaniarrean artikulu bat argitaratu zuen; hori izan zen bere lehen argitalpen zientifikoa. 1924-1929 urte-tartean Kimikako ikasketak egin zituen Pragako Teknologia Institutu Txekoslovakiarrean.

Prelogek berak zioenaren arabera, bere heziketa zientifikoaren oinarria Rudolf Lukes-i zor zion. Gainera, haren adiskide izan zen, 1960an hil zen arte. Robert Robinson, Christopher Ingold eta Leopold Ruzicka izan ziren Prelogen trebakuntzan paper garrantzitsua jokatu zuten beste izen batzuk.

1929an, Ingeniaritzako doktore titulua lortu zuen. Urte horretako krisi ekonomikoa zela medio, ezin izan zuen irakaskuntzan sartu, eta Pragako kimika-laborategi batean lan egin zuen. Postu horrek ikerketa batzuk, maila apalekoak baziren ere, egiteko aukera ematen zion, baina giro akademikoa zuen gogoko.

1933an ezkondu zen, Pragan. Aurrerago, 1949an, Zurichen bizi zela, izan zuen familia.

Lana[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1935ean Zagrebera itzuli zen, eta Zagrebeko Unibertsitatean lanpostu bat lortu zuen. Irakasle-lanetan aritu zen, nahiz eta kategoria eta soldata laguntzaile mailakoak izan. Bi ikasleren laguntzarekin botika-lantegi txiki batean lan egin zuen, eta hortik ateratzen zituen berarentzat eta bere laborategiarentzat beharrezko baliabideak.

1941ean alemanek Jugoslavia inbaditu zuten, eta herrialde horretatik joatea erabakitzen du. Emaztearekin batera, Suitzan jarri zen bizitzen.

Zuricheko Eskola Politekniko Federaleko laborategian, Kimika Organikoaren laborategian, lan egin zuen. 1957an, laborategiko buru zen.

Vladimir Prelogek bidaiak gustuko zituen. Munduko 150 herrialdetan baino gehiagotan izan zen, eta hitzaldiak eta mintegiak eman zituen.

Zurichen hil zen, 1998ko urtarrilaren 7an.

Nobel saria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1975ean jaso zuen, John Cornforthekin batera, Nobel saria, konposatu kimikoen eta estereokimikaren arloan egindako lanengatik. 400 lanek baino gehiagok osatzen dute haren ekoizpen zientifikoa. Katedratiko gisa estilo elokuentea zuen, eta kimikari-belaunaldi asko trebatu zituen. 1986an, Zientzia eta Arteen Akademia Kroaziarreko ohorezko kide izendatu zuten.

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Vladimir Prelog Aldatu lotura Wikidatan