Edukira joan

Volvariella volvacea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Volvariella volvacea
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaFungi
FilumaBasidiomycota
KlaseaAgaricomycetes
OrdenaAgaricales
FamiliaPluteaceae
GeneroaVolvariella
Espeziea Volvariella volvacea
Singer, 1951
BasionimoaAgaricus volvaceus
Mikologia
 
orriak himenioan
 
kono-formako txapela
 
himenioa askea da
 
hankak bolba dauka
 
izokin-koloreko esporak dauzka
 
saprobioa da

Oharra: ez fidatu soilik orri honetan ematen diren datuez perretxiko bat identifikatzeko orduan. Inolako zalantzarik izanez gero, kontsultatu aditu batekin.

Volvariella volvacea Pluteaceae familiako onddo espezie bat da.[1] Erdipurdiko jangarria, nahiz eta klima subtropikaletan landatu.

Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Erabat grisa, erdian ilunagoa eta argituz ertzerantz; hasieran kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da, titi apur batekin. Gainazal lehorra, zuntzexka gris ilun tentez estalita.

Orriak: Zuriak, gero arrosak, eta azkenean arrosa-adreilu kolorekoak, libreak, estu.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

Hanka: Zuria, ildaskatua, goian pruinarekin, gaztetan flokonosoa, azkenean glabroa. Bolba grisa du, kapelaren kolore berekoa.

Haragia: Zuria, lodia, samurra, usain arina, zapore leuna.[2]

Etimologia: Volvariella terminoa, Volvaria generoaren txikigarria da. Oinean bolba duelako.

Jangarritasuna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jangarria. Landatu egiten da, baina ez dirudi desiragarria, jangarri kaskarra baizik.[3]

Nahasketa arriskua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oso erraza da Volvariella generokoen artean bereiztea, kapela eta bolba grisak dituelako.

Sasoia eta lekua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaren amaieran eta udazkenean. Naturan ezohikoa da; basoko enbor usteletan aurki daiteke, gehienetan zerrauts deskonposatuaren gainean. Afrikan, Asia eta Hego Amerikan landatu egiten da, arroz-lastoaren, azukre kanaberaren edo kafe-mamiaren gainean.

Banaketa eremua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Volvariella volvacea (Strawko txanpiñoia, arroz-perretxikoa edo lasto perretxikoa bezala ezagutzen dena) Basidiomycota dibisioko onddo bat da, Asiako ekialdean eta hego-ekialdean landatutako onddo jangarri moduko bat da. Asiako sukaldaritzan asko erabiltzen da. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Karibeak, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Brasil, Azoreak, Europa, India, Himalaiako eremua, Hego-ekialdeko Asia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Papua Ginea Berria, Mendebaldeko Afrika eta Ekialdeko Afrika.[4]

Onddo horiek arroz-lastozko oheetan landatzen dira eta heldu gabe biltzen dira, botoi edo "arrautza" fasean eta beloa ireki aurretik[5]. Moldagarriak dira eta 4 eta 5 egun artean behar dituzte heltzeko. Klima subtropikaletan landatzen dira, eta urteko euri asko egiten dute. Ez da ezagutzen XIX. mendea baino lehenagoko laborantza-erregistrorik[6].

Amanita phalloides (heriotzaren estalkiak) onddo pozoitsuaren antza du, baina bereiz daiteke espezie pozoitsuaren esporada zuria delako eta espezie jangarriarena arrosa delako. Bere nahasteak intoxikazio batzuk eragin ditu bai Kalifornian bai Australian[7].

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza     Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012     Euskalnatura     Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987     Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973     Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
  2. (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 295 or. ISBN 84-404-0530-8..
  3. (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
  4. Volvariella volvacea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.
  5. Schisler, Lee C.; Chang, S. T.; Quimio, T. H.. (1984-03). «Tropical Mushrooms: Biological Nature and Cultivation Methods» Mycologia 76 (2): 383.  doi:10.2307/3793125. ISSN 0027-5514. (kontsulta data: 2023-04-27).
  6. Hsiung, Deh-Ta. (2006). The Chinese kitchen. (Rev. ed. argitaraldia) Kyle Cathie ISBN 1856267024. PMC 1244517429. (kontsulta data: 2023-04-27).
  7. Toxin, Mushroom, Amanita Phalloides 39412-56-1. John Wiley & Sons, Inc. 2012-10-15 (kontsulta data: 2023-04-27).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]