Vox (alderdi politikoa)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Vox
Buruzagia Santiago Abascal Conde
Sorrera 2013ko abenduaren 17a
Egoitza nagusia Madril, Espainia
Ideologia politikoa Espainiar nazionalismoa, eskuin politikoa, eskuin muturra, monarkismoa, kontserbadurismoa, zentralismoa, antifeminismoa
www.voxespaña.es

Vox (edo VOX, latinezko 'ahots' esamoldetik ekarria) eskuineko[1][2][3][4][5][6][7][8] edo eskuin muturreko[9] espainiar alderdi nazionalista bat da, 2013ko abenduaren 17an Espainiako Alderdi Popularreko kide ohiek sortua, euren artean Santiago Abascal amurrioarra delarik ezagunen.[10] Bere egitasmoaren funts nagusiak bi dira: Espainiaren batasunari eustea eta autonomia erkidegoak kentzea.[11]

Espainia Europar Batasunetik ateratzearen alde espresuki ez badaude ere, estatuek euren nortasuna mantentzearen alde daude, inoiz ez Europa elkartu baten alde. 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeak izan ziren alderdia aurkeztu zen lehena; Espainia osoan 200.000tik gora boto eskuratu zituen, baina ez zuen ordezkaritzarik lortu. 2018ko Andaluziako hauteskundeetan 390.000 bototik gora eskuratu zituen, 12 parlamentari lortu zituen, eta Andaluziako alderdi politiko indartsuenetan bosgarren bihurtu zen.[12]

Espainiarekiko jarrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurraldetasuna eta eskuduntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Deszentralizazio eraginkorraren" alde direla onartzen dute, betiere autonomiarik gabe eta hauen eskuduntzak probintzia eta udalerrietara pasaz. Honela, bere egitura probintzietako delegazioetan banatzen du VOXek, eta ez erkidego eta erregioka[13].

Espainiako hezkuntza, segurtasuna eta osasuna Estatuak kudea ditzala proposatzen du, bai eta Espainia osoak tributazio sistema berdina izatea, Hego Euskal Herriko foru-ogasunak deuseztuz[14]. Segurtasunaren alorretik, Estatuak eskuduntza hau berreskuratu dezala polizia autonomikoak ezereztea aurreikusten du, bakarrik estatu mailakoak mantenduz. Gauza bera hedabide autonomikoekin, erregioek kudeatzen duten oro ken dadila eskatuz.

Gizarte eredua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hau guztiaz gain, abortatzeko eskubidearen kontra eta Espainiako monarkiaren alde daudela ere adierazi dute.[15] Familia, tradizionala, estatuaren aurreko egitura instituzional modura kontsideratua izan dadila ere eskatzen dute, bai eta Espainiarren izaera markatu duten tradizio katolikoak errespetatu eta sustatu daitezela ere. Nahiz eta alderdiak bere burua akonfesional gisa hartu, tradizio katoliko eta herrikoien alde dira, nazioaren nortasuna definitzen dutenetz. Indarrean dagoen genero bortizkeriaren kontrako legea deuseztatu nahi dute, "sexuetako bat" baztertzen omen duelako.

Euskal Herriarekiko jarrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Autonomia Erkidegoarekiko ikusmoldea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

VOXeko kideek ez dute EHren mugaz-gaindiko nortasunik aurreikusten. Euskal izaera Araba, Gipuzkoa eta Bizkaira mugatzen dute. Hirurotan dituzte taldeak, nahiz eta delegazio ofizialak bakarrik Bizkaian eta Araban eduki[13].




Euskal protinzien arteko lotura administratiborik ez du atsegin VOXek, eta are gutxiago Nafarroarekin. Alderdiak Eusko Jaurlaritza eta Legebiltzarra deuseztatzea proposatzen du, bai eta euskal probintzietako Batzar Nagusiak ere[14]. Organo autonomiko hauen eskudutzak Estatura pasa daitezela eskatzen du, bai eta hauetatik eratorritako organo guztiak desager daitezela. Salbuespena egiten du Euskal Herriko Unibertsitatearekin, zeinaren kudeaketa Estatuaren eskuetara pasa beharko zuen.


Ikurrei dagokienez, interes berezia dauka Espainia definitzen duten sinbolo eta ikurren sustapenean, nahiz eta euskal ikurrinaren kontra ezer ez esan. Hala ere, Eusko Jaurlaritzaren desagerpenaren ondorioz bandera honen ofizialtasuna bazertzea begi onez ikusten dutela esan daiteke.

Tributazio eta zerga sistema zentralismotik ikusten dutenez gero, Hegoaldeko kontzertu ekonomikoak ezereztea ere defendatzen dute, gainontzeko espainolekiko "pribilegiziozko" egoera sustatzen duela argudiatuz[14], administrazio bakar baten bidetik. Zentralismo horrek segurtasunean ere eragina dauka, Euskadiko Ertzaintzaren aurka agertuz. EiTB ere kendu dadila eskatzen du[16].

Nafarroako Foru Erkidegoarekiko jarrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroa Garaian taldea osatu zuen VOXek alderdia jaio berria zenean, nahiz eta oraindik delegazio ofizialik bertan ez izan. 2011ko martxoan Nievez Cipresek sortutako Nafarroa eta Espainiako Eskuina, edo tokiko euskaran Naparra ta Españico Escuñe (gazteleraz DNE, Derecha Navarra y Española) alderdiko kideak Nafarroako VOXen sartu ziren 2015eko otsailean, berton alderdia osatu eta gorpuztuz[17]. DNE, hasieran katolikoa eta foruzalea zena, VOXen postura onartu zuen orduan, zentralismoa eta akonfesionaltasuna bere eginez.

Nafarroako VOXek ez du euskal probintzien loturarik nahi. Nafarroako Parlamentua eta Gobernua kendu daitezela nahi du, eta 1841etik indarrean dagoen itun ekonomikoa ere. Nafarroak berezko dituen eskuduntzak Estatura pasa daitezela nahi du, bai eta hauetatik eratorritako organo guztiak desager daitezela ere. Salbuespena egiten du Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin, zeinaren kudeaketa Estatuaren eskuetara pasa beharko zuen.

"Euskal Herria" hitzaren esangura politiko ororen aurrean oldarkor agertzen dira, Nafarroako UPN alderdiaren gisara. Ez du ikurrina nafar sinbolo gisa onartzen, eta elkarren arteko loturaren kontra joanda, Konstituzioaren IV. Xedapen Iragankorraren kontra ere bada, Nafarroa eta Euskadi lotzea onartzen duen artikulua.

Zentralismoaren bidetik, Foruzaingoa desager dadila ere eskatzen du, bai eta Nafarroako hedabide publikoak pribatizatzea edo ixtea ere[16].

Euskararekiko jarrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarari dagokionez, VOXek "Espainiako hizkuntzatzat" hartzen du, eta ez da bere ofizialtasunaren aurka espresuki agertzen, bai ordea administrazio publikoan lan egiteko kontuan hartua izan dadin. Ordea, eta euskararen ofizialtasuna euskal autonomiari lotuta dagoenez (erkidegoek kudeatzen baitituzte Espainiako erregioetako hizkuntzen ofizialtasuna), aurreikusten da behin organo autonomiko guztiak deuseztuta euskararen ofizialtasuna Espainiako Gobernuak kudeatu beharko lukeela, ofizial izaten jarraituko balu.

Printzipioz begi onez ikusten du hezkuntzan euskara egon dadin, baldin eta Hego Euskal Herrian dena gazteleraz ikasteko aukera badago. Bidenabar, hezkuntzaren konpetentzia Estatuarena izan dadila eskatzen du, Frantziaren modura Espainian ere[14].


2018ko Euskaraldian, Gipuzkoako VOXeko kideek mezua bota zuten sare sozialetara, euskaraz, hizkuntzaren eta Euskaraldiarekin bat eginez, betiere "inposizioen" gainetik:[18]


« Egun bakarra gelditzen da Euskaraldirako! VOX-etik Espainiako kultura edo hizkuntzak defendatzen dituen edozein mugimenduri baietza emango diogu. Euskaraz hitz egin edo entzun nahi dutenak bat egin dezala Euskaraldian. Inposaketarik gabeko euskara batengatik! »
VOX Guipúzcoa

Euskal toponimiari dagokionez, ez dator bat herrietako euskal izenak bakarrik ofizialak izan daitezen. Alta, nahiago du aurretik egon diren erdal izenak berreskuratzea, eta hauek euskal izenekin batera legezkoak izan daitezen[14].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  «Birbideratze-oharra» www.google.es . Noiz kontsultatua: 2018-11-07 .
  2. (Gaztelaniaz)  «El partido Vox aboga por ser la alternativa a la derecha en España - Lanza Digital» Lanza Digital 2017-03-19 . Noiz kontsultatua: 2018-11-07 .
  3. (Gaztelaniaz)  «Vox, el partido a la derecha de la derecha del PP» El Huffington Post 2014-01-16 . Noiz kontsultatua: 2018-11-10 .
  4. (Gaztelaniaz)  SER, Cadena (2018-11-01) «VOX celebrará el sábado un mitin en el Palacio Euskalduna de Bilbao» Cadena SER Euskadi . Noiz kontsultatua: 2018-11-25 .
  5. (Ingelesez)  Hedgecoe, Guy (2018-11-02) «Vox, el partido político que quiere "hacer España grande otra vez"» BBC News Mundo . Noiz kontsultatua: 2018-11-25 .
  6. (Gaztelaniaz)  «El ascenso de VOX pone nerviosa a la derecha española» abc . Noiz kontsultatua: 2018-11-25 .
  7. (Gaztelaniaz)  Rodríguez, Antonio Ferreras llama a Verstrynge para que advierta del peligro de VOX, pero el gurú podemita le chafa la tarde: 'No son extrema derecha' . Noiz kontsultatua: 2018-11-25 .
  8. (Gaztelaniaz)  «Vox, el partido de Ortega Lara, propone acabar con el modelo autonómico - RTVE.es» RTVE.es 2014-01-16 . Noiz kontsultatua: 2018-11-25 .
  9. PPren politika eskuindarra «ezkerrekoa edo ezker muturrekoa» dela dio VOXen fundatzaileetakoa den Espinosa de los Monterosek ((Gaztelaniaz) «Espinosa de los Monteros (Vox): "El PP hace políticas de izquierda o extrema izquierda"», Vozpópuli, 2014-01-17).
  10. (Gaztelaniaz) «Se dio de alta el pasado 17 de diciembre en el Registro de Partidos Políticos del Ministerio del Interior», La Gaceta, 2014-01-15.
  11. «Autonomiak kendu nahi ditu atzo aurkeztu zuten Vox alderdi berriak», Berria, 2014-01-17.
  12. (Gaztelaniaz)  «Resultados de las elecciones andaluzas: PSOE-A, 33 escaños; PP, 26; Cs, 21; Adelante Andalucía, 17, y Vox, 12» Noticias de la Junta (Juntadeandalucia.es) 2018-12-02 . Noiz kontsultatua: 2018-12-03 .
  13. a b (Gaztelaniaz)  España, VOX, VOX en España .
  14. a b c d e (Gaztelaniaz)  Vizcaya, VOX, «Propuestas para Vizcaya», VOX, . Noiz kontsultatua: 2018/12/27 .
  15. «Estatuaren eredu autonomikoa amaitzeko lan egingo du Vox alderdiak»Eitb.com, 2014-01-16.
  16. a b (Gaztelaniaz)  Lorente, Adolfo (2018), «El programa de Vox pide acabar con el Cupo y la Ertzaintza», El Correo, . Noiz kontsultatua: 2018/12/27 .
  17. (Gaztelaniaz)  «Derecha Navarra y Española (DNE) se integra en Vox», Navarra Información, 2015/02/25, . Noiz kontsultatua: 2018/12/27 .
  18.   Guipúzcoa, VOX, «Egun bakarra gelditzen da Euskaraldirako! VOX-etik Espainiako kultura edo hizkuntzak defendatzen dituen edozein mugimenduri baietza emango diogu. Euskaraz hitz egin edo entzun nahi dutenak bat egin dezala Euskaraldian. Inposaketarik gabeko euskara batengatik!», Txioa, . Noiz kontsultatua: 2018/11/22 .