Zaldibar

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Zaldibar
 Bizkaia, Euskal Herria
Zaldibar (Bizkaia).jpg
Zaldibar

Zaldibargo bandera

Zaldibargo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Durangalde
Izen ofiziala Zaldibar bandera.gif Zaldibar
Alkatea Jose Luiz Maiztegi (EAJ)
Posta kodea 48250
INE kodea 48095
Herritarra zaldibartar
Kokapena
Koordenatuak 43° 10′ 21″ N, 2° 32′ 43″ W / 43.1725°N,2.5452777777778°W / 43.1725; -2.5452777777778Koordenatuak: 43° 10′ 21″ N, 2° 32′ 43″ W / 43.1725°N,2.5452777777778°W / 43.1725; -2.5452777777778
Azalera 11,84 km2
Garaiera 195,49 metro
Distantzia 39 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 3.062 biztanle (2016)
(Green Arrow Up.svg 24)
Twemoji 1f6b9.svg
50,08 / 100
Dentsitatea 258,61 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 5,85
Zahartze tasa[1] % 12,25
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 46,72
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,37 (2011)
Genero desoreka[1] % 6,14 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 9,85 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 47,48 (2010)
Euskararen erabilera %16,1 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.zaldibar.eus

Zaldibar Bizkaiko ekialdeko udalerri bat da, Durangaldeko eskualdean kokatua, Gipuzkoarekiko mugan. 11,84 km2 ditu eta 2016. urtean 3.087 biztanle zituen. Eskualdeko 7. udalerria da biztanle kopuruaren arabera, 14 herrietatik.

Durangotik 7 km-tara, Eibarretik 9tara eta Bilbotik 37tara kokatuta dago.

Zaldua izena ere hartu izan du historikoki.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide ditu iparraldean Mallabia eta Ermua, hegoaldean Elorrio, ekialdean Eibar eta Elgeta (Gipuzkoa), eta mendebaldean Berriz.

Areitioko mendateak (313 m) lotzen du Ermuarekin N-634 errepidearen bidez.

Zaldibarko udalerriaren mapa

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunearen inguruan, Aranguren, Goierri, Gatzaga eta Urizar auzoak daude udalerriaren mendebaldean. Ekialdean, berriz, Eitzaga eta Sallabente daude.

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zaldua ibaiak (edo Zalduerreka) udalerria zeharkatzen du, eta Matiena bat egiten du Ibaizabalekin. Ibaiak ura jasotzen du beste erreka bietatik, Solozabal eta Agirre-sakonatik. Ekialdean, Ego ibaiak bat egiten du Maltzagan Debarekin. Ibuereka eta Aixola dira Egoren ibaiadarrak. Ariolako urtegia (Aixolakoa) ere aipatzekoa da, hego-ekialdean kokatuta, Elgetako mugan.

Anbotoko mendilerroa (1.331 m) eta Oizko mendigunearen (1.026 m) artean kokatuta, mendi baxuagoek inguratzen dute herria. Horietatik altuena Santamariñazar (675 m) da, hegoaldean zutitzen dena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak denbora luzean Zaldua izena izan zuen. Zalduako elizaurrea Durangoko merindadearen barruan zegoen, eta Gerediagako Batzarretan 7. eserlekua zeukan. Elezaharraren arabera, Antso II.a Garzeitz Abarka nafar erregea 10 urtez preso egon zen Zaldibar dorretxean. Bestela, San Andres eliza XIII. mendekoa izan daitekeela uste dute aditu batzuek.

Herriaren historia ur gaziko iturriak markatu du, mineralduna eta osasungarria, 1846an bainuetxea zabaldu baitzuten Peñafloridako kondearen eskutik. Termalismoa boladatik pasatu eta gero, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetara pasatu zen eraikina, eta ospitale psikiatriko bihurtu zen.

1932an Zaldua herriak gaur egungo izena, Zaldibar, hartu zuen, eta 1976an armarrian sartu zituzten zuhaitza eta zaldia. Azkenik, 2017an hiru otsoak berreskuratu zituzten armarrirako, "Zaldua" izena azpian dutela.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zaldibarko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea.

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Zaldibarko alkatea EAJ-PNVko Jose Luis Maiztegi da.

Zaldibarko udalbatza

Alderdia

2019ko maiatzaren 26a

Zinegotziak Boto kopurua
EH Bildu
5 / 11
647 (% 42,65)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4 / 11
518 (% 34,15)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 11
251 (% 16,55)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 11
53 (% 3,49)
Datuen iturria: webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1979: Valentin Lasuen (EAJ).
  • 1983-1995: Pablo Sampedro Landazabal (EAJ).
  • 1995-1999: Maria Blanca Onaindia (EAJ).
  • 1999-2009: Igor Barrenetxea-Arando (EAJ + EA).
  • 2009-2011: Ana Idoia Mendiolagarai (EAJ).
  • 2011-2018: Arantza Baigorri (EH Bildu).
  • 2018-2019: Eneritz Azpitarte (EH Bildu).
  • 2019-: Jose Luis Maiztegi (EAJ).

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea, bake epaitegia, liburutegia eta gizarte arloko hainbat elkarte daude udalerrian. Gainera, Osakidetzako osasun-zentroa eta erietxe psikiatrikoa den Zaldibarko Ospitalea aipatzekoak dira.

2011. urtetik, Eitzaga auzoan zabortegia du. 2020ko otsailaren hasieran bertan gertatu zen Zaldibarko zabortegiaren hondamendia.

Azkenik, AP-8 autopistak eta Euskotreneko Bilbo-Donostia lineak udalerria zeharkatzen dute. Zaldibarko geltokia dago trenbide horien sarearen barruan.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zaldibarko hiztunen testigantzekin osatutako bideoa, Euskal Herriko Ahotsak[2][3] proiekturako.

Herriko eta inguruko jatorrizko euskalkia mendebaleko euskararen aldaera bat da, Durangaldekoa[4][5] hain zuzen. Durango da eskualdeko herririk handiena, baina euskalki honen parte dira Abadiño, Atxondo, Iurreta eta Elorrio, besteak beste.

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Andres eliza.
Zaldibarko Dorretxea

Elkarteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zaldibartar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «Durangaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-06-15.
  3. «Durangaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-06-15.
  4. «Durangaldekoa» Ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-06-15.
  5. «Zaldibar - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-06-15.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa