Zendea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Zendea Iruñerriko barruti batzuk izendatzeko erabili den izen tradizionala da; oraingo zenbait udalerri izendatzeko ere erabiltzen da, bere osaeran aldaketak egon badira ere. Iruñeko merindade zein epai-barrutiari loturik daude. 1427koa da hitzaren lehen aipamena.

Guztira bost dira; Iruñea inguratzen duten beste eremu batzuk historikoki ez dira "zendea" deituak izan eta ibarrak (Elortzibar, Aranguren, Eguesibar, Esteribar, Ezkabarte, Etxauribar) edo herri soilak (Atarrabia, Uharte) dira.

Izenaren jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Julio Caro Barojaren arabera "zendea" latinezko centenam hitzetik letorke; euskarak latinetiko mailegu linguistikoak nola egokitu dituen aztertuta atera zuen ondorio hori: gentem>jendea, kasurako. Ideia, germaniar hundred erakundetik hartu zuten.[1] Era berean, 1215ean sorturiko Baionako Ehun Pareen bilerak centeye edo zendea izena zuten.

Bost zendeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izen hau daramaten bost herri-bilguneetan aldaketak egon dira egungo udalerrien osaerara heldu arte; batez ere gehien hazi diren herriek berezko udalerriak sortzea izan da joera nagusia. Zendea bakoitza oraingo zein udalerritan banatuta dagoen azaltzen da.

Antsoain[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Antsoain herria (herriska zahar txikiari Iruñeko Arrotxapea eta Txantrearen ondoan hazitako Antsoain berria gehituta) udalerri bihurtu zen 1991n.
  • Berriozar, biztanleria aldetik zendeako beste herri nagusia dena ere udalerri bihurtu zen urte berean.
  • "Berriobeiti" izena, herrietako batena hain zuzen hartu zuen bi desanexio horien ondorioz beste hamar herriek osatu zuten udalerri berria; kasu bakarra da non zendearen izena galdu den, izena ematen zion herriak aparteko udalerria osatu zuelako. Udalburua hazi egin da eta urbanizazio berriekin Berriogoitirekin bat egin du; biztanleria aldetik bi herri horiek elkarturik ere ez dute Artika gainditzen, batez ere Artika berria auzoaren ondorioz. Beste ondorio bitxi bat: aipatu azken herria ia erabateko barrendegia bihurtu zen, Antsoain, Berriozar eta Iruñeak inguratua.

Galar Zendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Beriain 1992an bereizi zen zendeatik; biztanleria aldetik herri nagusia zen desberdintasun handiz.
  • "Galar" izena mantendu zuen beste hamar herri eta guneek osatutako udalerriak. Zendeari izena ematen dion Galar ez da herririk inportanteena ezta udalburua (Getze da) ere.

Itza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasu honetan alderantziz gertatu zen; zendea honek izena eman dio udalerri berri bati, biren batuketa dena:

Oltza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Orkoien, kasu honetan ere zendeako biztanlerik gehien zuen herria, udalerri bihurtu zen 1992an.
  • "Oltza Zendea" izena mantendu zuen beste bederatzi herriek osatutako udalerriak. Zendeari izena ematen dion Oltza ez da herririk inportanteena ezta udalburua (Ororbia da) ere.

Zizur Zendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zendearen izena bi herrirenetan jasotzen da: Zizur Nagusia eta Zizur Txikia. Aldaketarik gehien jasan duen zendea da.

  • Etxabakoitz 1953 arte zendeako herria zen; geroztik Iruñeko auzoa da.
  • Barañain udalerria 1984an sortu zen, herri honek Iruñearen gerizpean pairatu zuen transformazio izugarria dela medio. Eultza herriska ere udalerri berrian sartu zen eta bere urbanizazio berriaren barruan integratu da.
  • Zizur Nagusia 1992an bereizi zen; kasu honetan ere azken urteetan biztanleria asko handitu da.
  • "Zizur" izena mantendu zuen beste hamaika herriek osatutako udalerriak. Nagusiaz gain zendeari izena ematen dion beste herria, Zizur Txikia ez da udalburua (Gatzolatz da) baina bai desberdintasun handiz biztanlerik gehien duena; Zizur Nagusia bereizi eta gero barrendegi moduan geratu da, beste hamar herrietatik anaia nagusia, Iruñea eta Galar Zendearen lurrek banatuta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Población de la cuenca de Pamplona, NUP, 2009.
  2. Gulibar geografikoki Iruñerritik kanpo dago baina bere biztanleria txikiagatik desagertu egin zen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]