Zezenketa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Zezena plazan banderillak iltzatuta dituela.

Zezenketa zezenak toreatuz egindako tauromakia ikuskizuna da. Espainian, Portugalen, Latinoamerikako herrialde batzuetan (Mexiko, Kolonbia, Venezuela, Peru eta Ekuador[1]) eta Frantziako hegoaldean gertatzen dira ikuskizun hauek, eta baita Euskal Herrian ere. Ekitaldi horietan, zezen bat edo gehiagoren lidia burutzen da, kirol edo asialdi asmoekin. Bere defendatzaileek, aldiz, lehiaketatzat baino 'artetzat' hartzen dute, zezenketetan lehiarik ez dagoela arguadiatuz. Ikuskizunotan zezena hil ohi da. Portugalen zezena plazan hiltzea debekaturik dago, nahiz eta ukuiluan hiltzen duten. Portugaldarren eraginez, hain zuzen, zezenketen aldaera ez hilgarri bat Tanzanian burutzen da, Pemba uhartean.[2] Omanen[3] eta Tamil Nadu Indiako estatuan —Jallikattu deitutako ikuskizuna[4]— zezenketaren gertuko ikuskizunak burutzen dira.

Zezenketak burutzen diren lekuari zezen-plaza deritzo. Euskal Herrian, badira zezen-plazak Bilbon, Baionan, Iruñean, Gasteizen, Donostian, Azpeitian, Tolosan zein Enkarterrin, besteak beste.

Zezenketak Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian zezenen lehen aztarnak historiaurrekoak dira: uroaren hezurrak eta irudiak aurkitu dira haitzuloetan, esaterako, Santimamiñen, Galdamesko Arenazan, Altxerrin, Dordoinako Lascauxen[5].

Zezen-festei dagozkien lehen aipamena, bestetik, Alfontso I.a Borrokalariaren garaikoa da, Tuterari Sobrarbeko Forua eman ziotenekoa (1117), hain zuzen. Agiri horretan soka-muturra arautzen zen. 1144an Errioxako Varean zakurrekin zezen-festak egin ziren Nafarroako Gartzia IV.a Ramirez Berrezarlearen ezkontzaren karietara. XII. mendearen bigarren erdian, halaber, Soraluzen (Gipuzkoa) Antso Jakitunaren aurrean zakurrekin egindako zezen-festaren berri ematen duen agiria bada, eta 1289an Baionan kaleetan zezen, idi eta betizuak korritzen zirela dioena ere bai.[5] Geroztik lurralde osoan Erdi Aroan egindako zezen-festei buruzko berriak ugariagoak dira.

XVI. mendean ere Euskal Herrian zezen-festa ugari egin zen, nahiz eta Trentoko Kontzilioaren ostean Elizak zezenketak debekatu. Horrela, Iruñean indar handia hartu zuten entzierroek, eta Erriberatik Ezkirotzera zein Gatzagara ekarri ohi zituzten zezenak festa-egunean, goizean, Gazteluko plazaraino eramaten zituzten.[5]

XX. mendearen hasierarako Euskal Herriko zezen-festek gaur egungoen itxura hartu zuten. Bestetik, Eusal Herrian, Bizkaian batik bat, alternatibako toreatzaile ugari izan da eta gaur egun ere badira. Toreatzaile hauetako batzuk ondoko hauek dira: Castor Jauregibeitia Bilboko Kotxeritoa, Martin Aguero, Saturio Toron, Pedro Basauri Pedrutxo, Joselito Martin, Diego Mazkiaran Fortuna, Jose Muñagorri, Jaime Noain, Pedro Robredo, Alejandro Saiz Ale, Rufino San Bizente, Domingo Uriarte, Serafin eta Faustino Bigiola Torkito, Julian eta Isidro Marin, Manolo eta Rafael Etxebarria Txakarte, Jose Mari Rekondo, Iván Fandiño, eta abar[5].

Zirriborro Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Aurkariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Zezenketen aurkako mugimendua

Zezenketen aurkako gizabanako zein elkarteak ugariak dira, lurraldearen arabera. Zezenketen aurkakotasunaren arrazoiak historian zehar hainbat izan badira ere, gaur egun, zezenketen aurkako arrazoi nagusia zezenek pairatzen duten tratu krudela da. Aurkakotasun horren eraginez, hainbat herrialdetan zezenketak debekaturik daude.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zezenketa Aldatu lotura Wikidatan