Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak

Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak
Jatorria
Egilea(k)	Jose Ramon Etxebarria Bilbao
Argitaratze-data	2011
Izenburua	Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak
Argitaletxea	Eusko Jaurlaritza
ISBN	978-84-457-3136-9
Ezaugarriak
Hizkuntza	euskara

Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak Eusko Jaurlaritzak 2011n argitaratutako liburu bat da. Zientzia eta teknika arloko euskarazko testuak idazteko hainbat arau edo gomendio azaltzen ditu. Jose Ramon Etxebarriak koordinatuta, honako hauek izan ziren liburu hau sortu zuen taldeko kideak: Juanjo Agirrezabalaga, Andres Alberdi, Xabier Artola, Antton Gurrutxaga (Elhuyar), Juankar Hernandez, Jazinto Iturbe, Ander Odriozola, Jesus Mari Olaizola Txiliku (Elkar), Iñaki Ugarteburu eta Igone Zabala.

Talde horrek lehen bertsio bat idatzi zuen, eta bukaeran beste aditu hauen ekarpenak ere jaso zituen: Alfontso Mujika (Elhuyar), Arturo Apraiz (EHU), Arturo Elosegi (EHU), Asier Larrinaga (ETB), Garbiñe Alkiza (Elhuyar), Javier Duoandikoetxea (EHU), Jesus Mari Txurruka (EHU), Josu Pikabea (institutuko katedraduna), Joxemiel Odriozola Pana (EIMAko administrazioa), Juan Mari Agirregabiria (EHU), Julio Garcia Garcia de los Salmones (EHU), Kepa Altonaga (EHU) eta Patxi Angulo (EHU).

EIMA programaren estilo liburuko bildumaren barruan

Liburu hau EIMAren estilo liburuaren seigarren atala izan zen. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak, EIMA programaren ildotik, estilo liburu baten proiektuari heldu zion 2005ean. Gramatika arazoak eta gramatika katramilak argitzeko asmoz, Ikasmaterialen Aholku Batzordeak zortzi liburu hauek argitaratu zituen 2004 eta 2014 urteen artean:

1. Ortotipografia (Joxe Ramon Zubimendi, 2004). Handik gutxira.
2. Kalko okerrak (Juan Garzia, 2005)
3. Onomastika (Elhuyar Fundazioa, 2007).
4. Letra larriak erabiltzeko irizpideak (Alfontso Mujika, 2008)
5. Estandarizatu gabeko solasak nola eman ikasliburuetan (Andres Alberdi, 2009)
6. Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak (Jose Ramon Etxebarria, 2011)
7. Morfosintaxiaren inguruko zalantzak eta argibideak (Patxi Petrirena, 2011)
8. Puntuazioa (Juan Garzia, 2014)
9. Ahoskera (Andres Alberdi, 2014) )

Aurrekariak

Martxel Ensunza, Jacinto Iturbe eta Jose Ramon Etxebarriak lan ugari argitaratu zituzten formula matematikoak euskaraz zelan irakurri beharko liratekeen azaltzeko. Ensunza izan zen hori ikertzen lehena 1984an, irakurbiderako arau nagusiak ezartzen hasi zenean. Definitu zituen hiru arauak zeharo onartuak izan ziren, eta unibertsitateko euskal lerro berri guztietan erabili ziren. Iturbe eta Etxebarriarekin lankidetzan Ensunzaren doktore tesian (2001) modu formalean definitu zituen hiru arau nagusi horiek. Geroago, 2002 eta 2008 liburu moduan argitaratu zuten lana. 2011n, Eusko Jaurlaritzaren enkarguz eta Jose Ramon Etxebarriak koordinatuta, aditu talde batek hiru arau haiek finkatu zituen liburu honetan. Belaunaldi berriek normaltasunez erabiltzen dituzte gomendio horiek, arazorik gabe.

Batukariak, biderkariak, deribatuak, integralak nola irakurri euskaraz.

Liburu hauek izan ziren aurrekariak:

Urtea	Liburua	Egileak	Argitaletxea	PDF bertsioa
1983	Alfabetatze zientifikoa: zenbakiak, unitateak, irakurketa, eragiketak, esamoldeak	Martxel Ensunza Lekunberri	UEU
1984	Alfabetatze zientifikoa: zenbakiak, unitateak, irakurketa, eragiketak, esamoldeak (2. argitalpena)	Martxel Ensunza Lekunberri	UEU
2002	Zientzia eta Teknikarako euskara: zenbait hizkuntza baliabide	Martxel Ensunza Lekunberri, Jose Ramon Etxebarria Bilbao, Jacinto Iturbe Barrenetxea	UEU
2008	Zientzia eta Teknikarako euskara: zenbait hizkuntza baliabide (2. argitalpena)	Martxel Ensunza Lekunberri, Jose Ramon Etxebarria Bilbao, Jacinto Iturbe Barrenetxea	UEU

Sinboloen irakurbide teknikorako hiru arau orokorrak

1983an Martxel Ensunzak irekitako bidea aditu talde batek finkatu zuen 2011n. Hauek dira liburuan sinboloen irakurbide teknikorako finkatu zituzten hiru arau orokorrak:

Lehenengo araua, sinbolo bakunen izendapenari buruzkoa

Sinbolo bakunen izendapenean, ahal dela, erlazio biunibokoa ezarriko da sinbolo bakoitzaren eta sinboloari hizkuntza bakoitzean esleitzen zaion irakurbidearen artean, eta sinbolo hori adostu eta ezagutzera emango da erabiltzaileen artean.

Sinbolo bakuna	Sinboloaren irakurbide naturala
=	berdin
∀	edozein ...-etarako, edozeintarako, guztietarako
∪	bildura
$\int$	integral
$\surd$	erro
sin	sinu

Agerikoa denez, sinbolo bakun deritzegu inolako indizerik ez dutenei eta izen bakarrez izendatzen direnei. Bestalde, sinbolo barne-egituradun deritzegu beren idazkeran eta definizioan indizeak darabiltzatenei, dela mugak adierazteko, dela bestelako informazioak emateko.

Bigarren araua, sinbolo barne-egituradunen izendapen eta irakurbideari buruzkoa

Sinbolo barne-egituradunen kasuan, sinboloekin batera, aldagaien, parametroen eta eragiketa-mugen definiziorako esamoldeak euskararen joskerara egokitu behar dira, esamolde estandarrak abiapuntu harturik.

Sinbolo barne -egituraduna	Sinboloaren irakurbide teknikoa
$a_{i}$	a azpi i
$\int }_{a}^{b$	integral atik bera
$\lim _{x\to 0}$	limite. ixa zerorantz doanean
${dy \over dx}$	deribatu i grekoa ixarekiko
$\sum _{i=1}^{n}$	batukari. i berdin batetik enera

Hirugarren araua, sinbolo-kateen irakurbideari buruzkoa

Sinbolo-kateak deritzegu sinboloak elkarren segidan idatziz eratzen diren adierazpen matematikoei.

Sinbolo-kateak irakurtzean, hiru oinarri nagusi izango dira kontuan:

1. Idatzirako erabili den hurrenkera berean irakurriko dira sinboloak (bai sinbolo bakunak, eta bai sinbolo barne-egituradunak ere), banan-banan, bata bestearen ostean.
2. Sinbolo bakoitza bere aldetik irakurriko da; sinbolo bakunen kasuan, izena bere hutsean aipatuz, eta, sinbolo barne-egituradunen kasuan, berriz, bigarren arauan esandako moduko esamoldeak erabiliz.
3. Sinboloak beren artean inolako loturarik gabe irakurriko dira, beren horretan, idatzi bezala irakurriz, hurrenez hurren.

Sinbolo-kateak	Irakurbide teknikoa
$a+b=c$	[a] [gehi] [b] [berdin] [c]
$\mid f(x)-f(x_{k})\mid <1$	{balio absolutu [efe ixa] [ken] [efe ixa azpi ka]} [txikiago] [bat]
$\lim _{n\to \infty }{\frac {x^{n-1}}{(n-1)!}}=0$	[limite, ene infiniturantz doanean] {[ixa ber ene ken bat [zati] [ene gehi bat faktorial]} [berdin] [zero]

Kanpo estekak

• Liburuaren bertsio digitala.

• Datuak: Q135989435