Zutarri
Zutarria lurrean tente jarritako harri bat da, oroigarri. Zutarriak monolitikoak izaten dira, hainbat harri motaz eta tamainatan eratutakoak, eta batzuek garaiera handia izan dezakete.
Batzuetan testuak, zeinuak, ikurrak eta irudiak zizelkatzen ziren, bere kokapenaren arrazoia azalduz. Horrela, arkeologo eta historialarientzako dokumentu garrantzitsuak dira.
Hainbat garaitan eta kulturatan ohiko oroigarria izan da. Euskal Herrian eta Europa mendebaldean ohikoak dira Harri Aroan altxatakoak.
Eduki-taula |
Harri Aroan[aldatu]
Zutarriak edo iruinarriak oso ohikoak izan ziren Harri Aroan. Nazioartean bretainierazko Menhir hitza erabiltzen da (maen, "harria", eta hir, "luzea"), nahiz eta hizkuntza horretan Peulvan erabili.
Zutarrien tamaina oso ezberdina izan daiteke batetik bestera. Bi metrotik gorakoak oso ugariak dira. Batzuek 5 metro baino gehiago ere neurtzen dute. Beste batzuk, ordea, txikiagoak dira, eta ez dira metro batera ere heltzen. Zutarrien forma ere asko aldatzen da. Batzuk lauki edo laukiluzen formakoak dira. Beste batzuk, berriz, jostorratz formakoak dira.
Harri Aroan, zutarriak eguzkia gurtzeko erabiltzen zituzten gizakiek. Trikuharriak eraikitzeko ere erabili ohi ziren, baita halakoekin zerikusia duten beste eraikin batzuk ere, hala nola, harrespilak.
Euskal Herrian[aldatu]
- Iruñarri, izen bereko mendian dago. Malerreka eskualdeko Eratsun udalerrian.
- Saltarri, Aralar mendilerroaren alde gipuzkoarrean, lurrean etzanda dago.
- Zorrotzarri zutarria Peru-Aitz mendiaren oinean.
- Mugarriluzeko zutarria. Hau, Elgeako mendilerroan dago.
- Sekillagako zutarria Mugarriluzekoa bezala, Elgeako mendilerroan dago.
- Etenetako zutarria edo Adarrako zutarria. Adarra mendiaren magalean dago, Andoaingo lurretan
Nazioartean[aldatu]
- Spellenstein (En Rentrisch) (Alemania): 5 metroko garaiera du.
- The Géant di Manio (Carnac) (Frantzia): 6,5 metroko altuera du. Bretainian dago.
- Co Corkekoa, Millstreet eta Ballinagree artean, Irlandan
Fikzioan[aldatu]
Zutarriak, oso ohikoak dira Asterixen istorioetan. Egia esan, bere abentura guztietan, Obelix beti agertzen da, uneren batean, zutarri bat eskuetan duela.
