Garifuna

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Garifuna edo Karibe beltza (plurala Garinagu) Amerika Erdialdeko zenbait herrialdetan Karibe itsas-ertzean bizi den talde etnikoa da.

Garifuna bandera

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arawak eta karibe indigenen eta ihes egindako esklabo beltzen nahasketatik sortu zen taldea Antilla Txikietako Saint Vincent uhartean. XVII. mendean noizbait Nigeriako esklaboak zeramatzan ontzi batek hondoa jo zuen. Iturri batzuek 1635eko Gaztelako ontzi bi izan zirela diote, beste batzuek 1620ko hamarkadan eta onarpen txikia baina jarraitzaile batzuk badituen beste teoria baten arabera (Ivan van Sertimak "They Came Before Columbus" liburuan erabilitako teoria), Kolon baino lehenago heldu ziren afrikar batzuk Ameriketara. Afrikar horiek bertako karibe indiarrekin nahastu ziren, eta Saint Vincentera jo zuten inguruko uharteetatik ihes egitea lortzen zuten esklaboek ere. Urtetan europarren eskuetatik kanpo egon ostean, 1796an britainiarrek konkistatu eta deportatu egin zituzten karibe beltzak (beltzekin nahasterik ez edo nahaste txikiena zutenei karibe horiak deitzen zaie eta oraindik badaude herrixka batzuk uharteko iparraldean. Grenadinetako uharte txiki batean preso izan eta gero, hasieran Jamaikara eta gero Espainiaren menpe zegoen Hondurasen aurrez aurreko Roatan uharteko Punta Gorda herrira iritsi ziren bizirik iraun zutenak. Oraindik gogoratzen dute apirilaren 12an Roatanera iritsiera.

Britainiarren asmoa espainiarrei presio egitea izan arren, laster aliatu bihurtu ziren, kontinentean bertan lurrak agindu baitzizkien Espainiako Koroak. Hala sortu zituzten lehen komunitateak Amerika Erdialdean, harik eta Honduras barneko gerra zibilean galtzaileen aldean jarri eta berriz ere askok ihesari eman zion arte, gaur egungo lekuetan kokatu arte. AEBetako itsasontzietan ibili izan ziren garifuna asko, eta Estatu Batuetako hainbat hiritan komunitate garifuna garrantzitsuak daude.


Garifunak gaur[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garifuna izena espainiarrek emandakoa da, jatorrizko "Kalipuna" aldatuta. Oso talde etniko berezia osatzen dute, kanpoko itxuraz beltz elementua da nagusi, garinagu hizkuntza, ostera, arawak familiakoa da oinarrian, baina europar eta afrikar hizkuntzen eragina dauka. Iparraldean Belizeko Dangriga hiritik Nikaraguako Maiz edo Corn uhartera hegoaldera, Karibeko eremu zabal batean bizi dira, Guatemalan (Livingston) eta Hondurasen barne. Azken herrialde horretan bizi dira gehienak, eta sarritan baztertuta egon badira ere, hainbat erakunde osatu dituzte euren kultura eta hizkuntzari eusteko. 2001ean UNESCOk Munduko Ondare Ez-Material izendatu zuen garifunen hizkuntza, musika eta dantza. Punta izeneko musikak arrakasta handia dauka.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Garifuna Aldatu lotura Wikidatan