Wikipedia eztabaida:Egiaztagarritasuna

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Orria sortzeko zirriborroa[aldatu iturburu kodea]

Wikipedian, egiaztagarritasunak esan nahi du entziklopedia erabiltzen duten pertsonek informazio hori iturri fidagarri batetik datorrela egiazta dezaketela, Wikipedia ez baita inork bere ikerketak egiteko tokia. Beraz, bertan agertzen den edukiak argitaratutako materiala behar du, eta ez editoreen sinesmenak edo esperientziak. Nahiz eta zu seguru egon zerbait egia dela, egiaztagarria behar du zuk hura gehitzen duzun unean. Batzuetan, ordea, iturri fidagarriak ez datoz bat eta, orduan, ikuspegi neutrala behar dugu, eta askotariko iturriek zer dioten adieraztea, alde bakoitzari dagokion tartea emanez. Era horretan, oinarri mardulen gainean eraikiko dugu gure Euskal Wikipedia.

Material guztia Wikipediako artikuluetan, zerrendetan eta argazki-oinetan egiaztagarria izan behar da. Aipuek edo norbaitek egiaztagarritasuna auzitan jarri duen edozein material esaldi buruko erreferentzia/aipamena behar du material hori zuzena babesteko. Beharra izanik ere, eduki batek iturririk ez baldin badu, kendu egin daiteke. Mesedez berehala kendu bizirik diren pertsonei buruz edozein material eztabaidagarri baldin eta iturririk ez badu edo iturria eskasa bada. Aipuak idazteko moduari buruz, ikus Laguntza:Erreferentziak eta Wikipedia:Ikuspegi neutrala. Biek elkarren beharra dute edukia zehazteko orduan eta, beraz, editoreek horien oinarrizko puntuak ulertu behar dituzte. Gainera, artikuluek egile eskubideak bete behar dituzte.

Hala izanik ere, Euskal Wikipediaren asmoa da erabiltzaile albait gehienen ekarpena izatea eta, batez ere, WPn aritzera erakartzea. Beraz, asmo hori gogoan hartuta, WP jabetzen da artikuluetara gehitutako eduki askok, erreferentzia behar izanagatik ere, ez dutela euskal wikilarien artean kontraesanik edo ukapenik planteatzen, eztabaidagarriak ez diren aldetik, eta EU WPk, lehenik eta behin, editatzera animatu nahi ditu WPren erabiltzaileak.

Erreferentziak gehitzeko erantzukizuna[aldatu iturburu kodea]

Eduki guztiak egiaztagarria behar du. Egiaztagarritasuna frogatzearen zama eduki bat gehitu edo berrezarri duen editorearena da, eta behar bezala gauzatzen da gehitutako adierazpenaren euskarri lana zuzen-zuzen egiten duen iturri fidagarri bat gehituz.[1]

Egotzi aipu edo norbaitek dudan jarritako edo jar ditzakeen eduki guztiak iturri fidagarri edo argitaratu batera, esaldi buruko erreferentziak baliatuz. Aipatutako iturriak argi eta garbi babestu behar du gehitutako edukia/adierazpena: iturria eta gehitutako edukia bat etorri behar dira. Mesedez aipatu iturria argi eta zehazki (orrialdea, atala, edo egokia den azpiatala).

Zuzenean babesa ematen dion iturri fidagarririk ez duen edukia kendu egin daiteke eta ez da berrezarriko esaldi buruko erreferentziarik gabe. Esaldi buruko erreferentzia ez izatearren informazio bat hasieratik edo noiz kendu dezakegun, edukiaren edo artikuluaren egoera orokorraren arabera dago. Batzuetan, editoreak kexu ager daitezke erreferentziak jartzeko denborarik eman gabe eduki bat kentzen baduzu. Aukera ona da horrelakoetan esaldi buruan {{erref behar}} etiketa jartzea behin-behinean; honela azalduko da:[erreferentzia behar]. Batzuetan, berriz, artikuluak hain aipamen gutxi zituen, non ez den praktikoa testu barruko etiketak jartzea, eta hobe atalari edo artikuluari jartzea. Eztabaidatutako kategoriaren edo disanbiguazio orrien kasuan, hobe erreferentzia eztabaida orrian eskatzea.</ref> Esaldi buruko erreferentzia ez edukitzearren, {{erref behar}} etiketa jartzean edo edukia kentzean, mesedez adierazi aldi berean eduki horrek segur aski iturri argitaraturik ez duela eta, beraz, ez dela egiaztagarria izango.[2] Aldiz, eduki/adierazpen hori egiazta daitekeela uste baduzu, egokiena da zuk zerorrek esaldi buruko erreferentzia jartzea, etiketa gehitu edo edukia kendu baino.

Ez utzi iturri gabeko edo iturri eskaseko edukirik artikulu batean pertsona bizidunen[3] edo uneko taldeen izen onari kalte egin badiezaioke; beraz, ez mugitu eztabaida orrira. Erreparatu ere pertsona bizidunen biografiei buruzko politikak taldeei aplikatzeko moduari.

Iturri fidagarriak[aldatu iturburu kodea]

Wikipedian aritzeko eta edukiak sartzeko, iturri fidagarriak behar ditugu. Wikipediak editoreen arteko ulermena eta eztabaida lehenesten ditu, baina gehitutako informazioetarako zein eztabaidarako oinarriak iturriak dira. Horrenbestez, iturri fidagarrien mota sorta bat identifikatu dugu Wikipedia oinarri irmoen gainean eraikitzen joan dadin.

Iturri eta egile guztiek ez dute balio berdina eta, beraz, landutako gaiarekiko gertutasun handiena duten iturriak baliatuko ditugu: gaia zenbat eta zehatzagoa, erreferentziaren espezializazioa orduan eta handiagoa. Bestalde, testuaren gorputzean adierazitako pasarteek albait zintzoen islatuko dute erabilitako iturrian agertzen den testua. Hala ere, eztabaidarik ez duten informazioetan, ez da beharrezkoa testu-gorputzean iturria aipatzea.

Iturri fidagarriak
1 Unibertsitateko argitalpenak, non-nahikoak direla ere.
2 Gaiaren inguruan ibilbide luzea duten egileen lanak, haien blogak, webgune pertsonalak eta egunkarietako kolaborazioak; alabaina, iritzi jitea duten adierazpenetan, erreferentziaz gain, iturria (bloga/egilea) testu-gorputzean aipatuko da, "-ren arabera", "-ren iritziz" eta antzeko formulak erabiliz.
3 Gaiaren inguruan diharduten elkarte espezializatuen argitalpenak eta, Euskal Herriko batez besteko irakurleentzat oso ezagunak ez direnean, iturria testu gorputzean berariaz aipatuz.
5 Euskal Herrian argitaratzen diren egunkari eta kazeta orokorrak zein espezializatuak, betiere iritzi eta editorial sailak bazter utzita.
6 Munduan gainerakoan argitaratzen diren egunkari eta kazeta orokorrak zein espezializatuak, betiere iritzi eta editorial sailak bazter utzita.
7 Euskal Herriko tokian tokiko aldizkariak (Hitza, Txintxarri, etab.).
8 Bigarren mailako iturriak lehenetsiko dira (informazio kontrastatuaren ikuspegia ematen duten azterlanak), eta ez lehen mailako iturriak (aztergai den informazioa lehen aldiz aipatzen duten jatorrizko agiriak, aipuak edo lekukoak).



Editoreen arteko desadostasunak agertuz gero, eztabaida orriak erabiltzea da bigarren pausoa, iritzi desberdinak leuntzeko, hemen azaltzen den bezala. Hasierako ahaleginean editoreak elkarrekin ez ulertuz gero, eztabaidak erreferentziak izango ditu oinarri: WP ez da eztabaida-foro bat.

Jakina da gai jakin batzuen inguruan argitalpenek ikuspegi desberdinak plazaratzen dituztela, eta kontraesanak edo aldeak egon daitezke iturri batetik bestera. Wikipediak politika bat darama erreferentziatzat onar daitezkeen argitalpenei buruz, informazioen objektibotasuna albait gehien segurtatzeko.

Egiaztagarritasunak ez du bermatzen eduki bat onargarri izatea[aldatu iturburu kodea]

Eduki batek artikuluetan sartzeko egiaztagarria behar duen arren, egiaztagarritasuna ez da arrazoi nahikoa hura ontzat hartzeko, eta ez du bermatzen edozein eduki artikuluan sartu ahal izatea. Adostasunaren bitartez, erabaki daiteke informazio batek ez duela artikulu bat hobetzen, eta ez dela sartu behar, edo beste artikulu bati dagokiola. Eduki bat artikuluan sartzeko adostasuna bilatzearen ardura eduki eztabaidatua sartu nahi duen lankidearena da.

Esaldi, atal edo artikulu bati etiketa bat jarri[aldatu iturburu kodea]

Iturririk gabeko adierazpen batentzat erreferentzia eskatu nahi baduzu, esaldiari {{erref behar}} etiketa gehi diezaiokezu bukaeran. Halaber, ohar bat utz dezakezu eztabaida orrian erreferentzia eskatuz. Egiaztatuta ez dagoen edukiari etiketa hori gehitzeaz gain, beste aukera bat adierazpena kentzea da. Eduki hori erabili ez ezik, ez ahaztu etiketan bertan, edizioren Laburpenean, edota eztabaida orrian arrazoia azaltzea.

Kontuz ibili bereziki bizi den jendeari buruzko informazioekin. Bizirik diren pertsonei buruzko informazio eztabaidagarriak, erreferentziarik gabe edo erreferentzia eskase(t)an oinarrituta, berehala kendu behar dira, eta ez {{erref behar}} txantiloi bat gehitu.

Ezohiko adierazpenek iturri bereziak behar dituzte[aldatu iturburu kodea]

Gehiago jakiteko, irakurri: «Bazterreko teoriak»

Ezohiko adierazpen batek kalitate handiko iturriak eskatzen ditu eta, beraz, zuhurrak behar dugu ondorengo kasuetan:

  • Adierazpen harrigarriak edo ustez garrantzitsuak, baina iturri ezagunek haren berririk eman ez dutenak.
  • Norbaitek auzitan jarri dituen adierazpenak, bakarrik lehen mailako edo norberak argitaratutako iturrietan edo interes gatazka dakarten horietan oinarrituta.
  • Bere arloz kanpora dabilela dirudien norbaitek emandako adierazpenak, edo lehenago interes bat defendatuta gero beste bat defendatzen duenean.
  • Dagokion arloan edo komunitatean nagusi den ikuspegiak dudan jartzen dituen adierazpenak, edo teoria ohikoenak nabarmen aldatzen dituztenak, bereziki zientzian, medikuntzan, historian, politikan edo bizi diren pertsonen biografietan.

Zirriborrorako komentarioak[aldatu iturburu kodea]

  1. Editore batek iturri bat gehitu badu, bere ustez eta fede onez, nahikoa delakoan, beste editore batek kenduko balu, zuritu egin behar du eduki eta erreferentzia hori kendu izana (adibidez, afera txiki batek gehiegizko pisua duela, eduki ez entziklopedikoa dela, etab.). Editoreek, orduan, adostasun batera heltzen lagunduko dute, eta testuan edo iturrian aurki daitekeen edozein arazo konpondu behar dute eduki hori berriz jarri baino lehen.
  2. Eduki horri etiketa jarri edo edukia kentzean, mesedez izan gogoan horrelako jokaera batek gaizkiulertuak erraz eragin ditzakeela. Zenbait editorek eragozpenak dituzte beste batzuek iturririk gabeko informazioa etengabe edo maiztasunez eta kopuru handitan ezabatzeari, bereziki aldi berean eduki hori hobetzeko saioerik egiten ez badu. Ez erreparatu iritzi jakin bateko edukiei bakarrik, era horretan litekeena baita norbaitek neutraltasun politikak urratzen ari zarela leporatzea. Egiaztatu ere ez ote dagoen eduki horri buruzko iturria orriko beste tokiren batean. Arrazoi horiek guztiak direla eta, aholkatzen dugu argi eta garbi jakinarazteko baduzula funtsatutako arrazoi bat eduki hori ezin dela egiaztatu.
  3. Wales, Jimmy. "Zero informazioa hobe da informazio engainagarria edo faltsua baino", WikiEN-l, 2006ko maiatzaren 16a: "EZ dut hau behar beste nabarmenduko: zenbait editorek badute aurreiritzi izugarri bat, 'nonbait entzun dut' gisako informazio ustelei {{erref behar}} etiketa jarri behar zaiela. Bada, ez eta ez. Kendu egin behar da, oldarkor, non eta ez zaion iturri bat gehitzen. Horrek informazio guztietarako balio du, baina hala behar du bereziki bizi diren pertsonei buruzko informazio kaltegarri batez ari garenean".