Txikipedia:Arabako Errioxa

👨‍👨‍👦‍👦
Biztanleak
11.204

🔎
Azalera
315,83 km²

🌄
Altuera

🗺️

Arabako Errioxa edo Arabako Errioxako kuadrilla Araba osatzen duten zazpi eskualde administratiboetako bat da. Arabako hegoaldean dago, Ebro ibaiaren ertzean, eta Burgosekin du muga mendebaldean, Errioxako Autonomia Erkidegoarekin hegoaldean, eta Nafarroarekin ekialdean. Hiriburua Guardia da eta ardo ekoizpena da bertako jarduera ekonomikorik garrantzitsuena.

Arabako Errioxak 316 kilometro koadro inguru ditu eta Arabako eskualderik txikienetako bat da, baita Euskal Herriko txikienetako bat ere. Eskualdean 23 udalerri daude eta 11.500 biztanle inguru zituen 2023an. Gehienak nekazaritzan aritzen dira, batez ere mahastizaintzan eta ardoaren inguruko turismoan.

Nahiz eta kuadrillako hiriburua Guardia den, eskualdeko udalerririk jendetsuena Oion da: 3.000 biztanle baino gehiago ditu. 1.000 biztanleko muga gainditzen duten beste hiru udalerri baino ez daude: Bastida, Guardia eta Eltziego.

Historia

Arabako Errioxako historia duela 4.700 urte baino lehenago hasi zen. Izan ere, historiaurreko hainbat aztarna daude. Nabarmenenak Elvillarreko Sorginaren Txabola deritzan trikuharria, La Hoyako herrixka eta hainbat trikuharri dira, zehatz-mehatz, Guardia, Leza, Villabuena, Elvillar eta Kripan udalerrietakoak. Toki arkeologiko hauek ibilbide kultural garrantzitsu baten parte dira.

Erdi Aroan, nafarrak eta gaztelarrak eskualde honetan borrokatu ziren, eta, hortaz, eskualdea maiz aldatu zen jabez. Gaztelaren eskuetara igaro zen 1461an, eta 1486an Arabako Ermandadera batu zen, Errege-Erregina Katolikoek hala aginduta. Guardia, eskualdeko hiriburua, X. mendean sortu zen, Antso VII.a erregeak Nafarroaren mugak babestu nahi zituelako hain zuzen. Udalerria kontrolpean edukitzea funtsezkoa zen merkataritza-bideak babesteko eta, era berean, Gaztelako Erresumaren zein Iberiar penintsulako erresuma musulmanen erasoetatik defendatzeko.

Irudi batzuk

Guardia herria airetik.
Mahastiak elurretan.
Arabako Errioxaren argazki panoramikoa.