Västerås

Wikipedia, Entziklopedia askea
Västerås
Västerås
urban area in Sweden (en) Itzuli
Västerås domkyrka September 2014.jpg
Västerås vapen.svg
Administrazioa
Herrialdea  Suedia
Konderria Västmanlandeko konderria
Västmanland Probintzia
Izen ofiziala Västerås
Jatorrizko izena Västerås
Posta kodea 72X XX
Geografia
Koordenatuak 59° 37′ 02″ N, 16° 32′ 32″ E / 59.617319°N,16.542157°E / 59.617319; 16.542157Koordenatuak: 59° 37′ 02″ N, 16° 32′ 32″ E / 59.617319°N,16.542157°E / 59.617319; 16.542157
Azalera 52,94 km²
Altuera 17 m
Demografia
Biztanleria 127.799 (2019ko abenduaren 31)
Green Arrow Up.svg4.846 (2019ko abenduaren 31)/(2018ko abenduaren 31)
Dentsitatea 2.094,39 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia 021
Ordu eremua UTC+01:00 eta UTC+02:00
http://www.vasteras.se/

Västerås (suedieraz vɛstɛrˈoːs ahoskatua) Suediako ekialdeko hiria eta Västmanlandeko konderriko hiriburua da. 2010ko erroldaren arabera 110.877 biztanle ditu eta herrialdeko bosgarren hiria da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mälaren aintziraren mendebaldeko ertzean kokaturik dago hiria, Stockholm hiriburutik 100 kilometro mendebaldera. Izenak berak ere kokapenaren berri ematen du, Västra Aros izenak "mendebaldeko bokalea"n esan nahi baitu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Suediako eta Europa iparraldeko hiri zaharrenetakoa da. Mila urte baino gehiago dituzten Bikingoen Aroko asentamenduaren aztarnak aurkitu dira, honen adierazgarri Anundshög eremu arkeologikoa, k.a. 500 urtearen inguruan eraikitako harrespila, harrizko itsasontziaren itxuran egina.

XI mendearen hasieran Suediako bigarren hiri handiena zen eta XII menderako dagoeneko apezpikuaren egoitza ere bihurtu zen. Halakoa zen Västeråsen garrantzia, Gustavo I.a Vasa erregeak ere Erlijio Erreforma aurrera atera zuen Biltzar Nagusia bertan bildu zuela. 1623an Johannes Rudbeckiusek Suediako eskola zaharrena sortu zuen Västeråsen.

XVIII eta XIX mendean luzoker edo pepinoaren ekoizle handia bihurtu zen, hiria Gurkstaden (Pepinoaren hiria) ezizena hartzeraino. 1891ean zentrale hidroelektriko txiki bat eraiki zen, ASEA, gerora haundituz joan zena. Gaur egun hiri erabat industriala bihurtu da.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Västerås (1961–1990))   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) -3.8 -3.8 -0.2 4.7 11.1 15.9 17.1 15.8 11.4 7.0 1.5 -2.2 6.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 40.0 29.2 32.3 34.9 39.6 54.4 75.3 71.5 67.4 56.5 56.5 44.7 602.3
[erreferentzia behar]

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Västerås SK Bandy Suediako bandy talde arrakastatsuena da. Bandya neguko kirol bat da, izotz hockeyaren antz handia duena. Munduko Bandy Txapelketaren hainbat edizio jokatu zian dira Västeråsko ABB Arena estadioan.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]