Bonbilla

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bonbilla baten argazkia
Bonbilla bat erretzen

Bonbilla goritasunaren bidez argia sortzen duen gailu bat da. Argia harizpi metaliko bat berotuz sortzen da korronte elektrikoa harizpitik igarotzean, Joule efektua dela-eta. Gaur egungoak ez dira erabat eraginkorrak, erabiltzen duten elektrizitatetik %90a bero bihurtzen dute.

Argiontzi asmatzea Edisoni eransten zaio, argiontziren garapenera lagunduz 1879-ko urriaren 21ean erabilgarri eta bideragarri bonbilla batek, 48 ordu jarraian argitu zuena, sortuz. Gaur egun badakigu, erlojugile batek, Heinrich Goebel izenekoa, hiru hamarkada aurretik bonbilla baliagarriak egin zituen. Diseinu anitzak beste asmatzaile batzuetatik garatu izan ziren dagoeneko laborategietan. Joseph Swan, Henry Woodward, Mathew Evans, James Bowman Lindsay, William Sawyer, Humphrey Davey eta Goebelek berak.

Heinrich Goebelek 1854an,askok lehenengo argiontzitzat dute, egin zuen, oxidazio saihesteko hutsa eginda zeukan beirazko anpulu barruan banbu ikaztutazko harizpi bat sartuz. Hurrengo bost urtetan zehar bonbillako garapenarekin jarraitu zuen, 400 ordu funtzionamendu arte lortuz. Ez zuen patentea eskatu segidan, baina 1893an, ber heriotzako urtea hain zuzen ere, bere asmakizuna Edisonena baino lehenagoa izan zela onartu zen.

Atalak eta funtzionamendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Incandescent light bulb.svg

  1. Bilgarria - Beirazko anpulua - Erraboila
  2. Gas geldoa presio txikian
  3. Tungstenozko edo Wolframiozko harizpia
  4. Kontaktuko burdin haria (oinera doa)
  5. Kontaktuko burdin haria (oinarrira doa)
  6. Sostenguko burdin haria
  7. Beirazko sostengua
  8. Kontaktuko oinarria
  9. Metalezko kaskillo - kulotea - tapa
  10. Bidriozko isolamendua
  11. Kontaktu elektrikoko oina

Wolframio edo tungstenozko oso harizpi mehea datza, hutsa eginda duen edo gas geldoaz betea beirazko (harizpi erretzea saihesteko) anpulu barnean sartuta. Konexio elektrikoak jartzen zaizkio metalezko kaskillo batekin betetzen da.

Argiontziren potentziaren arabera, anpuluaren tamaina izango da, harizpi hartzen duen tenperatura oso altua izanez eta potentzia baita beroa sormena ere gehitzen denez, hozketaren azalera handitu behar da.

Hasieran anpuluaren barnea hutsa eginda zeukan. Gar egungo bonbillak gas nobleren bat (normalean kriptona) beteta dago harizpi erretzea saihesteko.

Kaskilloak, baioneta edo hari baten bidez argiontzi-buru batera lotzera ere balio du. Europan harizko kaskilloak araupetuta daude (E-14, E-27 eta E-45) zenbakiak kaskilloren diametroa izanez.

Argiontzi honen ezaugarriak hobetzea lortu da argiontzi halogenoa sortuz.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako bonbilla, karbonozko harizpi batekin
bonbilla bere harizpirekin argituz

Bonbillak argiontzi guztien artean argi-etekin txikiagoa da 12-18 lm/W (lumenes watt batetik) baita bizitza erabilgarri motzagoa ere, 1000 ordu inguru, baina bere argiaren kolore epela eta merkeagoa izateagatik zabalagoa da merkatuan.

Hotz kolore aldean ez egozteagatik koloreko erreproduzio txarra eskaintzen du kolore-etekina, baina bere igortze-espektro etengabekoa denez, egozten duen espektroren zatian uhin-luzera guztiak mantendu lortzen du. Bere eraginkortasun oso oso txikia da gastatzen duen energiatik %15 baino ez du lan bihurtu (ikusten da argia). Beste %25 bero-energia bihurtuko da eta %60 hauteman daitekeen uhin (argi ultramorea eta infragorria) bihurtzen da, azkenean bero bihurtuz.

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Goritasunekoak: Bonbilla klasikoak dira. Tungstenozko filamentua gori jartzen da korronte elektrikoa pasatzean, bere iraupena 1.000-1.200 ordutakoa da.

Halogenoak: Potentzia eta iraupena (2.000-3.000 ordu) handiagoa dute, ez dira-eta belzten. Bi mota daude:

  • Sareko tentsioan: Sareko 220 V -ko konexioa behar dute. 100-1.000 W-ko potentzia dute. 650 Â°C-ko tenperaturara heldu ditzakete.
  • Tentsio gutxikoak: Transformadore batekin (12-24 V-koa) erabiltzen dira. 5-100 W-ko potentzia dute.

Kontsumo gutxikoak: Asko hazi da urte hauetan. Barruan merkurio-lurruna dute presio txikian, eta deskarga elektrikoarekin kontaktuarekin argi ultramorea sortzen du. Orduan, argi ultramorea hauts fluoreszentekin, argi normala bihurtzen da. Bi mota daude:

Hodi fluoreszenteak: Iraupen oso luzea dute (6.000-10.000 ordu). hodietan, bereizten dira lanpara, estarterra eta balastoa (erreaktantzia). Estarterra anpulu txiki bat du, presio txikiko gasekin (neona, argona eta merkurio gasa) eta haren barruan kontaktu bat dago, U formako lamina bimetalikoa osatua. Balastoa, teknikoki da erreaktore bat, esmaltatuko kobrezko hariko bobina bat, burdinazko txapako nukleoan kiribildua, osatua. Tentsioa aplikatzean, estarterreko gasak ionizatzen dira, haien tenperatura gora doa, orduan, lamina bimetalikoa deformatzen da, eta zirkuitua ixten du, eta hodiko ertzetako filamentuak gori jartzen dira, eta haien ondoko gasak ionizatzen dira. Balastoaren kanpo magnetikoa erortzen da, gasak guztiz ionizatzen dira. Plasma sortzen da, eta elektrizitatea gasekin interaktuatzean, argi ultramorea sortzen da.

Kontsumo gutxiko bonbillak: Halogenoak baino 6 aldiz gehiago balio dute, baina 8 aldiz gehiago irauten dute.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bonbilla Aldatu lotura Wikidatan