Greba

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Greba deialdi-pankarta, Donostiako campusean (2009).
Ikasleak greban, Bordelen (2006)

Greba bat pertsona edo talde batek presio soziala egiteko asmoz ekintza bat edo batzuk egiteari uztea da, honen bidez helburu bat lortzeko asmoz.

Lan greba bat taldean burutzen den ekintza da, langile talde batek burutua. Langileek dagokien lanaren zati bat edo lanaldi osoa egiteari uzten diote. Gehienetan presio neurri gisa erabilia da enplegatzailearekin negoziazio prozesuan, lan-baldintzen hobekuntza bat lortze aldera. Bestelako helburuak lortzeko ere erabili izan ohi da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lanaren antolaketa industrialak indartu zuen grebaren erabilera, bertan peoi eta beharginak multzo handitan bildu zirelako leku berdin batean. Fisikoki espazio berean egotean, eta gainera baldintza bertsuetan lan egitera behartuak, euren arteko komunikazioa eta talde homogeneoa osatzen zutenaren kontzientzia hartu zuten.

Industria Iraultzaren prozesua garatu ondorengo mende eta erdian behintzat zorrotz jazarri eta zigortutako ekinbidea izan zen. XX. mendean boto eskubidearen hedapenak eta sozialismoaren indartzeak baino ez zuten lortu askatasun sindikalaren baitako langileen oinarrizko eskubidetzat onartua izatea. Gaur egun beraz bigarren belaunaldiko eskubidetzat hartzen den greba eskubidea jasoa dago barne araudi eta nazioarteko hitzarmen garrantzitsuenetan, besteak beste Nazio Batuek adosturiko Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Hitzarmenean.

Sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Greba eskubidea gauzatzen duenaren arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Besteren kontuko langileak burutua.
  • Funtzionariena.

Greba sorrarazi duten arrazoien araberakoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Lan greba: Lan harremanean sortutako gatazkek eragina.
  • Lan kanpotiko greba: Arrazoi politiko edo sozialek sustatzen dutenen greba, alegia, langileen interes profesionaletik kanpoko arrazoi baten defentsan egiten denean greba.
  • Elkartasun greba: Langileek beren lan hitzarmenetik kanpo dagoen interesen bat defendatzea dute helburu grebarekin. Gatazka bat duten beste langile talde batekiko elkartasunez egingo dute huelga.

Greba burutzeko moduaren arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Txandakako greba: Lantegi bat osatzen duten ekoizpen unitateak txandakatu egiten dira beren lanuzteetan. Izen bera jasoko du jardunbide ekonomiko jakin bateko langileak eskualde batean txandakatzen badira greba egiteko. Ekoizpenaren koordinazioa kaltetzea da ekintza mota honen xedea.
  • Greba estrategikoa: Oinarrizko ekoizpen aktibitateari eragiten dio greba estrategikoak, edo sistema ekonomiko batetako alor estrategikoei, baina beti ere lanuzte honek gainontzeko alorretara kutsatuko du bere eragina, azkenean ekoizpen prozesu guztia geldiaraziaz.
  • Ardura edo arreta greba: Lana modu erabat zorrotzean eta araudia xehetasun guztietan beteaz egiteari deritzo. Ondorioa lan ekoizpenaren atzeratzea da.
  • Aldizkako greba: Lan jardunean normaltasuna eta lanuzteak txandakatzean datza. Mota ezberdinak daude: lanegun berean lanuzte orduak eta lanorduak txandakatu daitzeke, edo lanegun eta greba egunak tartekatu, adibidez.
  • Lantegiko greba: Langileak ez dute lan-lekua utziko, eta errelebo txandak ezarriko dira enpresako instalazioetan, modu jarraian okupatua izan dadin.
  • Huelga mailakatua: Horrela deitua izaten da greba bat ekoizpen prozesuak pixkanaka geraraziak di renean, bata bestearen atzetik.
  • Greba orokorra: Herri edo lurralde batetako lantegi eta lan arlo denetan batera egiten den hura da.

Legearen arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Legala: Legeak ezarririko epen barnean deituak diren grebei deritze.
  • Ilegala: Aurrez deituak izan gabe une batetik bestera egiten direnak, eta beraz legeak ezarritakoa errespetatu gabe.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Greba Aldatu lotura Wikidatan