Edukira joan

Ameriketako Estatu Batuetako indigenak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Amerindiarren aglomerazio eremuak, 1990eko AEBetako erroldaren arabera.

Amerikako Estatu Batuetako indigenak, natiboak edo amerindiarrak Estatu Batuetako herri indigenak dira, bereziki 48 estatu kontinentaletakoak eta Alaskakoak. Talde honetan sar daitezke, halaber, Ipar edo Hego Amerikako herri indigenetako edozeinetan jatorria duten estatubatuarrak ere. Ameriketako Estatu Batuetako Errolda Bulegoak «Amerindiar eta Alaskako Natibo»ei buruzko datuak argitaratzen ditu, eta honela definitzen ditu: «jatorria Ipar eta Hego Amerikako jatorrizko herrietako edozeinetan duen... eta afiliazio tribala edo komunitatearekiko lotura mantentzen duen» edozein pertsona[1]. Hala ere, erroldak ez ditu «amerikar natiboak» bere horretan zenbatzen, azken termino horrek talde-multzo zabalagoa har dezakeela adieraziz, adibidez, Hawaiiko natiboak, aparte kontabilizatzen direnak[2].

1492tik aurrera Ameriketako europar kolonizazioak amerikar jatorrizko populazioaren beherakada zorrotza eragin zuen, gerrak, garbiketa etnikoa, esklabotza eta sartu berri ziren gaixotasunak zirela eta, arma gisa erabilitako gaixotasunak eta kolonizatzaileek gerra biologikoa barne[3][4][5][6]. Aditu ugarik kolonizazio prozesuaren elementu batzuk amerikar natiboen aurkako genozidiotzat jo dituzte. Kolonialismo- eta finkatze-politikaren parte gisa, kolono europarrek gerrak egiten eta Amerikako jatorrizko herrien aurkako sarraskiak egiten jarraitu zuten, beren antzinako lurretatik bota zituzten eta gobernu-itun desorekatuen eta gobernu-politika diskriminatzaileen mende jarri zituzten. Mendea ondo sartu arte, politika horiek behartutako asimilazioan zentratu ziren[7][8][9].

Estatu Batuak sortu zirenean, bertako tribu amerikarrak nazio erdiindependentetzat hartzen ziren, zeren eta, oro har, kolono europarrengandik bereizitako komunitateetan bizi baitziren. Gobernu federalak gobernu-itunak sinatu zituen, harik eta 1871ko Indiarrentzako Esleipenen Legeak bertako nazio independenteen aintzatespena amaitu eta lege federal aplikagarrien mendeko «barneko mendeko nazio» gisa tratatzen hasi zen arte. Lege horrek eskubideak eta pribilegioak babestu zituen, baita tribuen subiranotasun-maila handia ere. Hori dela eta, indigenen erreserba askok independenteak izaten jarraitzen dute estatuko legeriarekiko, eta erreserba horietan tribuko herritarrek egiten dituzten ekintzak tribu-auzitegien eta legeria federalaren mende daude soilik. 1924ko Herritartasun Indigenaren Legeak estatubatuar hiritartasuna eman zien AEBetan jaiotako indigena amerikar guztiei. Horrek edukiz hustu zuen Estatu Batuetako Konstituzioak ezarritako «zergapean ez dauden indigenen» kategoria, hauteskundeetan bozkatzeko aukera eman zien indigenei, eta Hamalaugarren Zuzenketaren babesak zabaldu zizkien Estatu Batuetako «jurisdikziopean» zeuden pertsonei. Hala ere, zenbait estatuk Amerikako indigenei boto-eskubidea ukatzen jarraitu zuten hamarkadetan zehar. 1968ko Eskubide Zibilen Legearen II.etik VII.era bitarteko tituluek osatzen dute Indigenen Eskubide Zibilen Legea, Amerikako bertako tribuei aplikatzen zaiena eta Estatu Batuetako Eskubideen Gutunaren berme asko —denak ez badira ere— tribuen barruan aplikagarriak izatea eragiten duena.

1960ko hamarkadaz geroztik, amerikar natiboen autodeterminazio mugimenduek aldaketa positiboak ekarri dituzte haietako askoren bizitzan, nahiz eta oraindik gaur egungo arazo ugariri aurre egin behar dioten. Gaur egun, bost milioi amerikar baino gehiago daude Estatu Batuetan, eta horietatik % 80 inguru erreserbetatik kanpo bizi da. 2020an, amerikar natiboen ehuneko handiena zuten estatuak Alaska, Oklahoma, Arizona, Kalifornia, Mexiko Berria eta Texas ziren[10].

Ameriketako Estatu Batuetako indigenak eta Alaskako Natiboak 1880tik 2020ra, biztanleria osoaren ehuneko gisa:

Ameriketako Estatu Batuetako indigenak eta Alaskako Natiboak AEBko lurraldearen arabera (1880–2020)[11][12][13][14][15][16][17][18]
Estatua/Lurraldea 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020
Alabama Alabama 0.0% 0.1% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.4% 0.5% 0.6% 0.7%
Alaska Alaska 98.7% 79.1% 46.5% 39.4% 48.3% 50.6% 44.8% 26.3% 19.1% 16.8% 16.0% 15.6% 15.6% 14.8% 21.9%
Arizona Arizona 37.5% 34.0% 21.5% 14.3% 9.9% 10.0% 11.0% 8.8% 6.4% 5.4% 5.6% 5.6% 5.0% 4.6% 6.3%
Arkansas Arkansas 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.4% 0.5% 0.7% 0.8% 0.9%
Kalifornia Kalifornia 2.4% 1.4% 1.0% 0.7% 0.5% 0.3% 0.3% 0.2% 0.2% 0.5% 0.9% 0.8% 1.0% 1.0% 1.6%
Colorado Colorado 1.4% 0.3% 0.3% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.4% 0.6% 0.8% 1.0% 1.1% 1.3%
Connecticut Connecticut 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4%
Delaware Delaware 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.5% 0.5%
 Florida 0.3% 0.0% 0.1% 0.0% 0.1% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4% 0.4%
Georgia (AEB) Georgia 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.5%
Hawaii Hawaii 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.3% 0.5% 0.3% 0.3% 0.3%
Idaho Idaho 10.0% 4.8% 2.6% 1.1% 0.7% 0.8% 0.7% 0.6% 0.8% 0.9% 1.1% 1.4% 1.4% 1.4% 1.4%
Illinois Illinois 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.8%
Indiana Indiana 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4%
Iowa Iowa 0.1% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4% 0.5%
Kansas Kansas 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.4% 0.7% 0.9% 0.9% 1.0% 1.1%
Kentucky Kentucky 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.2% 0.2% 0.3%
Louisiana Louisiana 0.1% 0.1% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.1% 0.0% 0.1% 0.1% 0.3% 0.4% 0.6% 0.7% 0.7%
 Maine 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.2% 0.4% 0.5% 0.6% 0.6% 0.6%
Maryland Maryland 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4% 0.5%
Massachusetts Massachusetts 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.3%
Michigan Michigan 1.1% 0.3% 0.3% 0.3% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.4% 0.6% 0.6% 0.6% 0.6%
Minnesota Minnesota 1.1% 0.8% 0.5% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.5% 0.6% 0.9% 1.1% 1.1% 1.1% 1.2%
Mississippi Mississippi 0.2% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.4% 0.5% 0.6%
Missouri Missouri 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.3% 0.4% 0.4% 0.5% 0.5%
Montana Montana 38.3% 7.8% 4.7% 0.8% 2.0% 2.8% 3.0% 2.8% 3.1% 3.9% 4.7% 6.0% 6.2% 6.3% 9.3%
Nebraska Nebraska 1.0% 0.6% 0.3% 0.3% 0.2% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4% 0.4% 0.6% 0.8% 0.9% 1.2% 1.2%
Nevada Nevada 13.9% 10.9% 12.3% 6.4% 6.3% 5.3% 4.3% 3.1% 2.3% 1.6% 1.7% 1.6% 1.3% 1.2% 1.4%
 New Hampshire 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.2% 0.2% 0.2%
New Jersey New Jersey 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.6%
Mexiko Berria Mexiko Berria 23.2% 9.4% 6.7% 6.3% 5.4% 6.8% 6.5% 6.2% 5.9% 7.2% 8.1% 8.9% 9.5% 9.4% 12.4%
New York Hiria New York 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.4% 0.6% 0.7%
Ipar Carolina Ipar Carolina 0.1% 0.1% 0.3% 0.4% 0.5% 0.5% 0.6% 0.1% 0.8% 0.9% 1.1% 1.2% 1.2% 1.3% 1.2%
Ipar Dakota Ipar Dakota 13.0% 4.3% 2.2% 1.1% 1.0% 1.2% 1.6% 1.7% 1.9% 2.3% 3.1% 4.1% 4.9% 5.4% 7.2%
Ohio Ohio 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.2% 0.3%
Oklahoma Oklahoma 100.0% 24.9% 8.2% 4.5% 2.8% 3.9% 2.7% 2.4% 2.8% 3.8% 5.6% 8.0% 7.9% 8.6% 16.0%
Oregon Oregon 3.5% 1.6% 1.2% 0.8% 0.6% 0.5% 0.4% 0.4% 0.5% 0.6% 1.0% 1.4% 1.3% 1.4% 4.4%
Pennsylvania Pennsylvania 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2%
Rhode Island Rhode Island 0.0% 0.1% 0.0% 0.1% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.3% 0.4% 0.5% 0.6% 0.7%
Hego Carolina Hego Carolina 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.4% 0.5%
Hego Dakota Hego Dakota 20.6% 5.7% 5.0% 3.3% 2.6% 3.2% 3.6% 3.6% 3.8% 4.9% 6.5% 7.3% 8.3% 8.8% 11.1%
Tennessee Tennessee 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.3% 0.3% 0.4%
Texas Texas 0.1% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.3% 0.4% 0.6% 0.7% 1.0%
Utah Utah 0.9% 1.6% 0.9% 0.8% 0.6% 0.6% 0.7% 0.6% 0.8% 1.1% 1.3% 1.4% 1.3% 1.2% 1.3%
 Vermont 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.2% 0.3% 0.4% 0.4% 0.4%
Virginia Virginia 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.4% 0.5%
Washington (estatua) Washington 20.8% 3.1% 1.9% 1.0% 0.7% 0.7% 0.7% 0.6% 0.7% 1.0% 1.5% 1.7% 1.6% 1.5% 4.1%
 Mendebaldeko Virginia 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.2%
Wisconsin Wisconsin 0.8% 0.6% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 0.6% 0.8% 0.9% 1.0% 1.0%
Wyoming Wyoming 9.6% 2.9% 1.8% 1.0% 0.7% 0.8% 0.9% 1.1% 1.2% 1.5% 1.5% 2.1% 2.3% 2.4% 4.8%
Washington Washington, D.C. 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.1% 0.1% 0.2% 0.2% 0.3% 0.3% 0.5%
 Puerto Rico 0.4% 0.5% 0.5%
 Ameriketako Estatu Batuak 0.7% 0.4% 0.3% 0.3% 0.2% 0.3% 0.3% 0.2% 0.3% 0.4% 0.6% 0.8% 0.9% 0.9% 1.1%

Zenbaki absolutuak, AEBko erroldaren abera, 1880 eta 2020 artean:

Amerikako Estatu Batuetako indigenak eta Alaskako Natiboak herrialdearen edo lurraldearen arabera (1880–2020)
Estatua/Lurraldea 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020
Alabama Alabama 213 1,143 177 909 405 465 464 928 1,276 2,443 9,239 16,506 22,430 28,218 33,625
Alaska Alaska 32,996 25,354 29,536 25,331 26,558 29,983 32,458 33,863 42,522 50,814 64,103 85,698 98,043 104,871 111,575
Arizona Arizona 22,199 29,981 26,480 29,201 32,989 43,726 55,076 65,761 83,387 95,812 154,175 203,527 255,879 296,529 319,512
Arkansas Arkansas 195 250 66 460 106 408 278 533 580 2,014 12,713 12,773 17,808 22,248 27,177
Kalifornia Kalifornia 20,385 16,624 15,377 16,371 17,360 19,212 18,675 19,947 39,014 91,018 227,757 242,164 333,346 362,801 631,016
Colorado Colorado 2,684 1,092 1,437 1,482 1,383 1,395 1,360 1,567 4,288 8,836 20,682 27,776 44,241 56,010 74,129
Connecticut Connecticut 255 228 153 152 159 162 201 333 923 2,222 4,822 6,654 9,639 11,256 16,051
Delaware Delaware 5 4 9 5 2 5 14 0 597 656 1,380 2,019 2,731 4,181 5,148
Florida Florida 780[Note 1] 171 358 74 518 587 690 1,011 2,504 6,677 24,714 36,335 53,541 71,458 94,795
Georgia (AEB) Georgia 124 68 19 95 125 43 106 333 749 2,347 9,876 13,348 21,737 32,151 50,618
Hawaii Hawaii 0 0 0 0 0 0 0 0 472 1,126 2,833 5,099 3,535 4,164 4,370
Idaho Idaho 3,585 4,223 4,226 3,488 3,098 3,638 3,537 3,800 5,231 6,687 10,405 13,780 17,645 21,441 25,621
Illinois Illinois 140 98 16 188 194 469 624 1,443 4,704 11,413 19,118 21,836 31,006 43,963 96,498
Indiana Indiana 246 343 243 279 125 285 223 438 948 3,887 9,495 12,720 15,815 18,462 26,086
Iowa Iowa 821 457 382 471 529 660 733 1,084 1,708 2,992 6,311 7,349 8,989 11,084 14,486
Kansas Kansas 1,499 1,682 2,130 2,444 2,276 2,454 1,165 2,381 5,069 8,672 17,829 21,965 24,936 28,150 30,995
Kentucky Kentucky 50 71 102 234 57 22 44 234 391 1,531 4,497 5,769 8,616 10,120 12,801
Louisiana Louisiana 848 628 593 780 1,069 1,536 1,801 409 3,587 5,294 12,841 18,541 25,477 30,579 31,657
Maine Maine 625 559 798 892 830 1,012 1,251 1,522 1,879 2,195 4,360 5,998 7,098 8,568 7,885
Maryland Maryland 15 44 3 55 32 50 73 314 1,538 4,239 8,946 12,972 15,423 20,420 31,845
Massachusetts Massachusetts 369 428 587 688 555 874 769 1,201 2,118 4,475 8,996 12,241 15,015 18,850 24,018
Michigan Michigan 17,390 5,625 6,354 7,519 5,614 7,080 6,282 7,000 9,701 16,854 44,712 55,638 58,479 62,007 61,261
Minnesota Minnesota 8,498 10,096 9,182 9,053 8,761 11,077 12,528 12,533 15,496 23,128 36,527 49,909 54,967 60,916 68,641
Mississippi Mississippi 1,857 2,036 2,203 1,253 1,105 1,458 2,134 2,502 3,119 4,113 6,836 8,525 11,652 15,030 16,450
Missouri Missouri 113 128 130 313 171 578 330 547 1,723 5,405 14,820 19,835 25,076 27,376 30,518
Montana Montana 23,313 11,206 11,343 10,745 10,956 14,798 16,841 16,606 21,181 27,130 37,623 47,679 56,068 62,555 67,612
Nebraska Nebraska 4,541 6,431 3,322 3,502 2,888 3,256 3,401 3,954 5,545 6,624 9,059 12,410 14,896 18,427 23,102
Nevada Nevada 9,603 5,156 5,216 5,240 4,907 4,871 4,747 5,025 6,681 7,933 14,256 19,637 26,420 32,062 43,932
New Hampshire New Hampshire 63 16 22 34 28 64 50 74 135 361 1,342 2,134 2,964 3,150 3,031
New Jersey New Jersey 74 84 63 168 106 213 211 621 1,699 4,706 10,028 14,970 19,492 29,026 51,186
Mexiko Berria Mexiko Berria 33,224 15,044 13,144 20,573 19,512 28,941 34,510 41,901 56,255 72,788 106,585 134355 173,483 193,222 212,241
New York Hiria New York 5,958 6,044 5,257 6,046 5,503 6,973 8,651 10,640 16,491 28,355 43,508 62,651 82,461 106,906 149,690
Ipar Carolina Ipar Carolina 1,230 1,516 5,687 7,851 11,824 16,579 22,546 3,742 38,129 44,406 65,808 80,155 99,551 122,110 130,032
Ipar Dakota Ipar Dakota 8,329 8,174 6,968 6,486 6,254 8,387 10,114 10,766 11,736 14,369 19,905 25,917 31,329 36,591 38,914
Ohio Ohio 130 206 42 127 151 435 338 1,146 1,910 6,654 15,300 20,358 24,486 25,292 30,720
Oklahoma Oklahoma 82,334[Note 2] 64,456 64,445 74,825 57,337 92,725 63,125 53,769 64,689 98,468 171,092 252,420 273,230 321,687 332,791
Oregon Oregon 6,249 4,971 4,951 5,090 4,590 4,776 4,594 5,820 8,026 13,510 29,783 38,496 45,211 53,203 62,993
Pennsylvania Pennsylvania 184 1,081 1,639 1,503 337 523 441 1,141 2,122 5,533 10,928 14,733 18,348 26,843 31,052
Rhode Island Rhode Island 77 180 35 284 110 318 196 385 932 1,390 3,186 4,071 5,121 6,058 7,385
Hego Carolina Hego Carolina 131 173 121 331 304 959 1,234 554 1,098 2,241 6,655 8,246 13,718 19,524 24,303
Hego Dakota Hego Dakota 20,230 19,854 20225 19,137 16,384 21,833 23,347 23,344 25,794 32,365 45,525 50,575 62,283 71,817 77,748
Tennessee Tennessee 352 146 108 216 56 161 114 339 638 2,276 6,946 10,039 15,152 19,994 28,044
Texas Texas 992 708 470 702 2,109 1,001 1,103 2,736 5,750 17,957 50,296 65,877 118,362 170,972 278,948
Utah Utah 1,257 3,456 2,623 3,123 2,711 2,869 3,611 4,201 6,961 11,273 19,994 24,283 29,684 32,927 41,644
Vermont Vermont 11 34 5 26 24 36 16 30 57 229 1,041 1,696 2,420 2,207 2,289
Virginia Virginia 85 349 354 539 824 779 198 1,056 2,155 4,853 9,867 15,282 21,172 29,225 40,007
Washington (estatua) Washington 18,594 11,181 10,039 10,997 9,061 11,253 11,394 13,816 21,076 33,386 61,233 81,483 93,301 103,869 121,468
Mendebaldeko Virginia Mendebaldeko Virginia 29 9 12 36 7 18 25 160 181 751 2,317 2,458 3,606 3,787 3,706
Wisconsin Wisconsin 10,798 9,930 8,372 10,142 9,611 11,548 12,265 12,196 14,297 18,924 30,553 39,387 47,228 54,526 60,428
Wyoming Wyoming 2,203 1,844 1,686 1,486 1,343 1,845 2,349 3,237 4,020 4,980 8,192 9,479 11,133 13,336 13,898
Washington Washington, D.C. 5 25 22 68 37 40 190 330 587 956 986 1,466 1,713 2,079 3,193
 Ameriketako Estatu Batuak
345,888
273,607 266,732 291,014 270,995 362,380 366,427 377,273 551,669 827,268 1,519,995 1,959,234 2,475,956 2,932,248 3,727,135
Ez-hispano 345,888 273,607 266,732 291,014 270,995 362,380 366,427 377,273 551,669 800,409 1,425,250 1,793,773 2,068,883 2,247,098 2,251,699
  1. ↑ In Florida in 1880 there were reported 180 taxed Indians and 600 inhabitants of unknown race, possibly also Indians.
  2. ↑ For Oklahoma one count reported 76,585 Indians in 1880 (including 59,187 in Five Civilized Tribes), another count reported 79,769 or 79,469 (including 64,000 in Five Civilized Tribes) and yet another reported 82,334 (including 64,000 in Five Civilized Tribes) as of 1884.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Bureau, US Census. «=About the Topic of Race» Census.gov (kontsulta data: 2026-09-02).
  2. ↑ (Ingelesez) Bureau, US Census. «=History of the U.S. Census Bureau» Census.gov (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. ↑ Alibek, Ken. (2004-10). «=Smallpox: a disease and a weapon» International Journal of Infectious Diseases 8: 3–8.  doi:10.1016/j.ijid.2004.09.004. ISSN 1201-9712. (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. ↑ «=#variables.PageTitle# | The Colonial Williamsburg Official History & Citizenship Site» research.colonialwilliamsburg.org (kontsulta data: 2026-09-02).
  5. ↑ Fenn, Elizabeth A.; Fenn, Elizabeth Anne. (2002-10-02). =Pox Americana: The Great Smallpox Epidemic of 1775-82. Hill and Wang ISBN 978-0-8090-7821-9. (kontsulta data: 2026-09-02).
  6. ↑ Fenn, Elizabeth A.. (2000-03-01). «=Biological Warfare in Eighteenth-Century Ipar America: Beyond Jeffery Amherst» Journal of American History 86 (4): 1552–1580.  doi:10.2307/2567577. ISSN 0021-8723. (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. ↑ Wolfe, Patrick. (2006-12-01). «=Settler colonialism and the elimination of the native» Journal of Genocide Research (Routledge) 8 (4): 387–409.  doi:10.1080/14623520601056240. ISSN 1462-3528. (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) Hixson, W.. (2013-12-05). =American Settler Colonialism: A History. Springer ISBN 978-1-137-37426-4. (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) Whitt, Laurelyn; Clarke, Alan W.. (2019-08). =Ipar American Genocides: Indigenous Nations, Settler Colonialism, and International Law. Cambridge University Press ISBN 978-1-108-42550-6. (kontsulta data: 2026-09-02).
  10. ↑ (Ingelesez) Bureau, US Census. «=A Look at the Largest American Indian and Alaska Native Tribes and Villages in the Nation, Tribal Areas and States» Census.gov (kontsulta data: 2026-09-02).
  11. ↑ Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States. Census.gov jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012ko abuztuaren 12a).
  12. ↑ The American Indian and Alaska Native Population: 2000. Census.gov jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016ko martxoaren 30a).
  13. ↑ State and County QuickFacts. Quickfacts.census.gov February 20, 2013 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012ko martxoaren 4a).
  14. ↑ (Ingelesez) Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census. Census.gov August 12, 2021.
  15. ↑ Report on Indians taxed and Indians not taxed in the United States (except Alaska). , 23–24 or..
  16. ↑ Rogers, George W.. (2011). The Future of Alaska: Economic Consequences of Statehood. New York, London, 61, 75 or. ISBN 978-1-135-99946-9..
  17. ↑ Sex, General Nativity, And Color. census.gov, 486–487 or..
  18. ↑ Annual report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution. II Washington, 853–861 or..

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]