Hipólito Unanue

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hipólito Unanue
Hipólito Unanue (detail).jpg
Gran Sello de la República del Perú (variante).svg
Peruko Kanpo Harremanetarako ministroa

Bizitza
JaiotzaArica probintzia1755eko abuztuaren 13a
Herrialdea Peru
Lehen hizkuntzagaztelania
HeriotzaSan Vicente de Cañete (en) Itzuli1833ko uztailaren 15a (77 urte)
Hezkuntza
HeziketaNational University of San Marcos (en) Itzuli
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
Jarduerakbotanikaria, politikaria, matematikaria eta medikua
Jasotako sariak
KidetzaZientzien Bavariar Akademia

José Hipólito Unanue Pavón (Arica, Peruko erregeorderria, 1755eko abuztuaren 13a - Cañete, 1833ko uztailaren 15a) medikua, naturalista, meteorologoa, unibertsitateko katedraduna, politikaria, independentziaren aitzindaria, medikuntzaren erreformatzailea eta San Fernando medikuntza eskolaren sortzailea izan zen, gaur egun San Markosko Unibertsitate Nazional Nagusiko fakultatea da. Sociedad de Amantes del País elkarteko kide eta Mercurio Peruanoren laguntzaile bezala ere nabarmendu zen, argitalpen hau hain garrantzitsua izan zena Peruko aberriaren ideia indartzeko koloniaren amaieretan. Politikari bezala Peruko azken erregeordeekin kolaboratu zuen, eta ondoren José de San Martín eta Simon Bolivar askatzaileekin. Ogasun ministroa (1821-1822 eta 1824-1825), Gobernu eta Kanpo Harremanetarako ministroa (1824 eta 1825) eta Gobernu Kontseiluko presidentea (1825-1826) izan zen, azken kargu hori nazioaren funtzio exekutibo gorenari zegokion. Peruko lehen Kongresu Konstituziogileko (1822-1823) diputatu eta presidente ere izan zen.

Antzinako Peruko monumentuen Ideia Orokorraren egilea izan zen, non Tahuantinsuyo eta erregeordetzaren bizitza integratzen zituen, sekuentzia historikoa emanez eta lurraldean hispaniar aurreko bizitzaren aztarna guztiak gureak direla aitortuz. .

Intelektualak eta politikoak osatzen dute Unanueren nortasuna; gizarte-erantzukizuneko papera betetzera deitua sentitu zen, eta, aldi berean, intelektual bikaina zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erriberako Arica hirian jaio zen, Peruko erregeordetzan. Bere gurasoak Miguel Antonio Unanue eta Montalivet euskalduna eta Manuela Pavón eta Salgado de Araujo arikarra izan ziren, penintsulako espainiarren zuzeneko ondorengoak. Bere familiak ez zuen baliabide ekonomiko handirik; aitzitik, bere aita -bera jaio baino egun batzuk lehenago- miseria gorrian geratu zen, bere diru iturri bakarra zen ontzi bat galdu zuelako.

Doña Mariana de Belzunce y Salazar, Hipólito Unanueren babeslea Liman egin zituen lehen urteetan.