Homonimia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Homonimia (grezieratik homōnymos, 'izen berdina') bi hitzen arteko nolakotasuna da: jatorri eta esanahi desberdinekoak dira baina forma bera dute bilakaera historikoagatik, hots, ahoskera bera edo idazte bera.[1][2]

Kutun hitzak bi homonimo ditu. Lehen homonimoak hiru adiera ditu eta bigarrenak, beste bi.

Hiztegi batean, hitz homonimoek sarrera desberdinak izaten dituzte.

Bi homonimo mota bereiz daitezke:

  • Hitz homografoak, idazkeran berdinak direnak, baina ez nahitaez ahoskeran.
  • Hitz homofonoak, ahoskeran berdinak direnak, baina ez nahitaez idazkeran.

Hitz polisemikoak homonimoekin ez dira nahasi behar: homonimoek jatorri etimologiko desberdina dute, baina polisemikoek ez, jatorri bera baitute. Esate baterako, banku hitzak hainbat adiera desberdin ditu euskaraz ("jarleku", "finantza-erakunde", eta abar) baina adiera horiek guztiek etimologia bera dute. Desberdin idazten edo ahoskatzen diren bi hitzek adiera bera dutenean, homonimiaren alderantzizko fenomenoa gertatzen da: hitz horiek sinonimoak dira.

Homografoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grezieratik: homo, 'berdina' eta grafos, 'idazkera'.

Hitz homografoak berdin-berdin idazten dira baina adiera desberdinak dute, hots, adierazle bera dute, baina etimologia desberdina eta, beraz, adiera desberdina.

Euskaraz homografo guztiak homofonoak izaten dira, azentua gorabehera (bahitu aditza /bahitu/ zein /baitu/ ahoskatzen da atxilotu esan duenean, baina bahitu laguntzailea —bazenitu, hika—, aldiz, /bahi'tu/ zein /bai'tu/ esaten dugu). Hala ere, beste hizkuntza batzuetan ez da beti horrela, adibidez, ingelesez read hitza ez da berdin ahoskatzen "irakurri" (infinitiboa) adiera badu (/ri:d/) edo "irakurri nuen (huen, zuen, genuen, zenuen, zenuten, zuten)" zein "irakurrita" esan nahi badu (red/). Era berean, frantsesezko couvent (/ku'vã/, "konbentu") eta couvent (/'kuv/, "inkubatzen dute") berdin idatzi arren, ahoskapenean ez da halakorik gertatzen, bakoitzaren azken bokal sudurkaria desberdina baita, baita silaba tonikoa ere.

Homofonoak eta paronimoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hitz homofonoek (grezieratik homos, 'berdina' eta fono, 'soinu') idazkera eta adiera desberdinak dituzte, berdin ahoskatu arren. Aurreko puntuko bahitu laguntzailea (bazenitu, hika) eta baitu (bait- aurrizkia eta du lagutzailea) aditz laguntzaile aurrizkiduna homofonoak dira anitz euskaldunentzat, hatxea mutua bada eta azken silaba tonikoa bada: /bai'tu/. Japonierazko 私立 eta 市立 hitzak berdin irakurtzen dira, hots, shiritsu: baina lehenak 'eraikin pribatu' esan nahi du, salmenta pribatukoa, eta bigarrenak, aldiz, 'hiri-eraikina', babes ofizialekoa, eta haren antonimoa da!

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Klinkenberg, Jean-Marie (1991).
  2. Casas Gómez, Miguel.