Jauntxo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Jauntxoa, Euskal Herrian udalerri edo eskualde bateko gizonik itzaltsuena zen. Boteretsuena zen eta uztarpean izan ohi zituen inguruko hautesle guztiak. Administrazioaren erabakiak kontrolatzen zituen, eta gobernuan ere eragiten zuen, probintziako gobernadorearen bidez. Hortixe zetorkion, hain zuzen, botere itzala.

Jauntxoak mesedeak eska eta egin zitzakeen, eta izapide eta zuzemenak bizkortu; ordainetan, inguruko hautesleak erabateko leialtasunez jokatzen zuten harekin. Gaur egun, Gaztelaniaz erabiltzen den kazike eta hortik eratorritako kazikismo hitza sistema politiko hau adierazteko erabiltzen da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jauntxoak mende luzeetan existitu izan ziren Euskal Herrian. Agian ezagunenak Erdi Aroko Ahaide nagusiak izan ziren. XIX. mendean, sufragio zentsitarioarekin, jauntxoen sistemak indarra hartu zuen. Izatez ez zen bakarrik Hego Euskal Herriko bereizitasun bat; Espainiako Erresuma guztian gertatzen zen ezaugarria zen.

Gaur egun duen esannahia XIX. mendean hartu zuen. Sufragio zentsitarioa indarrean jarri zenean, poliki-poliki, Hego Euskal Herriko eskualdeko eta hirietako jauntxo nagusienek aldez aurretik zer nahi zuten adosten hasi ziren. Honen arabera manipulatzen zituzten emaitzak jauntxoek, baita horretarako indarkeria erabili behar baldin bazuten ere.

Jauntxokeria bi eratakoa izan zitekeen: limurtzailea, jauntxoari obeditzea guztiz normaltzat edo, gutxienez, halabehar ezinbestekotzat jotzen zuena; edo bortxazkoa, goitik beherako neurri administratiboak aplikatzen zituena (jendea lanetik bota, isunak jarri...), horretan segurtasun-indarrak edo (jauntxoak ordaindutako) "borraren taldeak" erabiliz.

Ikusi gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Zirriborro Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.