Edukira joan

Pertuis (Vaucluse)

Pertuis
Frantziako udalerria
Administrazioa
Udalerrien arteko lankidetzarako erakunde publikoaCommunauté d'agglomération du Pays d'Aix
Izen ofizialaPertuis
Posta kodea84120
Geografia
Koordenatuak43°41′39″N 5°30′11″E / 43.6942°N 5.5031°E / 43.6942; 5.5031
Mapa
Azalera66,23 km²
Altitudea281 m, 171 m, 472 m eta 240 m
MugakideakJouques, Meyrargues, Peyrolles-en-Provence, Le Puy-Sainte-Réparade, La Bastidonne, Ansouis, Mirabeau, La Tour-d'Aigues eta Villelaure
Demografia
Biztanleria19.548 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 10.356 (%52,4) (%47,6) 9.404 alt_right
Dentsitatea295 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakEste eta Herborn
ville-pertuis.fr

Pertuis (frantsesez eta ofizialki: Pertuis) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Azken erroldaren arabera 19.548 biztanle zituen 66,2 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Jouques, Meyrargues, Peyrolles-en-Provence, Le Puy-Sainte-Réparade, La Bastidonne, Ansouis, Mirabeau, La Tour-d'Aigues eta Villelaure.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
PertuisPertuis
Població amb 737 habitants (2000)La Bastidonne (5,0 km)
Població amb 1100 habitants (2000)Ansouis (5,8 km)
Població amb 3093 habitants (2000)Villelaure (6,0 km)
Població amb 3480 habitants (2000)Meyrargues (6,9 km)
Població amb 161 habitants (2000)Sannes (6,9 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima mediterraneo garbia du[1]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima mediterraneo du, eta Proventza eta Lengadoka-Roselloneko klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak udan; eguzkialdi oso ona (2600 ordu/urte); uda beroa (21,5 °C); haize gogorrak; laino gutxi)[2].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,6 °C-koa da, 16,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 659 mm-koa da, urtarrilean 5,5 euri-egun eta uztailean 2,5 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Sannes udalerrian dago, 6,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 692,8 mm-koa delarik[3]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,3 °C-koa da, 2019ko ekainaren 28an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -14,5 °C-koa da, 1996ko abenduaren 30an lortua[oh 1][3].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (23,1 °C) eta hotzena urtarrila (4,3 °C). Urteko prezipitazioa 686 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (95 mm) eta lehorrena uztaila (26 mm).[4]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,24 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (12,3 °C) baino 1,6 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (14,7 °C) eta hotzena 1984 (11,3 °C).[4]

    Datu klimatikoak (Pertuis)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.3 5.1 8.6 11.8 16.2 20.5 23.1 22.4 17.6 13.4 8.2 4.9 13.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 54 38 40 64 59 40 26 37 88 86 95 59 686
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,3 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,3−0,2+0,9+0,9+1,2+1,6+1,1+1,30,0+0,5+0,5+0,3
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,3 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[5]

BiztanleriaUrtea30006000900012.00015.00018.00021.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 9.404 gizon, 10.356 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.29
 
95+
 
0.51
0.87
 
90-94
 
2.21
2.00
 
85-89
 
2.60
2.34
 
80-84
 
4.11
3.67
 
75-79
 
4.92
5.08
 
70-74
 
5.74
5.36
 
65-69
 
5.76
6.44
 
60-64
 
6.11
6.79
 
55-59
 
7.31
6.98
 
50-54
 
6.10
5.42
 
45-49
 
5.95
6.65
 
40-44
 
5.85
6.10
 
35-39
 
5.88
6.66
 
30-34
 
6.32
6.87
 
25-29
 
5.94
4.75
 
20-24
 
4.75
5.64
 
15-19
 
4.79
6.37
 
10-14
 
5.29
5.73
 
5-9
 
5.29
5.99
 
0-4
 
4.56
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Pertuis udalerrian 19.404 biztanle zeuden eta 9.776 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 1,98 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 44,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[8]

19.404biztanle
9.776elkarbizitza-unitate
1,98lagun elkarbizitza-unitateko
5.389familia
Udalerria
% 21
% 25
% 9
% 44
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 5.389 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (2.461). Guraso bakarreko 908 familietatik 725etan ama zen guraso bakarra. 2.841 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 1.231k seme-alaba bakarra zuten etxean, 941k bi, eta 376k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 2.020 bikoteetatik 247tan (% 12,2) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[8]

2.461
2.020
908
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean2.841
Seme-alaba bat1.231
Bi seme-alaba941
Hiru seme-alaba289
Lau edo gehiago87

15 urte edo gehiago zituzten 16.406 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 11,9 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 52,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,1). 80 urte edo gehiagoko 1.478 biztanleetatik 1.403 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 75 kolektibitateren batean.[8]

Bakarrik bizi da
15-24% 12
25-39% 20
40-54% 19
55-64% 28
65-79% 32
80 +% 53
Bikotean bizi da
15-24% 15
25-39% 63
40-54% 68
55-64% 64
65-79% 65
80 +% 40

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 40,0 ezkonduta zegoen, eta beste % 17,6 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,4 izatezko bikotean eta % 6,2 PACS bidez lotuta). % 25,4 ezkongabeak ziren, % 8,0 alargunak eta % 9,0 dibortziatuak.[8]

Ezkonduta% 40,0
Ezkongabea% 25,4
Izatezko bikotean% 11,4
Dibortziatuta% 9,0
Alarguna% 8,0
PACS bidez lotuta% 6,2

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 32,8), erdi-mailako lanbideak (% 16,2), enplegatuak (% 16,1), goi-mailako langileak (% 14,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 32,8) Vaucluse departamenduko batez bestekoaren (% 33,5) azpitik dago. 76 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,8).[8]

Udalerria
% 14
% 16
% 16
% 9
% 33
Vaucluse
% 9
% 15
% 15
% 14
% 33
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 10.806 etxebizitza zeuden. Horietatik 9.629 egoitza nagusi ziren, 254 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 923 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (5.995), eta apartamentuak gutxi ziren (4.717). Egoitza nagusietatik 5.243 beren jabearen bizilekuak ziren, 4.143 alokairuan zeuden, 668 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 244 doan lagata.[9]

10.806etxebizitza
9.629egoitza nagusi
5.995etxe
4.717apartamentu

Etxebizitza multzoa

9.629
923
Egoitza nagusia (9.629)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (254)Hutsik (923)

Etxe mota

5.995
4.717
Etxea (5.995)Apartamentua (4.717)

Jabetza egoera

5.243
4.143
Jabeak (5.243)Alokairuan (4.143)HLM (668)Doan lagata (244)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (3.400).[9]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik754
1919-1945484
1946-19701.234
1971-19903.400
1991-20052.061
2006-20201.602

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.736). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (6.705 etxebizitzatan). 6.866 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 4.715 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 3.491tan bi edo gehiago.[9]

Gela kopurua

1 gela516
2 gela1.573
3 gela2.496
4 gela2.309
5 gela edo gehiago2.736

Berogailu mota

987
6.705
1.057
Gas sarea (987)Fuel-olioa (767)Elektrizitatea (6.705)Gas botila (113)Bestelakoak (1.057)

Aparkalekua eta ibilgailuak

6.866aparkalekua
4.715ibilgailu 1
3.491ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 11.882 biztanleetatik 9.238 aktibo ziren (% 77,7), horietako 8.217 lanean (% 69,2) eta 1.022 langabezian (aktiboen % 11,1).

11.88215-64 urteko biztanle
% 77,7aktibo
% 69,2lanean
% 11,1langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,2
25-54 urte% 91,1
55-64 urte% 60,3
Gizonak% 80,3
Emakumeak% 75,4

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 22,7
BEPC, brebeta% 19,0
CAP-BEP% 13,8
Batxilergoa% 12,1
Goi-mailako +2% 8,5
Goi-mailako +3/4% 7,5
Goi-mailako +5% 5,1

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 11,1). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

2.643 ez-aktibotik 878 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 33,2), 681 erretiraturik zeuden (% 25,8) eta 1.084 bestelako ez-aktibo ziren (% 41,0).

Ez-aktiboak

% 33
% 26
% 41
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 24
% 28
% 27
% 12
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 8.200 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 8.217 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

8.200enplegu udalerrian
% 81,5soldatapeko
% 18,5ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.960 eurokoa zen, eta biztanleen % 16 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

25.960 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 23.840 €
% 16,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 21,4

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 1.505 komertzioetatik, 9 erauzte enpresak ziren, 27 janari enpresak ziren, 12 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 56 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 177 eraikuntza enpresak ziren, 410 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 28 garraio enpresak ziren, 76 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 30 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 54 finantziazio enpresak ziren, 78 higiezinen enpresak ziren, 208 zerbitzu enpresak ziren, 231 administrazio publikoko enpresak ziren eta 109 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[10]

2009an zeuden norbanakoentzako 364 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 14 banku bulegoak, 4 funerariak, 40 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 3 ibilgailuen alokairu bulegoak, 6 autoeskolak, 47 igeltseroak, 23 margolariak, 14 zurginak, 13 iturginak, 27 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 34 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 4 aldi baterako lan enpresak, 55 jatetxeak, 38 higiezinen agentziak, 7 tintoreriak eta 16 apaindegiak.[11]

2009an zeuden 171 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 5 brikolaje denda handika, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 8 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 22 okindegiak, 7 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 9 liburu dendak, 37 arropa dendak, 8 etxerako tresna dendak, 8 zapata-dendak, 5 elektrotresna dendak, 11 altzari dendak, 7 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 12 drogeria, 8 lurrin-dendak, 4 bitxi-dendak eta 12 lore-dendak ziren.[12]

2000. urtean Pertuis udalerrian 152 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.680 hektarea erabiltzen.[13]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an tratamendu laburretarako ospitale 1 , iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 10 botika eta 4 anbulantzia zegoen.

2009an 4 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Pertuis udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.301 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.106.

Pertuis udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1988ko urtarrilaren 1an eta 2021ko abenduaren 31an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,4 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  3. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Sannes », fiche climatologique. .
  4. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  5. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  6. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  7. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  8. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  9. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  11. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  12. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  13. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]