Pippi Långstrump

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search


Pippi Kaltzaluze
Pippi Langkous in Nederland 1 (crop).jpg
Datuak
Idazlea Astrid Lindgren
Argitaratze-data 1945
Generoa Haur eta Gazte Literatura, Fikzioa
Jatorrizko izenburua Pippi Långstrump
Argitaletxea Rabén & Sjögren
Herrialdea  Suedia
Euskaraz
Izenburua Pippi Kaltzaluze
Itzultzailea David Urbistondo Plazaola
Argitaletxea Elkar
Argitaratze-data 1994
Bilduma Xaguxar
Orrialdeak 156
ISBN 978-84-8331-269-7

Pippi Långstrump edota Pippi Galtzaluze Astrid Lindgren suediar idazleak idatzitako haur literaturako liburu bat da. Bertan azaltzen den asmatutako fikziozko pertsonaia bat da.

Liburuaren sorburua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lindgren, Bigarren Mundu Gerran, bere etxekoei ahoz kontaturiko istorio asmatuak ziren[1]. Bere alabaren gaixotasuna zela eta, etxean denbora asko pasa behar izaten zuten. Alabari gehien gustatzen zitzaizkion istorioak, Pippirenak ziren, horregatik 1941. urtean Pippiren lehen liburua idazten hasi zen. Nahiz eta 1945. urterarte ezin izan zuen argitaratu, Rabén & Sjögren argitaletxearen lehen saria irabazi ondoren.[2]

Argumentua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi bederatzi urte dituen neska bat da. Suediako hiri txiki bateko etxe zahar eta handi batean bizi da. Amaz umezurtza da eta aita kongotarren errege pirata. Berarekin, Nelson Jauna eta Osaba Txiki bizi dira (bere tximua eta zaldia, hurrenez hurren). Bere etxe ondoan bi anai-arreba bizi dira, Anika eta Tommy. Beraiekin batera abentura pila bat bizi ditu, zein baina zein eroagoa.

Pertsonaien deskribapenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Astrid Lindgren-ek, Pippiren liburuetako pertsonaia nagusiak honako hauek dira. Pertsonaia nagusia, Pippilotta Delicatessa Windoshade Mackrelmint da. Pippik ile azenario kolorekoa du, bi mototsetan bildua. Berak jositako soinekoa erabiltzen du eta horretaz gain, neska ausart eta indartsua da. Berarekin bizi dira Nelson Jauna eta Osaba txiki. Nelson, isats luzeko tximu txiki bat da. Galtza urdinak, jaka hori eta kapela buruan eramaten duena. Bestalde, Osaba txiki, mota beltzeko zaldi txuria da. Anika eta Tommy aldiz, Pippiren bizilagunak dira. Anai-arrebak dira eta politak izateaz gain, onak eta esatekoak ere badira.

Kapituluak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

I. Kapitulua: Pippi Kaltzaluze Mozolomendira heltzen da[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi  Suediako herrixka txiki batean bizi den neskatxo bat da, Mozolomendi izeneko etxe batean. Txikia zenean, ama hil egin zitzaion eta bere aita itxasoan galdu zen, nahiz eta Pippik bizirik dagoela uste duen. Bere aita desagertu zenean, etxera itzuli zen, bere aitak oparitutako Nelson tximuarekin eta txanponez beteriko maleta batekin. Bertan, bi lagun egin ditu Tommy eta Anika, hauek bere etxera gonbitatuko ditu, bere bizimodua nolakoa den ikustera eta  Pippirekin bizi diren, bi animaliak ezagutzera, Nelson Jauna eta Osaba txiki.

II. Kapitulua: Pippi gauza-bilatzaile bat da eta bost mutikoren kontra egiten du borroka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippik dioenez, “gauza-bilatzailea” da, berak bilatzen duen guztia aurkitzen du. Bere bi lagunek, bera bezala bilatzaileak izan nahi dute. Herrian bilaketak egiten ari direla, borroka bat ikusi dute eta Pippiren indarraz baliatuz erasotua lagundu dute.

Pippi Kaltzaluze indartsua da.

III. Kapitulua: Pippi poliziekin gordeketan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arratsalde eguzkitsu batean, Pippik bere lagunak pastak jatera gonbidatu ditu. Ordurako herriko jendeak badaki Pippiren egoera zein den eta umea laguntzearren, polizia bere etxera bidaltzen dute. Pippi poliziarekin hitz egiteaz aspertzen denean ezkutaketetan jolastea proposatu die, poliziaren lana erabat zailduz.

IV. Kapitulua: Pippi eskolan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anika eta Tommy, Pippi eskolara joateko konbentzitzen saiatu dira. Pippik baiezkoa esan die gabonetako oporrak nahi dituelako eta eskolara iristean, gauzak ez dira berak uste zuen bezala izan.

V. Kapitulua: Pippi poste baten gainean esertzen da eta zuhaitz baten gainera igo ere bai[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uda amaierako arratsalde batean, hiru lagunak tea hartzen daude Pippiren jardineko zuhaitz batean. Enborreko zuloa beraien gordelekua bilakatzen dute eta jolasean ibili dira bai barrutik bai kanpotik.

VI. Kapitulua: Pippi ibilaldi bat prestatzen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oraingo honetan, hiru lagunak eta Nelson Jauna txango batera doaz. Bertan animali ezberdinekin topatzen dira, eta batzuekin, inoiz bizitako pasartea jasaten dute. Ordura arte, dena algarrak eta irriak dira, Nelson tximinoa desagertu egin dela konturatu diren arte.

VII. Kapitulua: Pippi zirkuan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi Kaltzaluze zirkuan.

Herrira zirku bat iristen da. Pippi, Tommy eta Anika, herriko jende guztia bezala, bertaratu egiten dira. Bertan, publikoari laguntza eskatu eta Pippik bere burua bolondres aurkeztu eta indar erakustaldi bat egiten du.

VIII. Kapitulua: Lapurrak bisitari[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udazkeneko gau batean, bi eskale azaltzen dira Pippiren atarian, hau urrezko txanponak zenbatzen ari den bitartean. Nelson Jauna gizakitzat jotzen dute eta biak lo daudela etxea lapurtzea adosten dute. Azkenean, Pippik lapurrekin polka dantzatzen bukatzen du.

IX. Kapitulua: Pippi tea hartzen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anika eta Tommyren etxera, haien amaren lagun batzuk tea hartzera doaz. Gonbidapen hori ere, Pippiri luzatu diote. Pippi dotore jantzi eta itxura ona eman nahian bertaratu egin da. Pippiren portaera ez da ume baten ohiko jarrera izan. Gainera, bere inguruko zurrumurruak entzun behar izan ditu.

X. Kapitulua: Pippi heroe bihurturik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi, Nelson Jauna eta Osaba Txiki herrira joan dira paseora. Bapatean erretzen ari zen etxe batetik, bi haurren laguntza oihuak entzun dituzte. Pippi zuhaitzetara igotzen ohituta dagoenez, etxe ondoan dagoen zuhaitz luze batera igo eta laguntzen saiatu da.

XI. Kapitulua: Pippiren urtemuga[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oraingo honetan, Pippiren urtemuga eguna da. Pippik, bere lagunekin festa bat antolatu du bere etxean. Opari guztiak banatu ostean, jaten hasi dira. Ondoren, ganbarara igo dira izpirituei bisita bat egitera.

Eragin kulturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obra honek Europan zehar eragin handia izan zuen, nahiz eta eztabaida handia sortu zuen liburu bat izan. Izan ere, eleberri hau apurtzailea eta iraultzailea izan zen. Suedian, arrakasta handia izan zuen. 1940. hamarkadaren amaieran 300.000 ale inguru saldu ziren. Kritika onak jaso zituen Pippiren pertsonaiak askatsunaren aldeko aldarrikapen zuzena egiten zuelako[3]. 1946. urtean aldiz, John Landquist, Lund unibertsitateko irakaslea, liburuaren aurkako lehendabiziko kritikak egin zituen. Liburua gaizki idatzita zegoela esanez eta Pippiren jarrera ez ohikoari kritika eginez[4]. Espainiari dagokionez, obra argitaratu zen unean, Espainia Diktadura Frankistaren menpe zegoen eta horren ondorioz idazlana zentsuraturik egon zen hainbat urtez.

Lbra hau 1945ean argitaratu zen, baina Espainian 1962. urtera arte ez zen argitaratzea lortu[5]. Argitaratzea, Juventud Editorial izeneko argitaletxeak gauzatu zuen. 60. hamarkadan, Haur Literaturak momentu berritzaile bat bizi izan zuen. Politika editoriala aldatuz joan baitzen eta horren ondorioz, autore nahiz obra berriak iristen joan ziren. Nahiz eta, estatu mailan, prentsa eta hezkuntza erakundeek, obra zentsuratu[6][7] zuten. Zentsuraren adibide garbia, garai hortako egunkari eta aldizkaritan topa daiteke. Bertan agertzen ziren hezkuntza argitalpenetan eta gomendioetan ez baitzegoen eleberriaren inguruko inongo informaziorik[5].

Garaiko instituzioek ez ziren balore literarioetan bakarrik oinarritu. Balore pedagogiko eta instrumentalei ere garrantzia handia eman zieten. Momentuko hezkuntza, moralista eta doktrinatzailea zen. Literatura ikaskuntza edota baloreak transmititzeko baliabide bihurtuz[8].

Telesaila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gotland uhartean dagoen Villa Kunterbunt etxea. Etxe hori telesaian agertzen da.

Pippi Kaltzaluzeren telesaia Espainiko telebistan 1974. urtean eman zuten. Arrakasta handiko telesail bat izan zen, pertsonaiaren izaerari esker lortua. Telesailaren ostean iritsi zen liburuko ospea.

Euskal Herrian, estatuan bezala, bi telesai trasmitu ziren. Biak itzulitako telesailak izan ziren, bata marrazki bizidunetakoa eta bestea, Europa mailan horren arrakastatsua eta famatua izan zena.

Mundu mailan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi Kaltzaluze argitaratu zen garaian, islatu nahi ziren balio eta ikaskuntza guztien kontra egiten zuen pertsonaia izanda eta herrialde askotan zentsuratua egon arren,[9] 2018. urtean, 75 hizkuntza baina gehiagotan irakur daiteke Lindgreden idazlana[10].

Liburu-seriea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pippi Kaltzaluze liburuak, 1994. urtean argitaratu zen lehen aldiz Euskal Herrian. Orduztik hona, 10 edizio argitaratu dira Elkar Argitaletxearen eskutik. Obraren azken edizioa 2018ko urrian argitaratu zen. Baina, Pippi Kaltzaluze ez da Astrid Lindgren pertsonaia honen abenturen inguruan idatzitako liburu bakarra. Beste bi liburu eskaini zizkion Pippiri, bata Pippi itsasorako asmotan[11], eta bestea, Pippi hegoaldeko itsasotan[12]. Hiru liburuak Elkar Argitaletxeak editatuak dira eta Xaguxar bilduman[13] topa daitezke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Montoya, Víctor. (2002). Astrid Lindgren, una escritora universal. Razón y palabra.
  2. Tramullas, Gemma. (2016). El centenario de la "madre" de Pippi certifica la actualidad del personaje. El Períodico.
  3. (Ingelesez) Andersen, Jen. (2018). «[Caroline Waight itzulia]» Astrid Lindgren: The Woman Behind Pippi Longstocking. New Haven: Yale University Press.
  4. (Ingelesez) Lundquvist, Ulla. (1989). «The Child of the Century» The Lion and the Unicorn in: 13. (2): 97-102 doi:10.1353/uni.0.0168.
  5. a b Espinosa de los Monteros, María Jesús. (2016). Leer o no leer "Pippi Calzaslargas". El País.
  6. Sánchez-Garcia, S. eta Yubero, S. (2016). Prohibido leer: La censura en la literatura infantil y juvenil contemporanea. 158. 105-114.
  7. Inglés, Marina. (2018). «Pipi Calzaslargas enseñó más de feminismo que todas las princesas Disney juntas» El Español.
  8. Pacheco, Isabel. (2013). Las aventuras de Pippi Calzaslargas estuvieron censuradas durante años en España. ABC.
  9. Álvarez Berciano, Rosa. (1987). Vuelve 'Pippi Calzaslargas', la pecosa de las trenzas. El País.
  10. (Ingelesez) Lindgren, Astrid. (2020). Pippi Longstocking. Astrid Lindgren Company.
  11. (Ingelesez) Lindgren, Astrid. (2020). Pippi on the Run. Astrid Lindgren Company.
  12. (Ingelesez) Lindgren, Astrid. (2020). Pippi in the South Seas. Astrid Lindgren Company.
  13. in: Xaguxar. Elkar Argitaletxea.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]