Tonalpohualli

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Tonalpohualli izeneko egutegi azteka erritual hau tonalamatlean (egunen liburua) erregistratzen zen, orein larruz edo enborrazal paperez eginiko kodex bat, honetatik abiatuta apaiz batek (tonalpouque) horoskopoak atera eta zikloko egun onak eta txarrak iragartzen zituelarik. Egiturak (askoz lehenago maiek garatutakoaren antzerakoa eta ziuraski hauengandik oinordetua tolteken bidez) 260 urteko egun bat hartzen zuen, horietako bakoitzari data bat ematen zitzaiolarik egunen 20 zeinuen eta 1etik 13rako zenbaki baten arteko konbinaketa baten bidez, puntuen bidez irudikatua, urteko zikloaren bi egun nahastea erabat ezinezkoa zelarik.

Beraz, egutegi hau 20 hamairukoz osatua zegoen, hau da, 13 eguneko 20 astez, lehen astea 1-Kaimanean hasiz eta 13-Kanaberan amaituz, bigarrena 1-Ozelotean hasiz eta 13-Burezurrean amaituz eta hala 20 asteak amaitu arte. Egun hauetako bakoitza eguneko 13 ordutan eta gaueko beste 9tan banatua zegoen. Jarraian ikus daitekeen koadroan adierazten den bezala, egunetako zeinu bakoitza jainko edo jainkosa batek presiditzen zuela uste zen, eta bakoitza puntu kardinal batekin ere lotua zegoen (erlojuaren orratzen aurkako zentzuan, Ekialdetik hasiz, eguzkia irtetzen den tokia).

Izendun egunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egunaren
izena
Esanahia Lotutako jainko edo jainkosa Puntu
kardinala
Zeinua
Laud Kodexean
Cipactli Kaimana Tonacatecuhtli
Gure janariaren jauna
Ekialdea
Signo Cipactli.png
Ehecatl Haizea Quetzalcoatl
Lumadun sugea
Iparraldea
Signo Ehécatl.png
Calli Etxea Tepeyollotl
Mendiaren bihotza
Mendebaldea
Signo Calli.png
Cuetzpallin sugandila Huehuecoyotl
Koiote agurea
Hegoaldea
Signo Cuetzpallin.png
Coatl Sugea Chalchiuhtlicue
Jade berdezko gonaren anderea
Ekialdea
Signo Cóatl.png
Miquiztli Burezur Tecciztecatl
Itsas Marrasiloarena
Iparraldea
Signo Miquiztli.png
Mazatl Oreina Tlaloc
Gauzak sorrarazten dituena
Mendebaldea
Signo Mázatl.png
Tochtli Untxia Mayahuel
Maguey landarearena
Hegoaldea
Signo Tochtli.png
Atl Ura Xiuhtecuhtli
Urtearen jauna
Ekialdea
Signo Atl.png
Itzcuintli Zakurra Mictlantecuhtli
Mictlaneko jauna
Iparraldea
Signo Itzcuintli.png
Ozomatli Tximua Xochipilli
Lore printzea
Mendebaldea
Signo Ozomatli.png
Malinalli Belar Patecatl
Botiken lurraldekoa
Hegoaldea
Signo Malinalli.png
Acatl Kanabera Tezcatlipoca
Ispilu ketsua
Ekialdea
Signo Ácatl.png
Ocelotl Ozelotea Tlazolteotl
Zikinkeriaren irenslea
Iparraldea
Signo Océlotl.png
Cuauhtli Arranoa Xipe Totec
Larrututako gure jauna
Mendebaldea
Signo Cuauhtli.png
Cozcacuauhtli Putrea Itzapapalotl
Obsidianazko pinpilinpauxa
Hegoaldea
Signo Cozcacuauhtli.png
Ollin Lurrikara Xolotl
Bikoitza
Ekialdea
Signo Ollin.png
Tecpatl Sukarrizko
aiztoa
Chalchiuhtotolin
Tezcatlipoca estalia
Iparraldea
Signo Técpatl.png
Quiahuitl Euria Tonatiuh
Irradiatzen doana
Mendebaldea
Signo Quiáhuitl.png
Xochitl Lorea Xochiquetzal
Luma aberatsaren lorea
Hegoaldea
Signo Xóchitl.png

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Tzolkin, Tonalpohualliaren baliokide maia

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]