Lankide:UnaiCoronel/Proba orria

Wikipedia, Entziklopedia askea

Iratzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iratzea edo garoa landare bat da. Bereziki toki heze, epel eta itzaltsuetan hazten da; adibidez, basoetan, arrailduretan, sakanetan eta erreka ertzetan. Beste landareak bezala, zoruari lotuta dago eta ezin da lekualdatu. Lurretik, bizitzeko behar dituen gatz mineralak eta ura hartzen ditu.

Egitura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizakiak bezala, iratzeek ere organoak dituzte: sustraiak, zurtoina, hostoaketa ehun eroaleak dituzte. Azken horiek, barruan dituzten hodiak dira. Horregatik, iratzeak landare baskularrak direla esaten da, hodiak dituzten beste landare guztiei esaten zaien moduan.

Iratzeetan, beste landareetan ez bezala, hostoak ikusten dira soilik. Iratzeen hostoei fronde esaten zaie. Hauek handiak dira, pikorrak dituzte eta pinuen antzeko forma dute. Zurtoinari errizoma esaten zaio eta lurpean dago sustraiekin batera.


    Ba al dakizu  

Iratzeak lur planetan denbora luzez egon dira, haien izaerari esker egokitzea eta bizirautea lortu dute eta.

Dinosauroen garaian bazeuden iratzeak eta oso handiak ziren. Leku batzuetan oraindik bizirik ikus ditzakegu iratze erraldoi horiek.

.

Bizi Funtzioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Edozein izaki bizidun bezala, iratzeek bizi funtzioak egiten ditutze. Hauek, bizirik egoteko egin behar ditugun ezinbesteko prozesuak dira.

Nolakoa da haien nutrizioa?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Landareak, autotrofoak dira. Hau da, elikagaiak kanpotik hartu beharrean (guk jatean egiten dugun moduan, haien elikagaiak sortzen dituzte. Honetarako, fotosintesi prozesua egiten dute. Honetan, eguzki-argitik lortzen duten energia azukreak sortzeko erabiltzen dute.

Guk egiten dugun bezala, ingurutik behar duten materia hartzen dute. Hasteko, sustraiek azalean dituzten iletxo motzen bidez, ura eta gatz mineralak xurgatzen dituzte lurretik.

Bigarrenik, airetik gasak hartzen dituzte; horretarako birikarik ez dutenez, beste organo batzuk garatu dituzte: estomak eta ile xurgatzaileak. Gero, zorutik eta airetik hartu duten guztia hostoetara eramaten dute ehun eroaleak deituriko hodien bidez, guk odol-hodien bidez odolarekin egiten dugun antzera.

Ura eta gatz mineralak erabiltzean hondakinak sortzen dira hostoetan. Amaitzeko, hondakin horiek hodien bidez eramaten dituzte horiek kanporatuko dituzten lekuetara.

Nola erlazionatzen dira?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iratzeak ez dira gu bezala erlazionatzen; ez dute elkarrekin hitz egiten edo elkar besarkatzen. Haien harremanak oso bereziak dira. Hala ere, inguruarekin erlazionatzen dira. Sustraiak adibidez, zoruan zabaltzen dira ura bilatzeko. Zurtoinak eta hostoak, ordea, goruntz hasten dira argia bilatzeko. Honelako mekanismoei tropismo esaten zaie.

Nola ugaltzen dira?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iratzeak landare bereziak dira. Ugalketa asexuala dute. Hau da, pertsonak ez bezala, iratze bakoitza bere kabuz ugaldu daiteke, beste iratze baten beharrik gabe.

Iratzeak ez du hazirik; horren ondorioz, ez zaizkio loreak ateratzen eta ez ditu fruituakematen. Horren ordez, hostoen azpiko aldean bolatso itxurako poltsa batzuk ditu. Gehienetan biribilak izaten dira, eta kolore argia izatetik berde ilun edo marroi kolorea izatera pasatzen dira.

Poltsa horiek heltzen direnean, ireki egiten dira eta barruan dituzten esporak askatzen dituzte. Horiek zelula bereziak dira, landare berri bat eman dezaketenak. Haizeak espora horiek mugitzen ditu eta, baldintza egokiak dituen tokian erortzen badira, espora horietatik beste iratze bat jaioko da. Esporak lurrera erortzen direnetik iratzea guztiz garatu arte, urte bat pasatzen da gutxi gorabehera.


    Ba al dakizu  

Zeelanda Berrian iratzea oso sinbolo garrantzitsua da, Euskal Herrian lauburua eta eguzkilorea diren moduan; izan ere, bertako errugbi selekzioaren ikurra da.

Gainera, 2015 urtean herrialdeko bandera aldatzea proposatu zen. Proposatutako bandera berrien artean zilarrezko iratzearen bandera nabarmendu zen.


Nola sailkatzen dira?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gure planetan 12000 iratze espezie daude gutxi gora behera. Espezie horien artean hurrengoak dira ezagunenetako batzuk: