Georgiar alfabeto
Georgiar alfabetoa (georgieraz: ქართული დამწერლობა, kʰɑrtʰuli dɑmt͡sʼɛrlɔbɑ ahoskatua) georgiera eta beste kartveliar hizkuntzak (mingreliera, svanera eta, batzutan, lazera) idazteko erabiltzen duten alfabetoa da, batzutan osetiera eta abkhazera idazteko ere erabili zutena.[1] Georgierak ortografia fonetikoa du eta egungo alfabetoak 33 hizki ditu[2].
Historian zehar georgiera hiru eratan egin dituzte: Asomtavruli, Nuskhuri eta Mxedruli. Hizki izen berak izan eta hizkuntza bera idazteko erabiliak izan arren, hirurak ezberdinak dira.
Eduki-taula |
Asomtavruli[aldatu]
Asomtavruli edo Mrgvlovani georgiar alfabetoaren era historikoa da.
| Asomtavruli hizkiak | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ⴀ | Ⴁ | Ⴂ | Ⴃ | Ⴄ | Ⴅ | Ⴆ | Ⴡ | Ⴇ | Ⴈ | Ⴉ | Ⴊ | Ⴋ | Ⴌ |
| Ⴢ | Ⴍ | Ⴎ | Ⴏ | Ⴐ | Ⴑ | Ⴒ | Ⴣ | ႭჃ, Ⴓ | Ⴔ | Ⴕ | Ⴖ | Ⴗ | Ⴘ |
| Ⴙ | Ⴚ | Ⴛ | Ⴜ | Ⴝ | Ⴞ | Ⴤ | Ⴟ | Ⴠ | Ⴥ | ||||
Nuskhuri[aldatu]
Nuskhuri X. mendean sortutako eliza-alfabetoa da. Egun hagiografian baino ez dute erabiltzen.
| Nuskhuri hizkiak | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ⴀ | ⴁ | ⴂ | ⴃ | ⴄ | ⴅ | ⴆ | ⴡ | ⴇ | ⴈ | ⴉ | ⴊ | ⴋ | ⴌ |
| ⴢ | ⴍ | ⴎ | ⴏ | ⴐ | ⴑ | ⴒ | ⴣ | ⴍⴣ, ⴓ | ⴔ | ⴕ | ⴖ | ⴗ | ⴘ |
| ⴙ | ⴚ | ⴛ | ⴜ | ⴝ | ⴞ | ⴤ | ⴟ | ⴠ | ⴥ | ||||
Mxedruli[aldatu]
Mxedruli egungo alfabetoa da, lehendabizikoz XI. mendean sortua. XIX. mendera arte erlijioarekin zerikusirik ez zuten testuetan erabiltzen zuten, baina orduan aurreko era biak uztartzen zituen khutsuri ordezkatu zuen.
| Mkhedruli hizkiak | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ა | ბ | გ | დ | ე | ვ | ზ | ჱ | თ | ი | კ | ლ | მ | ნ | |
| ჲ | ო | პ | ჟ | რ | ს | ტ | ჳ | უ | ფ | ქ | ღ | ყ | შ | |
| ჩ | ც | ძ | წ | ჭ | ხ | ჴ | ჯ | ჰ | ჵ | ჶ | ჷ | ჺ | ჸ | ჹ |
Zenbakiak[aldatu]
| Georgiar | Balioa |
|---|---|
| ა | 1 |
| ბ | 2 |
| გ | 3 |
| დ | 4 |
| ე | 5 |
| ვ | 6 |
| ზ | 7 |
| ჱ | 8 |
| თ | 9 |
| ი | 10 |
| კ | 20 |
| ლ | 30 |
| მ | 40 |
| ნ | 50 |
| ჲ | 60 |
| ო | 70 |
| პ | 80 |
| ჟ | 90 |
| რ | 100 |
| ს | 200 |
| ტ | 300 |
| ჳ | 400* |
| უ | 400* |
| ფ | 500 |
| ქ | 600 |
| ღ | 700 |
| ყ | 800 |
| შ | 900 |
| ჩ | 1000 |
| ც | 2000 |
| ძ | 3000 |
| წ | 4000 |
| ჭ | 5000 |
| ხ | 6000 |
| ჴ | 7000 |
| ჯ | 8000 |
| ჰ | 9000 |
| ჵ | 10000 |
*Biek, ჳ eta უ , balio bera dute: 400.
Transkripzioa[aldatu]
Georgiako Geodesia eta Kartografiako Estatu Departamentuak, Georgiako Linguistika Institutuarekin batera, transliterazio-sistema nazional bat onartu zuen 2002an. Hala ere beste bi sistema daude:
- ISO 9984 sistema.
- BGN/PCGN sistema.
Euskaltzaindiak euskararako Georgieraren eta armenieraren alfabetoetan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistemak izeneko arauan sistema hau proposatu zuen Natela Sturua georgiar euskaltzain urgazlearen proposamena jarraituz[3]:
- Goi-mailako lan akademikoetan edo espezializatuetan, ISO 9984 sistema erabiltzea.
- Komunikabideetan, literaturan, irakaskuntza ez-espezializatuan eta, oro har, dibulgazioan kripzio praktikoa proposatu zuen.
| Hizkia | Unicode | Izena | Sistema nazionala | ISO 9984 | BGN | Laz | NAF | Euskara |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ა | U+10D0 | an | Ah a | A a | A a | A a | ɑ | a |
| ბ | U+10D1 | ban | B b | B b | B b | B b | b | b |
| გ | U+10D2 | gan | G g | G g | G g | G g | ɡ | g |
| დ | U+10D3 | don | D d | D d | D d | D d | d | d |
| ე | U+10D4 | en | Eh e | E e | E e | E e | ɛ | e |
| ვ | U+10D5 | vin | V v | V v | V v | V v | v | v |
| ზ | U+10D6 | zen | Z z | Z z | Z z | Z z | z | z |
| თ | U+10D7 | t'an | T t | T' t' | T' t' | T t | tʰ | t |
| ი | U+10D8 | in | I i | I i | I i | I i | i | i |
| კ | U+10D9 | kan | K' k' | K k | K k | K' k' | kʼ | k |
| ლ | U+10DA | las | L l | L l | L l | L l | l | l |
| მ | U+10DB | man | M m | M m | M m | M m | m | m |
| ნ | U+10DC | nar | N n | N n | N n | N n | n | n |
| ო | U+10DD | on | O o | O o | O o | O o | ɔ | o |
| პ | U+10DE | par | P' p' | P p | P p | P' p' | pʼ | p |
| ჟ | U+10DF | žan | Zh zh | Ž ž | Zh zh | J j | ʒ | zh |
| რ | U+10E0 | rae | R r | R r | R r | R r | r | r |
| ს | U+10E1 | san | S s | S s | S s | S s | s | s |
| ტ | U+10E2 | tar | T' t' | T t | T t | T' t' | tʼ | t |
| უ | U+10E3 | un | U u | U u | U u | U u | u | u |
| ფ | U+10E4 | p'ar | P p | P' p' | P' p' | P p | pʰ | p |
| ქ | U+10E5 | k'an | K k | K' k' | K' k' | K k | kʰ | k |
| ღ | U+10E6 | ḡan | Gh gh | Ḡ ḡ | Gh gh | Ğ ğ | ɣ | gh |
| ყ | U+10E7 | q'ar | Q' q' | Q q | Q q | Q q | qʼ | q |
| შ | U+10E8 | šin | Sh sh | Š š | Sh sh | Ş ş | ʃ | x |
| ჩ | U+10E9 | čin | Ch ch | Č' č' | Ch' ch' | Ç ç | tʃ | tx |
| ც | U+10EA | can | Ts ts | C' c' | Ts' ts' | Ts ts | ts | ts |
| ძ | U+10EB | dzil | Dz dz | J j | Dz dz | Ž ž | dz | dz |
| წ | U+10EC | ts'il | Ts' ts' | C c | Ts ts | Ts' ts' | tsʼ | ts |
| ჭ | U+10ED | č'ar | Ch' ch' | Č č | Ch ch | Ç' ç' | tʃʼ | tx |
| ხ | U+10EE | xan | Kh kh | X x | Kh kh | X x | x | kh |
| ჯ | U+10EF | ǰan | J j | J̌ ǰ | J j | C c | dʒ | j |
| ჰ | U+10F0 | hae | H h | H h | H h | H h | h | h |
Erreferentziak[aldatu]
- ↑ Omniglot.com, Georgian alphabet (Mkhedruli), http://www.omniglot.com/writing/georgian2.htm
- ↑ Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006), «Standard Georgian», Journal of the International Phonetic Association 36 (2): 255–264, doi:
- ↑ Euskaltzaindia (2011-11-21), Georgieraren eta armenieraren alfabetoetan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistemak, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0163.pdf
