Edukira joan

Aurelhan (Pirinio Garaiak)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Aurelhan
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
Departamendua Pirinio Garaiak
Izen ofizialaAureilhan
Posta kodea65800
Geografia
Koordenatuak43°14′38″N 0°05′48″E / 43.2439°N 0.0967°E / 43.2439; 0.0967
Mapa
Azalera9,44 km²
Altitudea239 m, 284 m, 385 m eta 307 m
MugakideakBours, Boulin, Orleix, Sarrouilles, Séméac eta Tarbe
Demografia
Biztanleria8.031 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 4.275 (%53,3) (%46,7) 3.740 alt_right
Dentsitatea851 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakAlfaro
ville-aureilhan.fr

Aurelhan (okzitanieraz Aurelhan, frantsesez eta ofizialki: Aureilhan) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 8.031 biztanle zituen 9,4 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bours, Boulin, Orleix, Sarrouilles, Séméac eta Tarbe.

Mapa
Aureilhan eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
AureilhanAureilhan
Població amb 5077 habitants (2000)Séméac (1,8 km)
Població amb 44973 habitants (2000)Tarbes (2,1 km)
Població amb 571 habitants (2000)Sarrouilles (3,1 km)
Població amb 297 habitants (2000)Boulin (3,4 km)
Població amb 729 habitants (2000)Bours (3,7 km)
Població amb 96 habitants (2000)Lizos (4,2 km)
Població amb 2999 habitants (2000)Soues (4,4 km)
Població amb 99 habitants (2000)Oléac-Debat (4,5 km)
Població amb 1842 habitants (2000)Laloubère (4,6 km)
Població amb 1678 habitants (2000)Orleix (4,8 km)
Població amb 1454 habitants (2000)Bazet (5,5 km)
Població amb 152 habitants (2000)Lansac (5,8 km)
Població amb 3247 habitants (2000)Odos (5,9 km)
Població amb 1090 habitants (2000)Horgues (6,0 km)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio zentraletako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1200 mm artekoa)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 12,6 °C-koa da, 14 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1125 mm-koa da, urtarrilean 10,7 euri-egun eta uztailean 7,9 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ossun udalerrian dago, 10 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 12,8 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1081 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,2 °C-koa da, 2026ko uztailaren 29an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -17,9 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 8an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 12,1 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (19,8 °C) eta hotzena urtarrila (4,9 °C). Urteko prezipitazioa 972 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (103 mm) eta lehorrena abuztua (62 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,26 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (11,4 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (13,9 °C) eta hotzena 1972 (10,5 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Aurelhan)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.9 5.6 8.5 10.9 14.7 18.1 19.8 19.8 16.3 12.5 7.9 5.5 12.1
Pilatutako prezipitazioa (mm) 89 70 76 102 100 77 70 62 67 74 103 82 972
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,4 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
0,0−0,2+1,1+1,2+1,7+1,7+0,8+1,3−0,3−0,1+0,1+0,1
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,4 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea01000200030004000500060007000800090001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 3.740 gizon, 4.275 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.40
 
95+
 
0.47
0.80
 
90-94
 
2.11
2.54
 
85-89
 
4.09
2.81
 
80-84
 
4.91
3.34
 
75-79
 
5.73
7.09
 
70-74
 
8.30
9.89
 
65-69
 
7.02
7.09
 
60-64
 
7.37
7.62
 
55-59
 
6.08
6.02
 
50-54
 
5.85
4.28
 
45-49
 
5.38
6.28
 
40-44
 
5.50
4.68
 
35-39
 
3.98
5.61
 
30-34
 
5.15
4.95
 
25-29
 
4.33
6.02
 
20-24
 
4.44
6.28
 
15-19
 
4.09
6.28
 
10-14
 
6.20
5.08
 
5-9
 
5.15
2.94
 
0-4
 
3.86
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Aureilhan udalerrian 7.916 biztanle zeuden eta 3.900 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,03 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 39,5), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[10]

7.916biztanle
3.900elkarbizitza-unitate
2,03lagun elkarbizitza-unitateko
2.329familia
Udalerria
% 20
% 28
% 11
% 40
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 2.329 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.086). Guraso bakarreko 456 familietatik 391etan ama zen guraso bakarra. 1.286 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 495k seme-alaba bakarra zuten etxean, 421k bi, eta 127k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 788 bikoteetatik 173tan (% 22,0) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

1.086
788
456
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean1.286
Seme-alaba bat495
Bi seme-alaba421
Hiru seme-alaba98
Lau edo gehiago29

15 urte edo gehiago zituzten 6.832 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 6,4 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 43,5. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 55-64 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 69,9). 80 urte edo gehiagoko 747 biztanleetatik 683 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 64 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 6
25-39% 15
40-54% 18
55-64% 25
65-79% 29
80 +% 44
Bikotean bizi da
15-24% 14
25-39% 63
40-54% 65
55-64% 70
65-79% 65
80 +% 44

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 40,4 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,4 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,3 izatezko bikotean eta % 5,1 PACS bidez lotuta). % 26,2 ezkongabeak ziren, % 8,7 alargunak eta % 8,2 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 40,4
Ezkongabea% 26,2
Izatezko bikotean% 11,3
Alarguna% 8,7
Dibortziatuta% 8,2
PACS bidez lotuta% 5,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 40,9), eskulangileak (% 15,5), enplegatuak (% 15,5), erdi-mailako lanbideak (% 14,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 40,9) Pirinio Garaiak departamenduko batez bestekoaren (% 37,6) gainetik dago. 15 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,4).[10]

Udalerria
% 15
% 16
% 16
% 41
Pirinio Garaiak
% 13
% 17
% 12
% 38
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 4.261 etxebizitza zeuden. Horietatik 3.898 egoitza nagusi ziren, 53 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 310 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (3.218), eta apartamentuak gutxi ziren (1.023). Egoitza nagusietatik 2.685 beren jabearen bizilekuak ziren, 1.148 alokairuan zeuden, 467 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 64 doan lagata.[11]

4.261etxebizitza
3.898egoitza nagusi
3.218etxe
1.023apartamentu

Etxebizitza multzoa

3.898
Egoitza nagusia (3.898)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (53)Hutsik (310)

Etxe mota

3.218
1.023
Etxea (3.218)Apartamentua (1.023)

Jabetza egoera

2.685
1.148
467
Jabeak (2.685)Alokairuan (1.148)HLM (467)Doan lagata (64)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1946-1970 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (1.352).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik130
1919-1945190
1946-19701.352
1971-19901.110
1991-2005512
2006-2020569

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (1.636). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (2.128 etxebizitzatan). 2.877 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 1.986 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 1.531tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela38
2 gela226
3 gela707
4 gela1.292
5 gela edo gehiago1.636

Berogailu mota

2.128
1.218
438
Gas sarea (2.128)Fuel-olioa (91)Elektrizitatea (1.218)Gas botila (22)Bestelakoak (438)

Aparkalekua eta ibilgailuak

2.877aparkalekua
1.986ibilgailu 1
1.531ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 4.551 biztanleetatik 3.414 aktibo ziren (% 75,0), horietako 2.979 lanean (% 65,5) eta 435 langabezian (aktiboen % 12,7).

4.55115-64 urteko biztanle
% 75,0aktibo
% 65,5lanean
% 12,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 45,8
25-54 urte% 91,2
55-64 urte% 58,8
Gizonak% 77,3
Emakumeak% 73,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 26,7
BEPC, brebeta% 16,0
CAP-BEP% 13,6
Batxilergoa% 13,5
Goi-mailako +2% 9,0
Goi-mailako +3/4% 7,3
Goi-mailako +5% 7,7

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,7). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

1.136 ez-aktibotik 395 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 34,8), 330 erretiraturik zeuden (% 29,0) eta 412 bestelako ez-aktibo ziren (% 36,3).

Ez-aktiboak

% 35
% 29
% 36
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 27
% 32
% 27
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 1.197 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 2.979 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

1.197enplegu udalerrian
% 79,4soldatapeko
% 20,6ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.340 eurokoa zen, eta biztanleen % 15 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

24.340 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.320 €
% 15,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 16,6

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 274 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 59 eraikuntza enpresak ziren, 60 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 16 garraio enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 12 finantziazio enpresak ziren, 18 higiezinen enpresak ziren, 21 zerbitzu enpresak ziren, 36 administrazio publikoko enpresak ziren eta 19 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 87 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 7 igeltseroak, 11 margolariak, 14 zurginak, 8 iturginak, 8 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 10 ile apaindegiak, 8 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 27 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 6 okindegiak, 2 harategiak, 3 liburu dendak, 1 arropa denda zen, 3 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 1 drogeria zen eta 4 lore-dendak ziren.[14]

2000. urtean Aureilhan udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 220 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an 4 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Aureilhan udalerrian lizeo teknologiko bat zegoen 363 ikaslekin.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1946ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,9 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Tarbes-Lourdes-Pyrénées », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Aurelhan_(Pirinio_Garaiak)&oldid=11339381"(e)tik eskuratuta