Edukira joan

Biudòs

Wikipedia, Entziklopedia askea
Biudòs
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Landak
BarrutiAkizeko barrutia
Kantonamenducanton of Saint-Martin-de-Seignanx
Izen ofizialaBiaudos
Posta kodea40390
Geografia
Koordenatuak43°33′01″N 1°18′18″W / 43.5503°N 1.305°W / 43.5503; -1.305
Mapa
Azalera15,59 km²
Altitudea0 m, 66 m eta 24 m
MugakideakBiarrotte, Saint-André-de-Seignanx, Saint-Barthélemy, Saint-Laurent-de-Gosse eta Saint-Martin-de-Hinx
Demografia
Biztanleria1.041 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 507 (%49,6) (%50,4) 515 alt_right
Dentsitatea67 bizt/km²
biaudos.fr

Biudòs (okzitanieraz Biudòs, frantsesez eta ofizialki: Biaudos) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Azken erroldaren arabera 1.041 biztanle zituen 15,6 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Biarrotte, Saint-André-de-Seignanx, Saint-Barthélemy, Saint-Laurent-de-Gosse eta Saint-Martin-de-Hinx.

Mapa
Biaudos eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
BiaudosBiaudos
Població amb 243 habitants (2000)Biarrotte (2,8 km)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeanikoaren eta mendiko klimaren arteko trantsizio-eremuan dago, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 13,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1377 mm-koa da, urtarrilean 12,8 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Saint-Martin-de-Hinx udalerrian dago, 2,3 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1410,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,8 °C-koa da, 2026ko ekainaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10 °C-koa da, 2012ko otsailaren 12an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,9 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (21,2 °C) eta hotzena urtarrila (7,1 °C). Urteko prezipitazioa 1281 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (173 mm) eta lehorrena uztaila (65 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,1 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,2 °C) eta hotzena 1972 (12,2 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Biudòs)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.1 7.7 10.7 12.7 16.2 19.3 21.1 21.2 18.4 14.8 10.1 7.6 13.9
Pilatutako prezipitazioa (mm) 126 102 94 113 102 81 65 71 101 123 173 131 1281
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,1 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,60,0+1,2+1,1+1,3+1,3+0,7+1,2+0,2+0,6+0,8+0,8
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,1 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea400500600700800900100011001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 515 gizon, 507 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.99
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
0.00
0.97
 
80-84
 
1.97
2.91
 
75-79
 
4.93
4.85
 
70-74
 
1.97
10.49
 
65-69
 
4.93
5.63
 
60-64
 
9.66
6.60
 
55-59
 
7.69
7.57
 
50-54
 
3.94
5.63
 
45-49
 
6.71
6.60
 
40-44
 
7.69
11.46
 
35-39
 
11.64
4.85
 
30-34
 
2.96
2.91
 
25-29
 
4.93
1.94
 
20-24
 
3.94
4.85
 
15-19
 
3.94
7.57
 
10-14
 
7.69
8.54
 
5-9
 
8.68
6.60
 
0-4
 
5.72
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Biaudos udalerrian 1.041 biztanle zeuden eta 422 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,47 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 33,4). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 24,2 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

1.041biztanle
422elkarbizitza-unitate
2,47lagun elkarbizitza-unitateko
321familia
Udalerria
% 32
% 33
% 9
% 24
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 321 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (146). Guraso bakarreko 40 familietatik 25etan ama zen guraso bakarra. 151 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 70k seme-alaba bakarra zuten etxean, 75k bi, eta 25k hiru edo gehiago.[10]

146
134
40
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean151
Seme-alaba bat70
Bi seme-alaba75
Hiru seme-alaba25
Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 840 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 0,0 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 36,2. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 85,2).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 0
25-39% 9
40-54% 9
55-64% 16
65-79% 17
80 +% 36
Bikotean bizi da
15-24% 5
25-39% 83
40-54% 85
55-64% 79
65-79% 81
80 +% 64

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 50,6 ezkonduta zegoen, eta beste % 22,3 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,2 izatezko bikotean eta % 11,1 PACS bidez lotuta). % 17,4 ezkongabeak ziren, % 5,0 alargunak eta % 4,8 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 50,6
Ezkongabea% 17,4
Izatezko bikotean% 11,2
PACS bidez lotuta% 11,1
Alarguna% 5,0
Dibortziatuta% 4,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 29,9), eskulangileak (% 19,2), erdi-mailako lanbideak (% 19,0), enplegatuak (% 14,2). Talde nagusia (erretiratuak, % 29,9) Landak departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) azpitik dago. 20 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 4,7).[10]

Udalerria
% 19
% 14
% 19
% 30
Landak
% 15
% 16
% 14
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 479 etxebizitza zeuden. Horietatik 429 egoitza nagusi ziren, 12 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 38 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (422), eta apartamentuak gutxi ziren (54). Egoitza nagusietatik 357 beren jabearen bizilekuak ziren, 62 alokairuan zeuden, 26 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 10 doan lagata.[11]

479etxebizitza
429egoitza nagusi
422etxe
54apartamentu

Etxebizitza multzoa

429
Egoitza nagusia (429)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (12)Hutsik (38)

Etxe mota

422
54
Etxea (422)Apartamentua (54)

Jabetza egoera

357
62
Jabeak (357)Alokairuan (62)HLM (26)Doan lagata (10)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (140).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik86
1919-194513
1946-197023
1971-199075
1991-200574
2006-2020140

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (254). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (200 etxebizitzatan). 387 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 154 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 267tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela6
2 gela17
3 gela38
4 gela114
5 gela edo gehiago254

Berogailu mota

200
169
Gas sarea (3)Fuel-olioa (33)Elektrizitatea (200)Gas botila (24)Bestelakoak (169)

Aparkalekua eta ibilgailuak

387aparkalekua
154ibilgailu 1
267ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 641 biztanleetatik 507 aktibo ziren (% 79,1), horietako 477 lanean (% 74,4) eta 30 langabezian (aktiboen % 5,9).

64115-64 urteko biztanle
% 79,1aktibo
% 74,4lanean
% 5,9langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,8
25-54 urte% 96,3
55-64 urte% 53,8
Gizonak% 80,8
Emakumeak% 77,3

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 4,0
BEPC, brebeta% 0,0
CAP-BEP% 6,6
Batxilergoa% 6,4
Goi-mailako +2% 1,3
Goi-mailako +3/4% 12,5
Goi-mailako +5% 2,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 5,9). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

134 ez-aktibotik 44 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 32,8), 58 erretiraturik zeuden (% 43,3) eta 32 bestelako ez-aktibo ziren (% 23,9).

Ez-aktiboak

% 33
% 43
% 24
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 32
% 27
% 24
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 193 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 477 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

193enplegu udalerrian
% 65,3soldatapeko
% 34,7ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.050 eurokoa zen.

28.050 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 25.650 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 10 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.[13]

2000. urtean Biaudos udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 315 hektarea erabiltzen.[14]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1985ko azaroaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 4,8 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « St M Hinx Stna-inra », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Biudòs&oldid=11343697"(e)tik eskuratuta