Eskizofrenia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
Eskizofrenia
Cloth embroidered by a schizophrenia sufferer.jpg
Deskribapena
Mota Psikosia
schizophrenia spectrum disorderra Itzuli
Espezialitatea Psikiatria
clinical psychologya Itzuli
Asoziazio genetikoa CACNA1C Itzuli, TSNARE1 Itzuli, SLCO6A1 Itzuli, ZEB2 Itzuli, SDCCAG8 Itzuli, NOTCH4 Itzuli, BRD1 Itzuli, FBXO11 Itzuli, ARHGAP31 Itzuli, POM121L2 Itzuli, NKAIN2 Itzuli, TCF4 Itzuli, ARNTL Itzuli, CDH13 Itzuli, CTNNA3 Itzuli, BCL9 Itzuli, ZFYVE28 Itzuli, RORA Itzuli, KIF26B Itzuli, NLRC5 Itzuli, HHAT Itzuli, PPFIA2 Itzuli, CNTNAP5 Itzuli, TMTC1 Itzuli, KCNMB2 Itzuli, MSRA Itzuli, COMMD10 Itzuli, CSMD1 Itzuli, NFKB1 Itzuli, TSPAN18 Itzuli, CNNM2 Itzuli, NT5C2 Itzuli, STT3A Itzuli, TRIM26 Itzuli, ERC2 Itzuli, PTPRN2 Itzuli, PHF8 Itzuli, RIN2 Itzuli, CNTNAP2 Itzuli, MYO18B Itzuli, IFT88 Itzuli, NPAS3 Itzuli, PLAA Itzuli, ACSM1 Itzuli, ANK3 Itzuli, VRK2 Itzuli, TNIK Itzuli, TRAF3 Itzuli, ZNF804A Itzuli, AGBL1 Itzuli, CCDC60 Itzuli, RELN eta APOL2 Itzuli
Tratamendua
Erabil daitezkeen botikak modafinil Itzuli, armodafinil Itzuli, olanzapine Itzuli, ziprasidone Itzuli, acetophenazine Itzuli, bexarotene Itzuli, aripiprazole Itzuli, deserpidine Itzuli, thioridazine Itzuli, Oxitozina, fluphenazine Itzuli, loxapine Itzuli, molindone Itzuli, chlorpromazine Itzuli, roflumilast Itzuli, haloperidol, risperidone Itzuli, brexpiprazole Itzuli, iloperidone Itzuli, tocilizumab Itzuli, pimozide Itzuli, famotidine Itzuli, Chlorprothixene Itzuli, deprenyl Itzuli, erreserpina, (Z)-thiothixene Itzuli, Tetrahidrocannabinol, perphenazine Itzuli, oxcarbazepine Itzuli, celecoxib Itzuli, cyproheptadine Itzuli, linagliptin Itzuli, clozapine Itzuli, trifluoperazine Itzuli, clonazepam Itzuli, Karbamazepina, mesoridazine Itzuli, paliperidone Itzuli, iloperidone Itzuli, (Z)-thiothixene Itzuli, zotepine Itzuli, cariprazine Itzuli, transclopenthixol Itzuli, perphenazine Itzuli, (R,R)-asenapine Itzuli, risperidone Itzuli, carphenazine Itzuli, (Z)-flupentixol Itzuli, amisulpride Itzuli, clozapine Itzuli, pipotiazine Itzuli eta levosulpiride Itzuli
Identifikatzaileak
GNS-10-MK F20 eta F20.9
GNS-9-MK 295.9, 295.90 eta 295
GNS-10 F20
OMIM 181500
DiseasesDB 11890
MedlinePlus 000928
eMedicine 000928
MeSH D012559
Disease Ontology ID DOID:5419

Eskizofrenia gaixotasun psikologiko larria da eta kronikoa, hau da, behin garatu eta bizitza osorako duguna. Batzuetan pertsonak errealitatearekin apurketak dituzte, haluzinazioak, delirioak (sinesmen faltsuak) eta abar.

Eskizofrenia gutxi gorabehera 17 urtetik gora garatzen hasten da.

Sintomak bost taldetan banatzen dira.

  • Lehenengo taldean, sintoma positiboak daude. Zoraldiak (delirioak), lilurapenak (haluzinazioak), jokabide aldaketak, eta urduritasuna. Psikosi izena hartzen duten sintomak dira.
  • Bigarren taldean, sintoma negatiboak daude. Hala nola: loezina (insomnioa), gose falta etab.
  • Hirugarren taldean, adimenarekin lotuta dauden sintomak daude. Bertan honako hauek agertzen dira: arreta, informazioa hartzea eta logika elkarketa deuseztatzea; ikastea galaraztea… Talde honetan dauden sintomak dira ezgaitasun sozial gehien eragiten dutenak.
  • Laugarren taldean, sentipenekin lotuta dauden sintomak agertzen dira: haserrekortasuna, kezkatzea, tentsioa, depresioa, etsitzea eta ekintza suizidak.
  • Azkenik, bosgarren taldean, sintoma anti-sozialak izaten dira.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errealitatearen pertzepzio edo adierazpeneko asalduretan oinarritzen den gaitz mental kroniko batzuei dagokion diagnostikoari deritzo. Alegia, gaitz ezberdinak daude diagnostiko berdinari erantzuten diotenak. Bere ageriko sintomen artean desantolaturiko pentsamenduak, eldarnioak, haluzinazioak eta afektibotasun eta hizkuntza arazoak daude. Honen ondorioz ohikoa izaten da motibazioa behar duten portaerak eta helburu bat dutenak ezin mantentzea, gizarteratzeko behar diren gaitasunen gabezi bat eraginez.

Prebalentzia klasikoki %1-0,5 bitartean ezarri bazen ere, azken aldian eztabaidatua izan da datu hau eta zehaztasun gehiagoko proposamenak egin dira. Adibidez, 2002ko bibliografia berrikuste batean %0.55eko prebalentzia proposatu zen edo 2005ean populazioaren %0,7-0,8 bitartean. Hala ere zehaztu beharra dago prebalentzia hauek euren bizitzan zehar behin gutxienez eskizofrenia erasoaldi bat izateko aukerei dagokiela eta ez gaixotasuna era kroniko batean garatzeko probabilitateari.

Lehen sintomak heldutasunaren hasierako faseetan agertu ohi dira populazioaren % 0.4–0.6 inguruan adibidez gizonezkoen %40 eta emakumezkoen %23ari eskizofrenia diagnostikatu zieten 19 urte baino lehenago. Berez genero batean zein bestean prebalentzia berdina den arren gizonezkoetan 20-28 urte artean adierazi ohi da eta emakumezkoetan zerbait beranduago 26-32 urte bitartean. Orokorrean estatu arteko ezberdintasun gutxi ikusi ahal izan dira prebalentzian herrialde batzuen arteko ezberdintasunak frogatu badiren arren.

Gaixotasun multifaktoriala aztertu diren aldagaien artean genetikoak, haurtzaroko ingurumena, neurobiologikoak, psikologikoak eta gizarte egoerak daude. Gaur egun bereziki neurobiologiaren bidea jarraitzen da, besteak beste dopaminaren gehiegizko aktibitatea baitago gaixotasun hau pairatzen duten gaixoen bide mesolinbikoan. Hau dela eta anti-psikotiko gehienak dopaminaren aktibitatea jaitsarazten dute.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Eskizofrenia Aldatu lotura Wikidatan
Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu Scholian