Helasseren aldarea

Wikipedia, Entziklopedia askea

Helasseren aldarea, Miñaon agertu zen erromatar garaiko aldarea da. Euskararen historiarako dokumentu garrantzitsua da, bertan irakurtzen den teonimoa -jainko edo jainkosaren izena - akitanierazko izena delako.

Aldarea eta idazkuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Miñaoko estela M. Lourdes Albertos-ek aurkitu zuen 1970ean, egindako ikerketa bati esker (EAA, 1970). Arabako Arkeologia museoan gordeta dago egun., eta bertan ematen diren datuen arabera, aldareak 39 cm.ko altuera du, eta 25 cm zabalera. II. mendekoa da eta bere kontserbazio maila erdizkakoa da[1].

Estela honetan hurrengoa irakur daiteke:

AE(L)LIA

HELLICE

HELASSE


K.o. II. mendean datatu da.

Ae(l)lia Hellice eskaintzailea izango litzateke eta Helasse jainkosa edo jainko indigenaren izena. Aelia latindar nomen (abizen) ohikoa da. Eta Hellice cognomen-a (izena) greziar jatorrikoa da, eta horregatik uste da morroia izango zela, sarritan, izen greziarra ematen baitzitzaien esklaboei erromatar gizartean.

Joakin Gorrotxategik dioenez, S bikoitza soinu indigenen egokitze bat izango litzateke, latinera bihurturik. Eta Akitaniako adibideei begiratzen badiegu, litekeena da SS hori fonema txistukari frikatibo[2] bat izatea. Akitaniatik kanpo, SS bikoitza Antestia Oandissenen estelan erabili zen baita ere. Hasperena (H) nabarmendu beharko genuke, hau Akitaniako 34 antroponimo [3]eta 4 teonimoetan[4] baitago (datu hau 1984koa da, gaur egun gehiago ezagutuko direlarik).

Akitaniako teonimo batzuk -e amaiera dute (Lahe, Garre, Erge...), baita ere, baina, dudarik gabe, Barbarin-en (Nafarroa) topatutako Selatse teonimoa da gertukoena.[5]

Identifikatzaile epigrafikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

HEp 1989, 13

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) Gorrotxategi, Joakin. (1984). «Acerca de "Helasse", teónimo indígena atestiguado en Miñano Mayor (Álava)» Veleia (EHU/UPV) (1): 261-266. (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).
  2. Gaur egungo euskaran hiru dira euskaraz txistukari frikariak edo frikatiboak: s, z eta x idazten ditugunak. Ikus, Fonetika eta Fonologia. Euskara eta Euskal Literatura» Euskara eta Euskal Literatura. Lur Entziklopedia tematikoa.
  3. Antroponimoak pertsona izenak dira.
  4. Teonimoak jainko-jainkosen izenak dira.
  5. Arkeologiarako Arabar Institutuaren Facebooketik hartu da testu hori.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]