Josefa Molera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Josefa Molera
Bizitza
Jaiotza Izaba1921eko urtarrilaren 23a
Herrialdea  Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Heriotza Madril2011ko iraila (90 urte)
Hezkuntza
Heziketa Madrilgo Unibertsitatea
Jarduerak
Jarduerak zientzialaria eta kimikaria

Josefa Molera Mayo (Izaba, 1921eko urtarrilaren 23a - Madril, 2011ko iraila) kimikan doktorea eta ikerketa-irakaslea Espainiako CSICen. Geroago Kimikako Nobel saria lortu zuen Cyril Norman Hinshelwood irakaslearekin ikasi zuen.

Gas-likido erako kromatografiaren bidez erreakzio kimikoen analisia egiteko metodologietan aitzindarietako bat izan zen. Ardo eta alkoholdun edarietan erabili zuen metodologia hori. Patente bat erregistratu zuen geroago metodologia horrekin. Espainiako Kromatografiako taldea sortu zuen 1973. urtean.[1]

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere familiak asko sufritu zuen gerra zibilaren bitartean zigor asko jaso zituztelako, Molera gerra zibilarengatik arazo eta ostopo asko izan zituen ikasketekin bukatzeko. Dena den arren Kimikan lizentziatu zen nota altuekin eta denbora laburrean, hiru urte.Ikasketak bukatu ondoren,laguntzaile ordaindu gabeko irakaslearen posizioa lortu zuen Kimikako Katedral Teknikoan.Horrela ezin zuen bizi eta dena ordaindu beraz, kimikako klaseak ematen zituen jan ahal izateko.[2]

Ikaskuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antonio Rius Miro irakasleak, Kimikako Katedralaren zuzendaria eta Kimikako institutuko laguntzaile kudeatzailea Alonso Barada, bere laborategietan lan egiteko aukera eman zion. Jose Casares Gil zuzendaria ukitu zion aukera ez zegoelako beste emakumerik ikertzen. Rius direktorea izendatu zuenean Josefa laborategian lantzen asi zen.Laborategiko soldatarekin ez zitzaion balio bizitzeko eta irakasle lanarekin segi zuen.

Oztopo askorengatik pasa behar izan zen: bekaria izan zen, laguntzaile, irakaslea, idazkaria, ikertzaile eta zuzendaria.17 medikuntza tesi eta 76 ikerkuntza lana publikatu zituen.Horrela sari asko irabazi zituen adbidez Alfonso X CSIC, Pekin Elmer Hispania sari asko jaso zituen bere lanarengatik, CSICeko Alfonso X el Sabio saria, Perkin Elmer Hispania saria, gas kromatografiari buruzko lanik onena eta Kimika eta Fisika Erreteko Espainiako Elkartearen Domina. 2011an hil zen 90 urteekin Madrilen. 2013an maiatzan, iruñako udaletxea “Josefa Molera Mayo”izena jarri zuten kale bati.

Irabazitako tituluak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1948-an mediku titulua eman zioten Madrilgo Unibertsitate Zentralan, bikaineko notekin cum laude-n eta egindako lanarengatik Premio Berezi bat eman zioten. Tesian oso emaitza onak izan zituen merkurioren elektrodoen aplikazioen buruz, eta horrek eraman zion postu bat lortzera Rocasolano Institutan kolaboratzaile bezala. 1950-ean, instituto horrek martxan jarri zuen programa bat gazte ikertzaileak atzerrira joateko,eta Josefa Molera Oxfordera joan zen Cyril Norman Hinshelwood zuzentzen zuen laborategira lan egitera.1956 urteko kimika nobel zaria eman zioten.Hinshelwood ez zuen ondo ikusten Josefaren garaipena emakumea zelako,baina Josefak garaitu zuen irakaslearen aurreiritziak.

Erresuma Batuetara bueltatu zenean praktikan jarri zuen atzerrian eta izan zen estatuko gasen kromatografoa zurtu zutenetariko bat izan zen.1951-n, ez zuten diru nahiko makina hori egiteko eta teknika simple erabiltzera eta laborategietan egitera behartuta zeuden. Horrela, eskura zuten materialak erabiltzen, “etxetiar kromatografo” sortu zuten. Gainera, ikertzeko linea berri bat sortu zuen Fisika eta Kimikako institutoan: pirilosiko erreakzioak eta konpostuen okzidazio organikoa. baita Cinetoquimikaren Departamentua sortu zuen eta bere erretiroarte zuzendu zuen.

1959-n Shelfideko Unibertsitatera joan zen erreakzio kimikoak sakontzera George Porterekin Nobela irabazi zuena. Teknika berritzaileak ziren bere institutoan praktikan jarri zituenak itzultzean. Maila globalean garatu zituen erreakzio kimikoen metodoak cromatografiak sortutakoak , eta hauek inplementatu ziren edari alkoholikoetan, adibidez

  • Perkin-Elmer Hispania saria jaso zuen 1967an J. A. Domínguez kimikariarekin eta J. Fernández Biarge matematikariarekin lau zutabe kromatografiko konbinatzeko lan batengatik.
  • Espainiako Fisika eta Kimikako Erret Elkartearen Kimikako domina.
  • 2013ko maiatzean Iruñeko Udalak onartu zuen hiriko kale bati Josefa Molera Mayo izena jartzeko proposamena.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Josefa Molera Mayo (1921-2011): Izabatik kimikaren historiara artikulua Zientzia Kaiera bloga (Uxune Martinez, 2014-11-14).
  2. (Gaztelaniaz) «Josefa Molera Mayo (1921-2011): de Isaba a la historia de la química | Vidas científicas | Mujeres con ciencia» Mujeres con ciencia . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]